Vi phạm môi trường là hành vi làm tổn hại đất, nước, không khí hoặc sinh vật trái quy định pháp luật. Việc UBND tỉnh Tây Ninh xử phạt Công ty TNHH Phát triển Khu công nghiệp TMTC 1,375 tỷ đồng không chỉ là câu chuyện về hai thông số nước thải vượt quy chuẩn. Một khoản tiền phạt có thể được nộp trong vài ngày, nhưng những tổn thương đối với môi trường và sự suy giảm niềm tin không dễ khắc phục bằng một quyết định hành chính. Đằng sau đó là vấn đề lớn hơn: Điều gì xảy ra khi lợi ích trước mắt được đặt lên trên nghĩa vụ tuân thủ pháp luật và trách nhiệm môi trường?
 |
| Vụ xử phạt Công ty TNHH Phát triển Khu công nghiệp TMTC đặt ra yêu cầu tăng cường trách nhiệm bảo vệ môi trường trong hoạt động sản xuất, kinh doanh. |
Việc Công ty TNHH Phát triển Khu công nghiệp TMTC bị xử phạt 1,375 tỷ đồng cho thấy pháp luật đã có những chế tài đủ cụ thể đối với hành vi xâm phạm các quy chuẩn gây tác động xấu đến hệ sinh thái. Theo kết quả lấy mẫu ngày 24/3/2026 tại hệ thống xử lý nước thải tập trung, COD đạt 75 mg/lít, vượt 1,23 lần quy chuẩn; amoni đạt 15,3 mg/lít, vượt 3,78 lần. Trong ngày lấy mẫu, tổng lưu lượng nước thải được xác định hơn 4.048 m³.
Những con số này cần được nhìn nhận một cách nghiêm túc. Bởi nước thải sau xử lý không nằm trong một không gian khép kín. Nguồn tiếp nhận là kênh Đìa Xù, sau đó chảy ra sông Vàm Cỏ Đông. Mỗi lần quy chuẩn bị vượt qua không đơn thuần là sự sai lệch về kỹ thuật, mà là sự vi phạm đối với giới hạn an toàn mà pháp luật đã đặt ra nhằm bảo vệ môi trường và cộng đồng.
Căn cứ Nghị định 45/2022/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, hành vi xả nước thải có thông số môi trường thông thường vượt quy chuẩn, với lưu lượng từ 4.000 m³/ngày đến dưới 4.500 m³/ngày, có thể bị áp dụng mức phạt rất nghiêm khắc. Trong trường hợp này, doanh nghiệp bị phạt 1,25 tỷ đồng và bị cộng thêm 125 triệu đồng do có thêm thông số COD vượt quy chuẩn, nâng tổng mức xử phạt lên 1,375 tỷ đồng.
Quyết định xử phạt cũng yêu cầu doanh nghiệp nộp phạt trong thời hạn 10 ngày. Nếu chậm thực hiện, số tiền phải nộp thêm là 0,05% mỗi ngày tính trên tổng số tiền chưa nộp. Doanh nghiệp đồng thời phải thanh toán chi phí đo đạc, lấy mẫu và phân tích với số tiền hơn 2,66 triệu đồng.
Điều đáng nói, đây không phải là câu chuyện để chỉ dừng lại ở việc “đã phát hiện và đã xử phạt”. Một khu công nghiệp được xây dựng để thu hút đầu tư, tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế. Nhưng sự phát triển ấy chỉ có ý nghĩa khi được đặt trên nền tảng tuân thủ pháp luật. Không thể nhân danh hàng nghìn lao động hay hàng chục doanh nghiệp thứ cấp để làm nhẹ đi trách nhiệm của đơn vị quản lý hệ thống xử lý nước thải.
Việc cơ quan chức năng không tước quyền sử dụng giấy phép môi trường trong trường hợp này có cơ sở từ thực tế. Hệ thống xử lý nước thải tập trung đang phục vụ 15 doanh nghiệp thứ cấp, 9 doanh nghiệp đang đầu tư và khoảng 4.700 người lao động. Nếu đình chỉ hoàn toàn, những đơn vị không vi phạm có thể chịu hậu quả dây chuyền, từ đình trệ sản xuất đến nguy cơ mất đơn hàng.
Đó là cách xử lý cần thiết để tránh “một người vi phạm, nhiều người chịu trận”. Nhưng cũng chính vì vậy, trách nhiệm của chủ đầu tư càng không thể xem nhẹ. Khi cơ quan quản lý phải cân nhắc lợi ích của hàng nghìn lao động để lựa chọn biện pháp xử lý phù hợp, doanh nghiệp càng phải hiểu rằng sự tuân thủ không phải là nghĩa vụ mang tính hình thức.
 |
| Kênh Đìa Xù, nguồn tiếp nhận nước thải sau xử lý từ Khu công nghiệp TMTC trước khi dòng chảy hướng về sông Vàm Cỏ Đông. (Ảnh Tuệ Lâm) |
Đáng chú ý, doanh nghiệp đã tạm ngưng xả thải, cải tạo hệ thống xử lý và tăng cường quan trắc; đến thời điểm xác minh, các thông số pH, độ màu, TSS, COD và amoni đã nằm trong giới hạn cho phép. Đây là tín hiệu tích cực. Tuy nhiên, khắc phục sau vi phạm không thể thay thế cho trách nhiệm phòng ngừa trước vi phạm.
Vấn đề sâu xa nằm ở văn hóa doanh nghiệp. Một doanh nghiệp có thể xây dựng nhà xưởng hiện đại, đầu tư công nghệ và mở rộng quy mô, nhưng nếu hệ thống giá trị bị suy mòn bởi tư duy chạy theo lợi ích ngắn hạn, mọi khẩu hiệu về phát triển bền vững sẽ trở nên mong manh. Môi trường không phải là “chi phí phát sinh” có thể cắt giảm khi khó khăn, càng không phải phần việc có thể xử lý sau khi cơ quan chức năng phát hiện.
Vụ việc xử phạt vi phạm môi trường đối với Công ty TMTC vì thế là lời nhắc không chỉ cho một doanh nghiệp. Pháp luật đã quy định rõ, chế tài đã đủ sức răn đe, công nghệ quan trắc ngày càng hoàn thiện. Điều còn lại là ý thức tự giác và trách nhiệm của người điều hành.
Một doanh nghiệp muốn đi xa không thể chỉ tính lợi nhuận của một quý hay một năm. Giá trị bền vững phải được đo bằng khả năng tôn trọng pháp luật, bảo vệ môi trường và giữ gìn niềm tin của xã hội. Bởi khi lợi ích trước mắt trở thành ưu tiên duy nhất, cái giá phải trả cuối cùng thường lớn hơn rất nhiều so với khoản đầu tư cần thiết để ngăn một vi phạm ngay từ đầu.
