Văn hóa doanh nghiệp trở thành lợi thế cạnh tranh dài hạn

Vốn có thể huy động, công nghệ có thể mua, mô hình kinh doanh có thể học hỏi. Nhưng để duy trì chất lượng sản phẩm, sự nhất quán trong phục vụ và niềm tin của khách hàng, doanh nghiệp cần một nền tảng khó sao chép hơn: văn hóa tổ chức.

Diễn đàn "Văn hóa doanh nghiệp - nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững", được tổ chức dưới sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, với sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà quản lý và đại diện cộng đồng doanh nghiệp - Ảnh: https://nhandan.vn

Kết quả khảo sát 505 doanh nghiệp do Viện Phát triển doanh nghiệp thuộc VCCI và Blue C công bố cuối năm 2025 cho thấy, điểm trung bình về mức độ trưởng thành trong thực thi văn hóa doanh nghiệp đạt 43,84 điểm, tăng 4,12 điểm so với năm 2024. Tuy nhiên, chỉ 48,51% doanh nghiệp tham gia khảo sát đạt cấp độ trưởng thành từ mức 4 trở lên. Những con số này cho thấy văn hóa đang được quan tâm nhiều hơn, nhưng việc đưa các giá trị cốt lõi vào hoạt động quản trị vẫn là thách thức đối với không ít doanh nghiệp.

Văn hóa không chỉ nằm trên khẩu hiệu

Tại Diễn đàn Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam 2026 diễn ra ngày 13/10 tại Hà Nội, vấn đề xây dựng văn hóa được đặt trong mối quan hệ trực tiếp với năng lực cạnh tranh và mục tiêu phát triển bền vững. Sự kiện do Báo Văn hóa phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội (HANOISME) triển khai, dưới sự chỉ đạo của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, với chủ đề “Văn hóa doanh nghiệp - nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững”.

Phát biểu tại diễn đàn, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng nhấn mạnh vai trò của văn hóa đối với sự phát triển lâu dài. Theo ông, tại Hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết số 79 và Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: nếu kinh tế quyết định khả năng đi nhanh thì văn hóa quyết định khả năng đi xa.

Từ góc độ quản trị, điều này đòi hỏi doanh nghiệp không dừng ở việc công bố bộ giá trị cốt lõi hay tổ chức các hoạt động nội bộ. Văn hóa phải thể hiện trong cách lãnh đạo ra quyết định, cách người lao động phối hợp, cách doanh nghiệp thực hiện cam kết với khách hàng và cách xử lý sai sót.

Thứ trưởng Văn hóa, Thể thao và Du lịch Nguyễn Huy Dũng chia sẻ góc nhìn về văn hóa doanh nghiệp trong kỷ nguyên mới của đất nước - Ảnh: https://nhandan.vn

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng đề cập những chuẩn mực cần được coi trọng trong doanh nghiệp hiện đại, gồm liêm chính, thượng tôn pháp luật, giữ chữ tín, lấy giá trị thực cho khách hàng làm căn cứ hành động, tôn trọng con người, trọng dụng tài năng và khuyến khích học tập liên tục.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, doanh nghiệp cũng cần có văn hóa sử dụng dữ liệu, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) có trách nhiệm, đồng thời duy trì tinh thần nêu gương, gìn giữ bản sắc Việt Nam và gắn mục tiêu phát triển với trách nhiệm đối với cộng đồng.

Tổng Biên tập Báo Văn hóa Nguyễn Anh Vũ cho rằng, những lợi thế về vốn, sản phẩm hay công nghệ có thể tạo ưu thế trong một giai đoạn, nhưng chưa chắc bảo đảm sức mạnh dài hạn. Điều khó sao chép hơn là cách tổ chức tư duy, phối hợp và ứng xử với khách hàng, người lao động, đối tác và xã hội.

Khoảng cách giữa nhận thức và thực thi

Số liệu khảo sát do Viện Phát triển doanh nghiệp thuộc VCCI và Blue C công bố cho thấy, tỷ lệ doanh nghiệp đạt hai cấp độ trưởng thành cao nhất trong thực thi văn hóa doanh nghiệp, tương ứng cấp độ 5 và 6 trên thang sáu cấp, đạt 27,9%.

