Sức mua phục hồi, vay tiêu dùng tăng nhưng cần kiểm soát rủi ro

Sức mua phục hồi, nhu cầu vay vốn tăng

Theo Cục Thống kê, tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng theo giá hiện hành trong chín tháng năm 2026 ước đạt 5.925,7 nghìn tỷ đồng, tăng 13,4% so với cùng kỳ. Nếu loại trừ yếu tố giá, mức tăng đạt 7,8%, cao hơn mức 7,2% của cùng kỳ năm 2025.

Diễn biến này cho thấy sức mua tiếp tục phục hồi, tạo điều kiện để các dịch vụ tài chính phục vụ đời sống phát triển. Với nhiều gia đình, vốn vay có thể giúp phân bổ chi phí cho những nhu cầu lớn như nhà ở, phương tiện đi lại, học tập hoặc trang thiết bị thiết yếu, thay vì phải thanh toán toàn bộ ngay lập tức.

Vay tiêu dùng là một trong những nhu cầu phổ biến nhất của khách hàng cá nhân khi tìm kiếm sự hỗ trợ tài chính từ ngân hàng hoặc các tổ chức tín dụng.

Tuy nhiên, vay tiêu dùng cũng đồng nghĩa với việc chuyển một phần chi tiêu hiện tại thành nghĩa vụ tài chính trong tương lai. Nếu thu nhập không tăng như dự kiến hoặc phát sinh khoản chi bất ngờ, tiền trả nợ có thể thu hẹp đáng kể phần ngân sách dành cho sinh hoạt.

Vì vậy, quy mô tín dụng tăng không đồng nghĩa mọi khoản vay đều phù hợp. Điều quan trọng là nguồn vốn được sử dụng đúng nhu cầu, chi phí vay minh bạch và người vay có đủ dòng tiền để thực hiện nghĩa vụ đến hết kỳ hạn.

Lãi suất cần được tính trong suốt thời gian vay

Chi phí vay là yếu tố người dân cần xem xét kỹ, nhất là với các khoản vay dài hạn. Mức lãi suất ưu đãi ban đầu có thể thấp hơn đáng kể so với mức áp dụng sau thời gian khuyến mại. Khi lãi suất được điều chỉnh, khoản thanh toán định kỳ và tổng chi phí vay cũng có thể thay đổi.

Bởi vậy, người vay không nên chỉ so sánh mức lãi suất quảng bá hoặc số tiền phải trả trong những tháng đầu. Cần đọc kỹ hợp đồng để biết lãi suất được xác định trên cơ sở nào, thời điểm điều chỉnh, biên độ áp dụng, các loại phí và cách tính lãi khi trả chậm.

Lãi suất cơ sở do ngân hàng công bố cũng không mặc nhiên là lãi suất cuối cùng của mọi khoản vay. Mức áp dụng thực tế còn phụ thuộc vào sản phẩm, điều kiện hợp đồng và phương thức định giá của từng ngân hàng. Các biểu lãi suất cần được kiểm tra tại kênh thông tin chính thức ở thời điểm đăng ký vay.

Thông tư 39/2016/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, cùng các văn bản sửa đổi, bổ sung, là một trong những căn cứ pháp lý điều chỉnh quan hệ cho vay. Người vay cần yêu cầu ngân hàng giải thích rõ các điều khoản ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí và nghĩa vụ thanh toán trước khi ký hợp đồng.

Đừng chỉ nhìn vào khoản trả góp mỗi tháng

Với khoản vay mua nhà, người dân cần tính đến cả thời gian vay dài, chi phí sinh hoạt và khả năng lãi suất thay đổi. Một phương án tài chính chỉ phù hợp khi gia đình vẫn có thể thanh toán đúng hạn mà không phải liên tục cắt giảm những khoản thiết yếu hoặc vay thêm để trả khoản vay trước đó.

Người mua ô tô bằng vốn vay cũng cần tính đủ chi phí sử dụng như nhiên liệu, gửi xe, bảo hiểm, bảo dưỡng và sửa chữa. Nếu chỉ cân đối khoản trả góp, người mua có thể đánh giá thấp tổng chi phí sở hữu phương tiện, đặc biệt khi thu nhập không ổn định.

Với các khoản vay phục vụ chi tiêu nhỏ, rủi ro thường đến từ việc nhiều nghĩa vụ phát sinh cùng lúc. Thẻ tín dụng, mua hàng trả góp và dịch vụ mua trước, trả sau đều có thể khiến người dùng phải thanh toán vào những thời điểm khác nhau. Khi không tổng hợp đầy đủ, người vay dễ đánh giá thấp tổng số tiền cần chi trả mỗi tháng.

Cách tiếp cận thận trọng là lập bảng thu, chi và các khoản nợ hiện có trước khi vay thêm. Sau khi trừ chi phí sinh hoạt thiết yếu, tiền học, bảo hiểm và các nghĩa vụ cố định, người vay cần dành một khoản dự phòng cho tình huống giảm thu nhập, mất việc hoặc phát sinh chi phí y tế. Nếu phương án trả nợ chỉ khả thi khi mọi điều kiện đều thuận lợi, khoản vay đó có thể vượt quá sức chịu đựng tài chính của gia đình.

Tín dụng số thuận tiện nhưng không thay thế việc cân đối tài chính

Các sản phẩm vay trực tuyến, thanh toán thẻ và trả góp trên nền tảng số giúp người dùng tiếp cận dịch vụ thuận tiện hơn. Chẳng hạn, VietinBank công bố sản phẩm cho vay tiêu dùng trực tuyến không có tài sản bảo đảm dành cho khách hàng nhận lương qua ngân hàng, thực hiện đăng ký qua ứng dụng iPay.

Tuy nhiên, quy trình đăng ký nhanh không có nghĩa quyết định vay nên được đưa ra vội vàng. Trước khi xác nhận giao dịch, người dùng cần xem tổng số tiền phải thanh toán, kỳ hạn, phí liên quan và điều kiện khi chậm trả. Với chương trình trả góp được quảng bá lãi suất 0%, cũng cần kiểm tra phí chuyển đổi và các điều kiện áp dụng; không nên mặc định rằng giao dịch hoàn toàn không phát sinh chi phí.

Ở chiều ngược lại, ngân hàng và đơn vị cung cấp dịch vụ cần công khai, giải thích dễ hiểu các điều kiện tín dụng, giúp khách hàng nhận diện nghĩa vụ tài chính trước khi cam kết. Việc thẩm định khả năng trả nợ và quản trị rủi ro cũng có ý nghĩa quan trọng để hoạt động cho vay phát triển bền vững.

Với người tiêu dùng, nguyên tắc cốt lõi vẫn là vay theo khả năng chi trả thay vì theo hạn mức được cấp. Trước khi vay thêm, cần cộng tất cả khoản nợ đang có, xác định nguồn tiền trả nợ ổn định và giữ dự phòng cho những biến động khó lường. Khi chưa thực sự cần thiết hoặc chưa chắc chắn về nguồn trả nợ, trì hoãn một khoản chi lớn có thể là lựa chọn an toàn hơn.

Tín dụng tiêu dùng có thể hỗ trợ người dân thực hiện kế hoạch tài chính và cải thiện chất lượng cuộc sống. Nhưng lợi ích đó chỉ bền vững khi khoản vay được tính toán đầy đủ, chi phí được hiểu rõ và nghĩa vụ trả nợ không vượt quá khả năng của gia đình.