Bắt đầu thu phí 5 tuyến cao tốc Nhà nước đầu tư từ cuối năm 2025

Cuối tháng 12/2025, dự kiến 5 tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư sẽ chính thức bước vào giai đoạn thu phí. Đây không chỉ là bước đi mang tính đánh dấu cột mốc đối với ngành giao thông đường bộ Việt Nam mà còn thể hiện xu hướng quản lý tài sản hạ tầng một cách hiệu quả, công khai và minh bạch.

Các tuyến được lựa chọn thu phí đợt đầu gồm: Mai Sơn – Quốc lộ 45, Quốc lộ 45 – Nghi Sơn, Nghi Sơn – Diễn Châu, Vĩnh Hảo – Phan Thiết và Phan Thiết – Dầu Giây. Đây là các dự án thành phần thuộc Dự án đường bộ cao tốc Bắc – Nam phía Đông giai đoạn 2017 – 2020, sử dụng vốn đầu tư công, đã được hoàn thành và đưa vào khai thác trong các năm 2022–2023.

Bộ Xây dựng đã chính thức phê duyệt Đề án Khai thác tài sản kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ với Quyết định 496/QĐ-BXD, tạo điều kiện pháp lý quan trọng để triển khai thu phí. Theo đó, Cục Đường bộ Việt Nam – đơn vị trực tiếp quản lý – sẽ tổ chức khai thác và thu phí, thay vì chuyển giao quyền thu phí cho các nhà đầu tư theo mô hình nhượng quyền.

Cuối 2025, bắt đầu thu phí 5 tuyến cao tốc Nhà nước đầu tư.

Việc để cơ quan quản lý tài sản trực tiếp tổ chức thu phí được đánh giá là phương án tối ưu trong giai đoạn hiện tại. Ưu điểm của phương thức này là có thể triển khai ngay, không cần bổ sung biên chế, đồng thời giúp duy trì dòng tiền ổn định đưa vào ngân sách Nhà nước hàng năm.

Tuy nhiên, phương thức thu phí này cũng đi kèm hạn chế là không mang lại nguồn thu đột biến ngay từ đầu như mô hình chuyển nhượng quyền thu phí. Dù vậy, lợi ích dài hạn trong kiểm soát, minh bạch và sự linh hoạt trong điều chỉnh mức phí được giới chuyên gia đánh giá cao.

Theo Nghị định 130/2024/NĐ-CP của Chính phủ, các tuyến cao tốc thuộc sở hữu Nhà nước sẽ tiến hành thu phí theo phương thức hiện đại, chủ yếu là thu phí không dừng (ETC) và tích hợp vào hệ thống điều hành giao thông thông minh (ITS). Điều này không chỉ đảm bảo công khai, minh bạch mà còn giúp giảm ùn tắc tại trạm và nâng cao trải nghiệm cho người tham gia giao thông.

Từ nay đến cuối năm 2025, một loạt hạng mục hạ tầng sẽ được hoàn thiện để sẵn sàng cho việc thu phí. Cục Đường bộ Việt Nam đang triển khai lắp đặt hệ thống trạm thu phí, công nghệ thu phí điện tử không dừng, hạ tầng ITS và các công trình công cộng tại các trạm dừng nghỉ trên tuyến. Việc đấu thầu lựa chọn nhà thầu thực hiện công tác quản lý vận hành và bảo dưỡng thường xuyên tuyến đường cũng đang được tiến hành theo hình thức đấu thầu rộng rãi qua mạng.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng còn chỉ đạo bổ sung các thiết bị, giá long môn tại các điểm nối giữa các đoạn tuyến để bảo đảm phương án thu phí liên tuyến hiệu quả, phân định rõ trách nhiệm thu phí và vận hành hệ thống.

Riêng với hệ thống dữ liệu và công nghệ thanh toán điện tử, các gói thầu xây dựng Back-End và cơ sở dữ liệu thanh toán giao thông cũng đang được gấp rút triển khai tại Dự án cao tốc Bắc – Nam phía Đông đoạn Vân Phong – Nha Trang, dự kiến tích hợp đồng bộ vào hệ thống chung.

Sau gần 20 năm phát triển mạng lưới cao tốc, đến cuối năm 2024, Việt Nam đã có tổng cộng 2.064,66 km đường cao tốc, trong đó có 1.882,65 km đạt chuẩn cao tốc. Tuy nhiên, chỉ mới có 13 tuyến triển khai thu phí với mức bình quân khoảng 1.713 đồng/km/xe tiêu chuẩn. Việc áp dụng thu phí đối với các tuyến do Nhà nước đầu tư không chỉ tạo nguồn thu bổ sung cho ngân sách mà còn là bước tiến về thể chế quản lý hạ tầng giao thông hiện đại.

Cục Đường bộ Việt Nam kỳ vọng, sau 5 tuyến đầu tiên, mô hình này sẽ được nhân rộng sang các tuyến cao tốc khác do Nhà nước làm chủ đầu tư, từng bước hình thành mạng lưới thu phí đồng bộ, có thể tích hợp dữ liệu, kết nối hệ thống thu phí trên toàn quốc.

Việc thu phí không đơn thuần là thu tiền, mà còn mang sứ mệnh phát triển kinh tế – xã hội theo hướng bền vững. Khi hạ tầng được bảo trì tốt, có nguồn lực tái đầu tư, chất lượng giao thông nâng cao sẽ kéo theo làn sóng đầu tư, phát triển đô thị và thúc đẩy tăng trưởng vùng.

Thu phí 5 tuyến cao tốc do Nhà nước đầu tư từ cuối năm 2025 không chỉ là bước ngoặt trong quản lý tài sản công mà còn mở ra hướng đi mới cho hạ tầng giao thông hiện đại, minh bạch và bền vững. Sự chuẩn bị bài bản về pháp lý, hạ tầng và công nghệ đang tạo nền móng vững chắc cho thành công của chiến lược này.