Kết quả này cho thấy vẫn còn dư địa để cải thiện cách thức đưa văn hóa vào hoạt động thường ngày. Một doanh nghiệp có thể xác định minh bạch là giá trị cốt lõi, nhưng giá trị đó chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thể hiện trong cơ chế công khai thông tin, đánh giá hiệu quả công việc, xử lý vi phạm và chịu trách nhiệm khi xảy ra sai sót.

Tương tự, tinh thần đổi mới không thể chỉ được đo bằng số lượng công nghệ được đầu tư. Hiệu quả cần được nhìn nhận qua khả năng cải thiện sản phẩm, giảm sai sót, nâng chất lượng phục vụ và tạo thêm giá trị cho khách hàng.

Tổng Biên tập Báo Văn hóa Nguyễn Anh Vũ - Ảnh: https://nhandan.vn

Đây cũng là vấn đề được Tiến sĩ Chử Đức Hoàng - Chánh Văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ, đề cập tại diễn đàn.

Theo ông, để văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh, doanh nghiệp cần chuyển tinh thần sáng tạo thành những quyết định có thể thực hiện và đánh giá, như tạo cơ hội đề xuất ý tưởng, dành nguồn lực thử nghiệm, học hỏi từ kết quả và giữ trách nhiệm với khách hàng, người lao động.

Tiến sĩ Chử Đức Hoàng đề xuất xem xét văn hóa đổi mới qua năm thành tố: cam kết của lãnh đạo; khả năng học hỏi và đề xuất của con người; quy trình quản trị; thử nghiệm có trách nhiệm; kết nối mở với đối tác.

Đối với việc ứng dụng AI, doanh nghiệp cần xác định rõ người được đào tạo, người kiểm tra kết quả, loại dữ liệu được phép sử dụng và trách nhiệm khi phát sinh sai sót.

Ông nhấn mạnh: “Đổi mới có trách nhiệm phải bảo vệ quyền lợi khách hàng, tôn trọng người lao động và không đánh đổi niềm tin lấy tốc độ”.

Biến niềm tin thành giá trị kinh doanh

Từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam Hồ Anh Tuấn cho rằng, việc xây dựng văn hóa cần hướng đến những thay đổi cụ thể trong hiệu quả vận hành.

Theo ông, doanh nghiệp cần giảm chi phí phát sinh từ sự thiếu tin cậy bằng cách cam kết rõ ràng, cung cấp thông tin trung thực và có trách nhiệm khi xảy ra sai sót. Những nguyên tắc này giúp hạn chế tranh chấp, giảm việc thương lượng lại và tạo thuận lợi cho hợp tác.

Bên cạnh đó, việc phân định trách nhiệm, báo cáo sớm vấn đề và đánh giá theo kết quả chung có thể nâng cao chất lượng phối hợp, giảm lỗi và rút ngắn thời gian xử lý công việc.

Một yêu cầu khác là tạo môi trường khuyến khích phản biện, thử nghiệm có giới hạn và rút kinh nghiệm để sửa sai nhanh hơn. Theo ông Hồ Anh Tuấn, bản sắc doanh nghiệp cần được thể hiện trong thiết kế, sản phẩm và chất lượng phục vụ để khách hàng có thể nhận biết, đồng thời phải song hành với chất lượng thực tế.

Những định hướng này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Quyết định số 1157/QĐ-TTg ngày 26/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ về Khung chuẩn mực đạo đức, văn hóa kinh doanh gắn với bản sắc dân tộc và tiếp cận tinh hoa văn hóa kinh doanh thế giới. Quyết định số 1157/QĐ-TTg.

Diễn đàn Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam 2026 diễn ra nhân kỷ niệm 22 năm Ngày Doanh nhân Việt Nam (13/10/2004-13/10/2026), đồng thời hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 và kỷ niệm 70 năm thành lập Báo Văn hóa (1957-2027).

Với doanh nghiệp, thách thức không chỉ là xây dựng một hệ giá trị được tuyên bố rõ ràng, mà còn là duy trì những chuẩn mực ấy trong từng quyết định kinh doanh. Khi văn hóa được chuyển hóa thành chất lượng quản trị, sự tin cậy và khả năng đổi mới, doanh nghiệp có thêm nền tảng để tạo khác biệt và củng cố sức cạnh tranh trong dài hạn.