Dịch vụ “chạy dự án” và ranh giới với lừa đảo chiếm đoạt tài sản

Vụ hai giám đốc doanh nghiệp tại An Giang bị khởi tố vì nhận hơn 13 tỷ đồng của 8 người để thực hiện việc “xin chủ trương đầu tư” đặt ra một cảnh báo rộng hơn cho những người đang tìm kiếm cơ hội đầu tư dự án: không phải mọi hợp đồng mang tên dịch vụ tư vấn, môi giới hay hỗ trợ đầu tư đều có giá trị bảo đảm cho lời hứa về kết quả.

Doanh nghiệp và nhà đầu tư cần nhận diện rõ ranh giới giữa hỗ trợ thủ tục hợp pháp, cam kết dịch vụ có căn cứ và việc dùng thông tin gian dối để khiến người khác giao tài sản.

Đặc biệt, những lời quảng cáo dựa trên “quan hệ”, khả năng tác động đến cơ quan có thẩm quyền hoặc cam kết chắc chắn về việc dự án sẽ được chấp thuận có thể tạo ra rủi ro pháp lý rất lớn.

Tư vấn thủ tục đầu tư không đồng nghĩa “xin được dự án”

Theo pháp luật đầu tư, nhà đầu tư có quyền tiếp cận các dịch vụ công, thông tin và thực hiện các quyền đầu tư theo quy định; đồng thời phải tuân thủ pháp luật về thủ tục đầu tư và chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực của hồ sơ dự án. Luật Đầu tư hiện hành được Quốc hội ban hành năm 2025 và đã tiếp tục được sửa đổi trong năm 2026.

Trong thực tế, doanh nghiệp có thể thuê tổ chức, cá nhân thực hiện các công việc như tư vấn pháp lý, lập hồ sơ, nghiên cứu địa điểm, chuẩn bị tài liệu, hỗ trợ thủ tục hành chính hoặc cung cấp thông tin về quy hoạch, đất đai và đầu tư.

Nhưng bản chất của những dịch vụ này là hỗ trợ nhà đầu tư thực hiện đúng quy trình, không phải bảo đảm cơ quan nhà nước chắc chắn phải chấp thuận một dự án.

Do đó, câu nói như “có quan hệ nên xin được chủ trương”, “đã kiểm tra và chắc chắn được duyệt” hay “chỉ cần đưa tiền là dự án được thông qua” không nên được xem là cam kết kinh doanh thông thường nếu người đưa ra lời hứa thực tế không có năng lực hoặc không có căn cứ để bảo đảm kết quả.

Vụ án ở An Giang cho thấy thủ đoạn nằm ở đâu?

Thông tin từ Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh An Giang xác định bị can Phong là Giám đốc Công ty Xuất nhập khẩu Hòa Hiệp Phát, ở Thành phố Hồ Chí Minh và Trường là Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên Nhật Trường Kiên Giang, ở phường Rạch Giá, tỉnh An Giang.

Kết quả điều tra cho biết từ năm 2023, Trần Nhật Trường và Thái Huy Phong trao đổi về nhu cầu đăng ký đầu tư các dự án trên những diện tích đất nông nghiệp lớn.

Ngày 21/9, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh An Giang khởi tố vụ án, khởi tố bị can Trần Nhật Trường (48 tuổi) và Thái Huy Phong (50 tuổi) để điều tra hành vi “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”.

Phong cho Trường biết mình có quan hệ với chính quyền địa phương các cấp và có thể xin được chủ trương thực hiện dự án. Sau khi xem sơ đồ, bản vẽ các thửa đất, Phong thông báo những khu đất này có thể xin được chủ trương.

Tin tưởng vào khả năng đó, Trường đã ký hợp đồng dịch vụ với 8 bị hại để thực hiện việc “xin chủ trương đầu tư nhiều dự án liên quan việc thuê đất sản xuất nông nghiệp với diện tích lớn”.

Cơ quan Điều tra xác định cả hai không có khả năng thực hiện nội dung đã cam kết. Hai bị can bị cáo buộc đã chiếm đoạt hơn 13 tỷ đồng, sau đó chia nhau và sử dụng vào mục đích cá nhân.

Vụ án đang tiếp tục được điều tra, mở rộng.

Khi nào hợp đồng dịch vụ có thể trở thành vụ án hình sự?

