Bộ Xây dựng hé lộ sức bật kinh tế của 29 dự án cao tốc gọi vốn PPP

Sau hơn 25 năm phát triển, hệ thống đường bộ cao tốc Việt Nam đã bước sang một giai đoạn khác: không chỉ làm thêm đường, mà phải tính đến khả năng khai thác, hiệu quả kinh tế và sức hút vốn tư nhân.

Tại Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026–2030 ngày 29/9, Bộ Xây dựng công bố danh mục 29 dự án ưu tiên kêu gọi đầu tư theo phương thức PPP, với tổng mức đầu tư dự kiến 922.812 tỷ đồng.

Sáng 29/9, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã chủ trì Hội nghị xúc tiến đầu tư phát triển đường bộ cao tốc giai đoạn 2026 - 2030. Hội nghị nhằm tìm kiếm những giải pháp huy động hiệu quả các nguồn lực, tạo thêm động lực cho mạng lưới cao tốc phát triển đồng bộ, hiện đại, tăng cường liên kết vùng và mở rộng không gian phát triển - Ảnh: https://moc.gov.vn

Con số đáng chú ý hơn nằm phía sau danh mục này. Trong 5 năm tới, nhu cầu vốn cho việc xây mới 2.829 km và mở rộng, hoàn thiện 1.187 km cao tốc hiện hữu lên tới khoảng 1,269 triệu tỷ đồng. Nguồn lực đã cân đối khoảng 423.000 tỷ đồng, đồng nghĩa còn khoảng 846.000 tỷ đồng cần tiếp tục huy động từ các nguồn ngoài ngân sách.

Đây chính là khoảng trống mà PPP được kỳ vọng lấp đầy.

Cao tốc được tính bằng GDP, việc làm và lưu lượng

Một trong những nội dung đáng chú ý nhất tại hội nghị là báo cáo về phương án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông lên 6 làn xe.

Theo nghiên cứu được trình bày tại hội nghị, tuyến đi qua 11 tỉnh, thành phố, khu vực tập trung nhiều cảng biển, khu công nghiệp và trung tâm logistics. Trong kịch bản GDP tăng trưởng hai con số cùng với sự hình thành của các công trình hạ tầng mới, vận chuyển hàng hóa được dự báo tăng khoảng 9,4%, hành khách tăng 15,4%.

Lưu lượng giao thông giai đoạn 2030–2050 được dự báo tăng khoảng 55–90%.

Quan trọng hơn, phương án đầu tư được tính toán có thể kích thích khoảng 235.500 tỷ đồng giá trị sản xuất, tạo ra 80.100 tỷ đồng giá trị gia tăng GDP và khoảng 179.000 việc làm.

Đây là những con số cho thấy hiệu quả của dự án cao tốc không chỉ nằm ở doanh thu thu phí. Khi tuyến đường kết nối các trung tâm kinh tế, cảng biển, khu công nghiệp và logistics, tác động kinh tế được tính trên cả chuỗi sản xuất và lưu thông hàng hóa.

Hai dự án cho thấy bài toán hoàn vốn

Trong danh mục 29 dự án, hai dự án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông được đưa ra với những thông số khá rõ về quy mô và thời gian hoàn vốn.

Giám đốc Ban Quản lý dự án 2 (Bộ Xây dựng) Lê Thắng báo cáo các dự án mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông. - Ảnh: https://moc.gov.vn

Phía Bắc là dự án Mai Sơn - Cam Lộ, dài 415 km, tổng mức đầu tư 72.185 tỷ đồng, thời gian thu phí hoàn vốn dự kiến 20 năm và dự kiến khai thác năm 2030.

Phía Nam là dự án Quảng Ngãi - Dầu Giây, dài 551 km, tổng mức đầu tư 78.224 tỷ đồng, thời gian hoàn vốn dự kiến 15 năm, cũng dự kiến khai thác năm 2030.

Hai dự án này nằm trong phương án tổ chức lại 15 dự án thành phần đã hoàn thành đầu tư công trên tuyến, tổng chiều dài 966 km, thành hai dự án lớn để tiếp tục đầu tư theo phương thức PPP, hợp đồng BOT.

Với nhà đầu tư, đây là nhóm thông tin quan trọng hơn một con số tổng vốn. Nó cho thấy cơ quan quản lý đang đặt dự án trong bài toán dòng tiền, lưu lượng và thời gian thu hồi vốn, thay vì chỉ nhìn vào nhu cầu xây dựng hạ tầng.

Nhà nước nói gì để kéo vốn tư nhân?

Tại hội nghị, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế theo hướng minh bạch, rõ ràng và hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân.

Bộ trưởng đề nghị các Bộ, ngành tập trung tháo gỡ thủ tục, triển khai hiệu quả cơ chế chia sẻ rủi ro doanh thu theo Luật PPP và đẩy mạnh phân cấp gắn với hậu kiểm.

Địa phương được yêu cầu quyết liệt giải phóng mặt bằng, bảo đảm tiến độ bàn giao và chủ động nguồn vật liệu. Các tổ chức tín dụng được đề nghị nghiên cứu các gói tín dụng trung, dài hạn phù hợp với đặc thù dự án PPP.

Đặc biệt, Bộ Xây dựng đưa ra cam kết duy trì cơ chế đối thoại với Bộ, ngành, địa phương, ngân hàng và nhà đầu tư để xử lý vướng mắc trong quá trình triển khai.

