Doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể vay vốn bằng tài sản số

Theo số liệu từ Bộ Tài chính, nhóm DNNVV hiện chiếm hơn 98% tổng số doanh nghiệp trong nền kinh tế, nhưng hiện tại mới chỉ tiếp cận được khoảng 19% đến 20% tổng dư nợ tín dụng.

Để tháo gỡ điểm nghẽn này, tại Điều 8 của dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi), cơ quan soạn thảo đã bổ sung cơ chế khuyến khích các ngân hàng thương mại đa dạng hóa hình thức bảo đảm tiền vay, mở rộng sang động sản, tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, tài sản vô hình, đặc biệt là tài sản số và tài sản ảo.

Kỳ vọng cởi trói cho doanh nghiệp công nghệ

Dưới góc nhìn kinh tế, nhiều chuyên gia tài chính đánh giá cao tính thời điểm của đề xuất này. Phần lớn các doanh nghiệp công nghệ, startup sáng tạo hiện nay sở hữu nguồn tài sản cốt lõi tồn tại dưới dạng phần mềm, kho dữ liệu hoặc quyền sở hữu trí tuệ, thay vì bất động sản hay nhà xưởng.

Trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu đổ mạnh vào thị trường tài sản số, Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ ba trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APEC) với tổng vốn đầu tư vượt 220 tỷ USD.

Phân tích về khía cạnh này, chuyên gia kinh tế, TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định: "Đây là một tư duy lập pháp rất tiến bộ và tiệm cận với xu hướng tài chính quốc tế. Việc luật hóa tài sản số làm tài sản bảo đảm sẽ tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thâm dụng công nghệ biến tri thức và dữ liệu thành nguồn vốn lưu động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo".

Bên cạnh dòng vốn, dự thảo cũng đồng bộ các chính sách tài chính nội bộ tại Điều 11, cho phép doanh nghiệp trích lập quỹ phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, hỗ trợ lộ trình đạt mục tiêu toàn quốc có 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030.

Đồng thời, Điều 12 của dự thảo quy định các tổ chức sử dụng ngân sách nhà nước phải dành tỷ lệ tối thiểu 20% nguồn ngân sách hoặc 20% số lượng gói thầu hằng năm để mua sắm sản phẩm từ khối doanh nghiệp này, tạo đầu ra ổn định cho thị trường nội địa.

Thách thức định giá và khoảng trống pháp lý về "tài sản ảo"

Mặc dù mục tiêu mang ý nghĩa tích cực, nhưng dưới góc độ thực thi và quản trị rủi ro của hệ thống ngân hàng, các chuyên gia và luật sư cho rằng quy định này sẽ vấp phải những rào cản kỹ thuật rất lớn nếu không có hạ tầng pháp lý đồng bộ đi kèm.

Phân tích về những nút thắt pháp lý hiện hành, Luật sư Trương Thanh Đức - Giám đốc Công ty Luật ANVI nêu ý kiến: Khái niệm pháp lý chưa rõ ràng: Hiện nay, Bộ luật Dân sự Việt Nam chưa có định nghĩa chính thức và thống nhất về tài sản số hay tài sản ảo. Khi chưa được thừa nhận là một loại tài sản hợp pháp có quyền sở hữu trọn vẹn, các ngân hàng sẽ không có cơ sở pháp lý để thực hiện thủ tục đăng ký giao dịch bảo đảm.

Rủi ro biến động và định giá: Tài sản số, đặc biệt là các loại tài sản mã hóa hoặc dữ liệu mạng, có biên độ biến động giá trị cực kỳ lớn và chưa có tổ chức thẩm định giá độc lập được cấp phép để định giá chính xác loại hình này.

Khả năng xử lý tài sản nợ xấu: Trong trường hợp doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, việc thu hồi, phát mại hoặc đấu giá một phần mềm, một quyền sở hữu trí tuệ hay tài sản ảo để thu hồi nợ cho ngân hàng là quy trình vô cùng phức tạp và gần như chưa có tiền lệ trong hệ thống tòa án và thi hành án dân sự.

Để quy định này không dừng lại ở mức khuyến khích trên giấy, giới chuyên gia khuyến nghị cần phải xây dựng một cơ chế thử nghiệm pháp lý (Sandbox) có kiểm soát, phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Thông tin và Truyền thông nhằm ban hành bộ tiêu chí phân loại, định giá và bảo mật tài sản số trước khi áp dụng đại trà.

Dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV (sửa đổi) dự kiến sẽ được trình Quốc hội xem xét tại kỳ họp diễn ra vào tháng 10 năm nay. Nếu được thông qua theo đúng lộ trình, các quy định mới của đạo luật này sẽ chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027.