Không phải cứ một hợp đồng dịch vụ không thực hiện được là cấu thành tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Điểm quan trọng của tội danh này là thủ đoạn gian dối nhằm làm cho người khác tin và giao tài sản, từ đó chiếm đoạt tài sản. Một nghiên cứu pháp lý của Bộ Tư pháp cũng lưu ý gian dối là đặc trưng của tội lừa đảo, nhưng để xác định tội phạm còn phải xem xét yếu tố chiếm đoạt tài sản và các dấu hiệu cấu thành khác.

Vì vậy, trong tranh chấp một hợp đồng “dịch vụ xin đầu tư”, cơ quan có thẩm quyền phải xem xét nhiều yếu tố: người nhận tiền có thực sự cung cấp dịch vụ hay không; khi ký hợp đồng họ có khả năng thực hiện công việc đã cam kết không; thông tin đưa ra cho khách hàng có gian dối không; mục đích chiếm đoạt có tồn tại hay phát sinh trong quá trình thực hiện; và tiền nhận được đã được sử dụng như thế nào.

Nếu chỉ đơn thuần là việc tư vấn không đạt kết quả hoặc thủ tục dự án không được cơ quan có thẩm quyền chấp thuận, chưa thể chỉ từ kết quả đó kết luận có hành vi lừa đảo.

Cẩn trọng với lời hứa dựa trên “quan hệ”

Rủi ro lớn nhất đối với nhà đầu tư không nằm ở tên gọi của hợp đồng mà ở nội dung công việc và cách bên cung cấp dịch vụ tạo lập niềm tin.

Một hợp đồng ghi “tư vấn đầu tư”, “hỗ trợ thủ tục” nhưng bên cung cấp dịch vụ lại quảng cáo rằng có thể dùng quan hệ cá nhân để tác động đến người có thẩm quyền, bảo đảm một quyết định hành chính hoặc yêu cầu khách hàng giao tiền ngoài các khoản phí hợp pháp thì cần được kiểm tra đặc biệt kỹ.

Bởi nếu câu chuyện thực sự chuyển sang việc dùng tiền hoặc lợi ích để tác động trái pháp luật đến người có chức vụ, quyền hạn, rủi ro không còn dừng ở quan hệ dân sự hoặc thương mại.

Bộ luật Hình sự quy định riêng các tội đưa hối lộ, nhận hối lộ và môi giới hối lộ. Trong đó, Điều 365 quy định về tội môi giới hối lộ và bao gồm cả trường hợp môi giới hối lộ trong doanh nghiệp, tổ chức ngoài Nhà nước.

Thực tế điều tra các vụ án khác cũng cho thấy hoạt động “chạy” thủ tục, giấy phép thông qua trung gian có thể trở thành nội dung của các vụ án về môi giới hối lộ khi xuất hiện việc móc nối, chi tiền để tác động đến người có chức vụ, quyền hạn.

Nhà đầu tư nên kiểm tra gì trước khi giao tiền?

Với những dịch vụ liên quan đến dự án đầu tư, nhà đầu tư nên yêu cầu bên cung cấp dịch vụ làm rõ công việc cụ thể phải thực hiện, căn cứ pháp lý, sản phẩm bàn giao, chi phí và tiến độ, thay vì chỉ dựa vào lời hứa về kết quả.

Đặc biệt, cần phân biệt khoản phí tư vấn, phí thực hiện thủ tục được thể hiện minh bạch với khoản tiền được giải thích mơ hồ là “chi phí quan hệ”, “chi phí xin chủ trương” hoặc những khoản không có chứng từ, căn cứ rõ ràng.

Nhà đầu tư cũng nên tự kiểm tra thông tin về khu đất, quy hoạch, cơ quan có thẩm quyền, điều kiện thực hiện dự án và tình trạng pháp lý của dự án từ nguồn chính thức.

Một hợp đồng chặt chẽ không thể loại bỏ toàn bộ rủi ro, nhưng sẽ giúp xác định rõ bên cung cấp dịch vụ thực sự cam kết thực hiện công việc gì, thay vì biến một lời hứa “xin được dự án” thành căn cứ để giao một khoản tiền lớn.

Từ vụ án tại An Giang, bài học pháp lý không nằm ở việc mọi dịch vụ hỗ trợ đầu tư đều đáng ngờ. Vấn đề là doanh nghiệp và nhà đầu tư cần nhận diện rõ ranh giới giữa hỗ trợ thủ tục hợp pháp, cam kết dịch vụ có căn cứ và việc dùng thông tin gian dối để khiến người khác giao tài sản.