Chuyển đổi nhà tái định cư bỏ hoang thành nhà ở xã hội

Việc hàng nghìn căn hộ tái định cư nằm trên các vị trí “đất vàng” bị bỏ hoang trong thời gian dài đã trở thành một trong những hình ảnh điển hình của sự lãng phí tài sản công, gây nhiều tranh cãi trong dư luận. Tuy nhiên, tín hiệu mới từ Chính phủ có thể sẽ giúp “hồi sinh” quỹ nhà đang bị lãng phí này khi Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà vừa yêu cầu rà soát và đề xuất chuyển đổi công năng sang nhà ở xã hội.

Theo chỉ đạo được nêu trong thông báo kết luận của Phó Thủ tướng tại cuộc họp về tình hình thị trường bất động sản mới đây, các địa phương cần kiểm kê cụ thể, đánh giá hiện trạng và đề xuất hướng sử dụng hiệu quả các công trình nhà tái định cư đã hoàn thành nhưng chưa đưa vào khai thác sử dụng.

Một dự án nhà ở tái định cư ở Tây Hồ xây xong rồi bỏ hoang. (Ảnh: Phan Chính)

Tại Hà Nội, nhiều khu tái định cư như Duy Tân (Cầu Giấy), Lý Sơn (Long Biên), Đền Lừ III (Hoàng Mai), khu X2 Đại Kim hay các dự án tại Sài Đồng… đều chung cảnh “đắp chiếu” trong khi nhu cầu về nhà ở xã hội, đặc biệt với người lao động, công nhân đang rất lớn. Điển hình như khu X2 Đại Kim có tới 750 căn hộ nhưng chỉ khoảng 80 căn có người ở sau 5 năm hoàn thành.

Không chỉ ở Hà Nội, tại TP.HCM – trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước – cũng ghi nhận khoảng 9.000 căn hộ tái định cư bỏ trống, đa phần tập trung tại các khu đô thị mới hoặc vùng ven thành phố.

Ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản TP.HCM (HoREA), cho rằng việc chuyển đổi là hoàn toàn khả thi và phù hợp trong bối cảnh Luật Nhà ở 2023 đã có quy định rõ về quyền quản lý, sử dụng và chuyển đổi công năng nhà ở tái định cư. “Trước đây chúng ta gặp vướng do Luật Nhà ở 2014 chưa đề cập rõ, nhưng nay hành lang pháp lý đã thông thoáng”, ông Châu nhận định.

Theo ông Châu, vấn đề mấu chốt khi triển khai chuyển đổi là phải đảm bảo các điều kiện sống cơ bản cho người dân: giao thông thuận tiện, có trường học, dịch vụ y tế, siêu thị, sinh hoạt cộng đồng… Nếu thiếu những yếu tố này, dù căn hộ có tiêu chuẩn kỹ thuật tốt cũng khó lòng trở thành lựa chọn an cư hấp dẫn.

Chia sẻ từ thực tiễn tiếp xúc với người dân bị thu hồi đất, luật sư Trương Anh Tú – Chủ tịch TAT Law Firm – cho biết không ít trường hợp người dân từ chối nhận nhà tái định cư vì địa điểm quá xa nơi làm việc, thiếu hạ tầng và kết nối xã hội. “Họ chấp nhận thuê nhà ở chật chội miễn là gần sinh kế. Điều này cho thấy, một căn hộ không có cư dân chính là một thất bại của chính sách nhà ở”, ông nói.

Từ góc độ quy hoạch, việc sử dụng lại quỹ nhà tái định cư bỏ trống để bổ sung vào nguồn cung nhà ở xã hội có thể giúp giải quyết đồng thời hai vấn đề lớn: xử lý tài sản công không sử dụng và đáp ứng nhu cầu an cư cho người thu nhập thấp – một trong những đối tượng đang ngày càng chịu sức ép chi phí nhà ở tại đô thị lớn.

Tuy nhiên, các chuyên gia cũng lưu ý rằng, không nên “chuyển đổi hình thức” một cách cơ học, tức chỉ đổi tên gọi mà không cải tạo, bổ sung tiện ích. Để những căn hộ này thực sự trở thành nơi đáng sống, cần nâng cấp hạ tầng, quy hoạch lại khu vực, tích hợp các tiện ích đô thị và đảm bảo chất lượng quản lý vận hành sau chuyển đổi.

Bên cạnh đó, chính quyền các địa phương cần có cơ chế linh hoạt trong đấu giá, chuyển giao hoặc cho thuê lại các dự án này theo hình thức xã hội hóa – qua đó thu hút doanh nghiệp tham gia cải tạo, quản lý và vận hành các khu nhà ở xã hội mới hình thành từ nhà tái định cư.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, việc phát triển nhà ở xã hội không chỉ là giải pháp tình thế cho khủng hoảng thị trường bất động sản, mà còn là định hướng lâu dài của chính sách an sinh. Việc sử dụng hiệu quả các khu tái định cư bỏ trống chính là một phần của chiến lược quy hoạch bền vững, đặt con người vào trung tâm.