Bộ Tài chính đề xuất để toàn bộ hộ kinh doanh tự khai, tự nộp thuế

Bỏ “thuế khoán” - bước ngoặt trong tư duy quản lý

Theo Bộ Tài chính, đến cuối năm 2024, cả nước có khoảng 3,6 triệu hộ kinh doanh và cá nhân kinh doanh đang được quản lý thuế. Trong đó, khoảng 2,2 triệu hộ thuộc diện ổn định, đóng thuế theo hình thức khoán – tức mức thuế được ấn định cố định theo tháng hoặc quý, dựa trên doanh thu ước tính và không thay đổi ngay cả khi doanh thu thực tế biến động.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy mức thuế khoán bình quân hiện nay chỉ dao động từ 672.000 – 700.000 đồng/hộ/tháng, trong khi các hộ kinh doanh kê khai thuế tự nguyện thường nộp tới 4,6 triệu đồng/tháng – cao gấp gần 7 lần. Chênh lệch này phản ánh rõ sự thiếu công bằng trong nghĩa vụ thuế và làm dấy lên lo ngại về tình trạng thất thu ngân sách từ các hộ có doanh thu cao nhưng vẫn đóng thuế ở mức thấp nhờ “trốn” trong cơ chế khoán.

“Việc xóa bỏ thuế khoán và chuyển sang phương pháp kê khai là bước đi cần thiết nhằm đảm bảo thu đúng, thu đủ, hạn chế thất thu ngân sách, đặc biệt đối với các hộ kinh doanh lớn nhưng nộp thuế thấp do áp dụng mức khoán cố định”, Bộ Tài chính nhấn mạnh trong tờ trình chính sách.

Bộ Tài chính đề xuất để toàn bộ hộ kinh doanh tự khai, tự nộp thuế

Tự khai - Tự nộp thuế và hóa đơn điện tử

Theo lộ trình đề xuất, từ ngày 1/6/2025, hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên sẽ phải chuyển sang kê khai thuế và bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử. Giai đoạn chuyển đổi sẽ diễn ra trong một năm (từ 1/1/2026 đến 31/12/2026), sau đó toàn bộ hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh sẽ bị xóa khỏi chế độ thuế khoán.

Theo đó, từ năm 2027, các hộ kinh doanh có doanh thu từ 800 triệu đồng/năm trở lên khi bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng sẽ bắt buộc áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế. Đến năm 2028, ngưỡng doanh thu sẽ hạ thấp hơn, áp dụng cả với các hộ có doanh thu từ mức chịu thuế giá trị gia tăng trở lên (tức từ 200 triệu đồng/năm).

Để hỗ trợ chuyển đổi, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung quy định về chế độ kế toán và hóa đơn. Cụ thể, hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên sẽ áp dụng chế độ kế toán đơn giản tương tự doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo hướng dẫn tại Thông tư 88/2021/TT-BTC. Các hộ kinh doanh này cũng sẽ sử dụng hóa đơn điện tử có mã hoặc không mã của cơ quan thuế, hóa đơn từ máy tính tiền, thậm chí các hình thức biên nhận bán hàng điện tử qua ứng dụng, tin nhắn, mẫu có mã QR,… tùy theo điều kiện thực tế.

Thúc đẩy minh bạch, tạo tiền đề phát triển lên doanh nghiệp

Việc chuyển đổi phương pháp quản lý thuế không chỉ nhằm tăng nguồn thu mà còn góp phần thúc đẩy sự minh bạch, chuyên nghiệp hóa hoạt động của khu vực kinh tế cá thể. Theo cơ quan soạn thảo, việc yêu cầu hộ kinh doanh ghi chép sổ sách kế toán đơn giản, sử dụng hóa đơn điện tử và thực hiện nghĩa vụ khai thuế sẽ giúp hình thành thói quen quản trị tài chính, từ đó tạo nền tảng cho việc chuyển đổi lên doanh nghiệp siêu nhỏ trong tương lai.

Đặc biệt, Nghị quyết 198/2025/QH15 về hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa đã mở ra nhiều chính sách ưu đãi, tiếp cận vốn, đào tạo, tư vấn,… dành cho các đơn vị kinh doanh chính thức – điều mà hộ kinh doanh hoàn toàn có thể tiếp cận nếu sẵn sàng “lột xác” khỏi mô hình truyền thống.

Trong khi đó, với ngành thuế, việc thay thế thuế khoán bằng kê khai sẽ chấm dứt tình trạng “bất công thuế” – nơi người nộp thuế tự giác lại phải đóng cao gấp nhiều lần so với người áp dụng mức khoán cố định. Mô hình quản lý mới cũng mở rộng cơ sở dữ liệu thuế, tăng khả năng giám sát và truy vết, giảm thiểu các hành vi gian lận và thất thu ngân sách.

Dù không ít hộ kinh doanh có thể bỡ ngỡ hoặc e ngại khi bước vào một “trật tự” thuế mới, song rõ ràng, chuyển đổi sang cơ chế tự khai, tự nộp là xu thế tất yếu trong bối cảnh nền kinh tế số, thương mại điện tử và thanh toán không tiền mặt ngày càng phổ biến. Đây không chỉ là cải cách trong quản lý thuế, mà còn là sự thúc đẩy mạnh mẽ cho sự minh bạch và chính quy hóa khu vực kinh tế cá thể – nơi chiếm tới hàng triệu chủ thể và đóng góp quan trọng cho ngân sách nhà nước.