Trong khi đó, nhà đầu tư được đề nghị chủ động tiếp cận hồ sơ, khảo sát thực địa, đánh giá điều kiện từng dự án và đề xuất phương án đầu tư phù hợp.

Từ năm 2021 đến nay, đã có 444.571 tỷ đồng được huy động thông qua PPP cho 17 dự án BOT. Đây là cơ sở thực tế để Bộ Xây dựng tiếp tục mở rộng cánh cửa PPP trong giai đoạn mới.

29 dự án đang được gọi vốn PPP

Danh mục được chia thành hai nhóm ưu tiên. Nhóm 1 gồm 15 dự án, nhóm 2 gồm 14 dự án.

Nhóm ưu tiên 1 gồm 15 dự án: Đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội; cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Đức Hòa - Mỹ An: hơn 29.300 tỷ đồng; mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn Mai Sơn - Cam Lộ: gần 72.200 tỷ đồng; mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn Quảng Ngãi - Dầu Giây: hơn 78.200 tỷ đồng; cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Phú Thọ - Cổ Tiết - Yên Bài: hơn 25.500 tỷ đồng; cao tốc Hà Tiên - Rạch Giá - Bạc Liêu, đoạn Hà Tiên - Rạch Giá: gần 56.000 tỷ đồng; mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Tuyên Quang - Phú Thọ: gần 3.600 tỷ đồng; cao tốc Cam Lộ - Lao Bảo: gần 14.000 tỷ đồng; cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Pleiku - Buôn Ma Thuột: 23.400 tỷ đồng; cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Buôn Ma Thuột - Gia Nghĩa: 18.900 tỷ đồng; cao tốc Nha Trang - Liên Khương, đoạn Nha Trang - Đà Lạt: hơn 25.000 tỷ đồng; cao tốc Phan Thiết - Bảo Lộc - Gia Nghĩa - Bù Đăng, đoạn Phan Thiết - Bảo Lộc: 26.000 tỷ đồng; mở rộng đường Vành đai 3 TP. Hồ Chí Minh: 38.000 tỷ đồng; mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Đông đoạn Mỹ Thuận - Cần Thơ: 6.400 tỷ đồng; cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Vĩnh Long - Cần Thơ - Cà Mau, đoạn Vĩnh Long - Cần Thơ: hơn 41.400 tỷ đồng.

Nhiều tuyến cao tốc mới được đề xuất và mở rộng đang hướng tới việc hình thành mạng lưới kết nối liên vùng, tạo thêm không gian phát triển cho doanh nghiệp - Ảnh: Báo Xây dựng.

Nhóm ưu tiên 2 gồm 14 dự án: cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Ngọc Hồi - Pleiku: 16.200 tỷ đồng; mở rộng cao tốc Bắc - Nam phía Tây đoạn Chơn Thành - Đức Hòa: 16.400 tỷ đồng; cao tốc Vũng Áng - Cha Lo: 27.600 tỷ đồng; cao tốc Hồng Ngự - Trà Vinh, đoạn An Hữu - Trà Vinh: 31.500 tỷ đồng; cao tốc Bắc - Nam phía Tây nhánh Việt Trì - Hòa Bình: gần 16.000 tỷ đồng; nâng cấp, mở rộng cao tốc Nội Bài - Hạ Long, đoạn Nội Bài - Bắc Ninh: gần 3.600 tỷ đồng; mở rộng cao tốc Phủ Lý - Nam Định: gần 11.500 tỷ đồng; cao tốc vành đai trung du phía Bắc, đoạn Thái Nguyên - Lạng Sơn: 29.000 tỷ đồng; cao tốc Hà Tĩnh - Cầu Treo, đoạn Hà Tĩnh - Đường Hồ Chí Minh: 10.200 tỷ đồng; cao tốc Hồng Ngự - Trà Vinh, đoạn Dinh Bà - Cao Lãnh: gần 29.900 tỷ đồng; mở rộng cao tốc Hồng Ngự - Trà Vinh, đoạn An Hữu - Cao Lãnh: gần 4.000 tỷ đồng; cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Vĩnh Long - Cần Thơ - Cà Mau, đoạn TP. Hồ Chí Minh - Vĩnh Long: 35.000 tỷ đồng; cao tốc TP. Hồ Chí Minh - Vĩnh Long - Cần Thơ - Cà Mau, đoạn Cần Thơ - Cà Mau: 70.000 tỷ đồng; cao tốc Phú Yên - Đắk Lắk, đoạn Phú Yên - Buôn Hồ: 35.000 tỷ đồng.

Danh mục trên được Bộ Xây dựng lựa chọn dựa trên các tiêu chí như nhu cầu mở rộng cao tốc hiện hữu, vị trí trên hành lang kinh tế và vùng động lực, nhu cầu vận tải, khả năng kết nối liên vùng, điều kiện triển khai và khả năng thu hút nguồn lực ngoài ngân sách.

Như vậy, câu chuyện của 29 dự án không chỉ là 922.812 tỷ đồng cần tìm nhà đầu tư. Phía sau danh mục này là một bài toán lớn hơn: làm thế nào biến lưu lượng vận tải, kết nối vùng, hoạt động logistics và sức bật sản xuất thành dòng tiền đủ hấp dẫn để khu vực tư nhân cùng Nhà nước đầu tư hạ tầng.

Đó cũng là lý do tại hội nghị, Bộ Xây dựng đặt vấn đề không chỉ “làm đường”, mà hướng tới quản trị toàn bộ vòng đời hạ tầng, từ chuẩn bị dự án, huy động vốn đến vận hành và khai thác.