Gạo Việt Nam giữ vững vị thế xuất khẩu, tạo nền cho tái cấu trúc năm 2026

Giá giảm sâu, cạnh tranh quốc tế gia tăng

Theo số liệu thống kê của Cục Hải quan, năm 2025 Việt Nam xuất khẩu hơn 8 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch khoảng 4,1 tỷ USD. So với năm 2024, con số này giảm 10,8% về khối lượng và giảm tới 27,6% về giá trị. Mức giảm sâu về kim ngạch phản ánh rõ thực tế giá gạo xuất khẩu lao dốc trong suốt năm qua, khi thị trường thế giới bước vào chu kỳ điều chỉnh mạnh sau giai đoạn tăng nóng.

Theo các chuyên gia, nhiều thời điểm trong năm 2025, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam giảm xuống dưới ngưỡng 400 USD/tấn. Đến cuối tháng 12/2025, giá gạo 5% tấm chỉ còn khoảng 363 USD/tấn, đây là mức thấp hiếm thấy trong vài năm trở lại đây. Dự báo sang quý I/2026, giá gạo xuất khẩu khó có khả năng phục hồi rõ rệt khi nguồn cung toàn cầu tiếp tục tăng.

Gạo Việt Nam giữ vững vị thế xuất khẩu, tạo nền cho tái cấu trúc năm 2026.

Một trong những nguyên nhân chính khiến xuất khẩu gạo Việt Nam chững lại là sự thu hẹp nhập khẩu từ các thị trường truyền thống. Philippines và Indonesia là hai khách hàng lớn nhất của gạo Việt Nam trong nhiều năm đều chủ động điều chỉnh chính sách theo hướng tự chủ lương thực. Năm 2025, lượng gạo nhập khẩu của hai thị trường này giảm đáng kể so với các năm trước, tạo áp lực không nhỏ lên đầu ra của doanh nghiệp Việt.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), Indonesia đã chính thức đạt mục tiêu tự chủ lúa gạo từ ngày 31/12/2025, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong chiến lược an ninh lương thực của quốc gia này. Dữ liệu từ Cơ quan Thống kê Trung ương Indonesia cho thấy sản lượng lúa trong giai đoạn từ tháng 12/2025 đến tháng 2/2026 dự kiến tăng 32,6% so với cùng kỳ, đạt khoảng 10,81 triệu tấn.

Tại Philippines, sau khi tạm dừng nhập khẩu gạo từ tháng 9/2025 và dự kiến tiếp tục hạn chế trong năm 2026, nước này đang đẩy mạnh các giải pháp nâng cao năng lực sản xuất trong nước. Chính phủ Philippines triển khai thử nghiệm các giống lúa mới trên phạm vi toàn quốc, đồng thời mở rộng Quỹ tăng cường cạnh tranh ngành lúa gạo lên khoảng 511 triệu USD đến năm 2031, tập trung hỗ trợ giống, cơ giới hóa và phân bón nhằm cải thiện năng suất và giảm phụ thuộc nhập khẩu.

Không chỉ đối mặt với nhu cầu suy giảm, gạo Việt Nam còn chịu áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ các quốc gia xuất khẩu khác. Ấn Độ và Thái Lan tiếp tục gia tăng nguồn cung và triển khai nhiều biện pháp thúc đẩy xuất khẩu, khiến mặt bằng giá gạo thế giới khó phục hồi trong ngắn hạn. Ngay cả Campuchia, quốc gia có quy mô xuất khẩu nhỏ hơn cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, với khoảng 940.000 tấn gạo xay xát xuất khẩu trong năm 2025, tăng 44% so với năm 2024.

