Đại biểu Nguyễn Thị Kim Anh nhất trí với chủ trương hợp nhất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia thành một chương trình thống nhất, theo hướng tăng phân cấp, trao quyền và tạo sự chủ động hơn cho địa phương.
Tuy nhiên, theo đại biểu, để việc hợp nhất tạo ra hiệu quả mới thay vì chỉ dừng ở việc thay đổi mô hình quản lý, cần đặc biệt quan tâm đến tổ chức thực hiện và cơ chế chuyển tiếp.
Trước hết, đại biểu đề nghị cần có một đầu mối điều phối chung ở địa phương nhưng không làm thay trách nhiệm của các sở, ngành. Nếu không quy định rõ, có thể xảy ra tình trạng chương trình đã hợp nhất nhưng phương thức vận hành vẫn phân tán như trước đây, mỗi nội dung tiếp tục do cơ quan từng phụ trách quản lý riêng.
 |
| Đại biểu Nguyễn Thị Kim Anh: Hợp nhất mục tiêu quốc gia phải lấy dân làm thước đo |
Theo đại biểu, cơ quan điều phối phải thực sự làm nhiệm vụ điều phối, tổng hợp và theo dõi kết quả; không nên trở thành một tầng trung gian mới trong quy trình giao vốn, thẩm định, phê duyệt, qua đó làm phát sinh thêm thủ tục.
Thứ hai, việc chuyển tiếp cần được thực hiện đến từng nhiệm vụ, dự án và đối tượng thụ hưởng, thay vì chỉ xử lý vấn đề thủ tục tài chính.
Đại biểu cho rằng các hợp đồng, dự án đầu tư, mô hình sinh kế và chính sách hỗ trợ đang triển khai cần được rà soát, xác định rõ sẽ chuyển sang cấu phần nào của chương trình mới và bảo đảm tiếp tục thực hiện liên tục. Việc thay đổi cấu trúc quản lý chương trình không được làm gián đoạn quyền lợi của người dân, nhất là hộ nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số đang thụ hưởng chính sách.
Một nội dung khác được đại biểu Nguyễn Thị Kim Anh nhấn mạnh là yêu cầu phân cấp mạnh nhưng phải gắn với các mục tiêu và tiêu chí rõ ràng.
Theo đại biểu, khi được trao quyền lựa chọn danh mục và phân bổ nguồn lực, địa phương có thể chịu áp lực ưu tiên những công trình lớn, dễ triển khai và thuận lợi trong giải ngân. Trong khi đó, các nhiệm vụ hỗ trợ sinh kế, phát triển sản xuất, giải quyết các vấn đề xã hội thường khó thực hiện hơn, có tính phân tán và hiệu quả không phải lúc nào cũng thể hiện ngay qua tỷ lệ giải ngân.
Do đó, Trung ương vẫn cần xác định rõ các nhóm đối tượng phải được bảo đảm, nhiệm vụ ưu tiên và chỉ tiêu đầu ra. Đối với một số chính sách thiết yếu, cần nghiên cứu quy định mức nguồn lực tối thiểu.
“Phân cấp là trao quyền lựa chọn cách làm, nhưng không được làm lệch mục tiêu chính sách”, đại biểu nhấn mạnh.
Đại biểu cũng lưu ý không nên để tiêu chí về năng lực giải ngân trở thành bất lợi đối với những địa phương khó khăn nhất.
 |
| Hội trường Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI |
Thực tế, các địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số thường gặp nhiều hạn chế hơn về năng lực chuẩn bị dự án, thủ tục đất đai, nhân lực quản lý cũng như khả năng bố trí vốn đối ứng. Nếu địa phương giải ngân tốt được ưu tiên thêm nguồn lực, trong khi địa phương giải ngân chậm bị giảm ưu tiên, có thể dẫn tới nghịch lý nơi có điều kiện thuận lợi ngày càng tiếp cận nhiều nguồn lực hơn, còn nơi khó khăn lại càng khó tiếp cận nguồn lực.
Theo đại biểu Nguyễn Thị Kim Anh, cần phân biệt rõ giữa thiếu năng lực thực hiện và thiếu nhu cầu. Nếu địa phương thiếu năng lực thì cần được hỗ trợ nâng cao năng lực, không thể mặc nhiên coi đây là lý do để giảm nguồn lực.
Từ những vấn đề trên, đại biểu đề nghị trong quá trình hoàn thiện Nghị quyết và các văn bản hướng dẫn cần quán triệt ba yêu cầu: Hợp nhất chương trình phải đi liền với hợp nhất đầu mối điều phối; phân cấp phải gắn với kiểm soát mục tiêu; đồng thời, đánh giá hiệu quả phải lấy kết quả thực tế đối với người dân làm thước đo cuối cùng, thay vì chỉ dựa vào tỷ lệ giải ngân.
Theo đại biểu, đây là những yếu tố quan trọng để chủ trương hợp nhất 4 Chương trình mục tiêu quốc gia không chỉ tạo ra sự thay đổi về cơ chế quản lý mà thực sự nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, bảo đảm chính sách đến đúng đối tượng và tạo chuyển biến bền vững tại các địa bàn còn nhiều khó khăn.