Chuyển hướng sang gạo chất lượng cao, mở rộng thị trường mới

Trước những biến động đó, năm 2026 được nhìn nhận là thời điểm ngành lúa gạo Việt Nam buộc phải điều chỉnh mạnh mẽ cả về sản xuất lẫn xuất khẩu. Ông Lê Thanh Tùng - Phó Chủ tịch Hiệp hội ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho biết: Việt Nam đang sở hữu nhiều tiềm năng để nhân rộng các mô hình trồng lúa giảm phát thải.

Theo ông Tùng, đây không chỉ là xu hướng tất yếu phù hợp với yêu cầu môi trường toàn cầu mà còn là nền tảng để tạo ra nguồn gạo chất lượng cao, đáp ứng đồng thời tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và tiêu chí phát triển bền vững.

Còn theo đánh giá của các chuyên gia, phân khúc gạo chất lượng cao, thân thiện môi trường hiện chưa có quá nhiều quốc gia sản xuất lớn tham gia sâu, do đòi hỏi đầu tư đồng bộ từ giống, quy trình canh tác đến chế biến và truy xuất nguồn gốc. Điều này mở ra lợi thế cạnh tranh rõ nét cho gạo Việt Nam nếu tận dụng tốt kinh nghiệm sản xuất và lợi thế vùng nguyên liệu.

Song song với tái cơ cấu sản phẩm, việc mở rộng thị trường cũng được coi là hướng đi quan trọng. Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu nhận định, khi các thị trường truyền thống dần trở thành “cánh cửa hẹp”, khu vực Trung Đông có thể là điểm đến tiềm năng trong thời gian tới. Tuy nhiên, đây cũng là thị trường đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt về chứng nhận Halal, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải chủ động điều chỉnh quy trình sản xuất, chế biến và kiểm soát chuỗi cung ứng nếu muốn gia tăng kim ngạch.

Bên cạnh đó, thương mại gạo toàn cầu ngày càng chịu tác động mạnh từ các hiệp định thương mại tự do. Liên minh châu Âu vẫn được đánh giá là thị trường còn nhiều dư địa cho gạo Việt Nam, song mức độ tận dụng ưu đãi thuế quan theo Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) hiện vẫn hạn chế. Nguyên nhân chủ yếu là số lượng doanh nghiệp đáp ứng đầy đủ quy định về xuất xứ hàng hóa chưa nhiều, trong khi tiêu chuẩn kỹ thuật và kiểm soát chất lượng ngày càng khắt khe.

Một hiệp định khác đang được kỳ vọng mang lại dư địa mới là Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - Israel (VIFTA), có hiệu lực từ cuối năm 2024. Theo Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Israel Lê Thái Hòa, mỗi năm Israel nhập khẩu gạo với giá trị khoảng 200 triệu USD, song kim ngạch nhập khẩu từ Việt Nam mới đạt khoảng 2,2 triệu USD. Người tiêu dùng Israel có xu hướng ưa chuộng các loại gạo thơm, hạt dài, 5% tấm, đặc biệt là gạo jasmine và japonica đóng gói nhỏ.

Trong bối cảnh năm 2026 được dự báo tiếp tục nhiều thách thức, Hiệp hội Lương thực Việt Nam cho rằng, vấn đề then chốt vẫn là cân đối cung cầu và ổn định giá lúa cho nông dân. Tháng 1/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 250.000 tấn gạo sang Philippines, song giá không biến động nhiều do lượng tồn kho chuyển từ năm 2025 sang vẫn ở mức cao. Việc Philippines áp dụng chính sách nhập khẩu theo định mức cũng khiến xuất khẩu gặp khó, đặc biệt trong cao điểm thu hoạch. Để tháo gỡ áp lực cho vụ đông xuân sắp tới, cần có sự hỗ trợ kịp thời từ Chính phủ và các bộ, ngành nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp thu mua tạm trữ khi vào vụ. Đồng thời, việc thúc đẩy các hợp đồng cấp chính phủ với những thị trường như Ghana, Singapore… cũng được xem là giải pháp quan trọng để ổn định đầu ra và giữ nhịp xuất khẩu.