Chủ nhật 22/11/2026 15:45
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Pháp luật

Cơ chế đặc thù: Không phải mọi vi phạm kinh tế đều được miễn truy cứu

Nghị quyết 37/2026/QH16 mở cơ chế đặc thù với vi phạm phát sinh từ hoạt động vì lợi ích chung. Tuy nhiên, cơ chế này không áp dụng cho hành vi tham nhũng, vụ lợi, trục lợi hoặc lợi dụng chính sách.

Nghị quyết 37/2026/QH16 đã có hiệu lực từ ngày 1/9/2026 và được thực hiện trong 3 năm. Quyết định 1916/QĐ-TTg ngày 2/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ đang đưa các chính sách này vào giai đoạn triển khai cụ thể, với hàng loạt nhiệm vụ từ xây dựng hướng dẫn, rà soát vụ việc đến giám sát việc khắc phục hậu quả.

Điểm đáng chú ý là cơ chế đặc thù không được thiết kế như một ngoại lệ chung cho mọi vi phạm trong hoạt động kinh tế. Nghị quyết đặt ra các điều kiện và nguyên tắc cụ thể để phân định giữa rủi ro trong hoạt động vì lợi ích chung với hành vi tham nhũng, vụ lợi hoặc lợi dụng chính sách.

Không phải mọi vi phạm kinh tế đều được áp dụng cơ chế đặc thù

Theo Nghị quyết 37/2026/QH16, cơ chế này áp dụng đối với các hành vi vi phạm pháp luật về hình sự và xử lý kỷ luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhưng vì lợi ích chung.

Cơ chế đặc thù: Không phải mọi vi phạm kinh tế đều được miễn truy cứu
Nghị quyết đã kịp thời thể chế hóa các quan điểm, chủ trương của Đảng, ban hành chính sách đặc thù nhằm khuyến khích, bảo vệ cán bộ, công chức, viên chức và chủ thể năng động, sáng tạo, "dám nghĩ, dám làm" vì lợi ích chung; xử lý nghiêm tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, không hình sự hóa các quan hệ kinh tế - Ảnh minh họa.

Quốc hội đồng thời yêu cầu tuân thủ Hiến pháp, bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ; đồng thời xem xét khách quan vai trò, động cơ, mục đích, bối cảnh, hậu quả và kết quả khắc phục thiệt hại của người vi phạm.

Một nguyên tắc khác là phân định giữa trách nhiệm hình sự, hành chính, dân sự và trách nhiệm của pháp nhân với trách nhiệm của cá nhân; ưu tiên các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính, trong khi xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.

Đáng chú ý, Điều 5 Nghị quyết 37 quy định cơ quan tiến hành tố tụng không truy cứu trách nhiệm hình sự khi đồng thời đáp ứng 5 điều kiện.

Thứ nhất, không tham nhũng. Thứ hai, vì lợi ích chung. Thứ ba, hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước.

Ngoài ra, vụ việc phải không có khiếu nại, tố cáo hoặc khiếu nại, tố cáo đã được giải quyết dứt điểm; không gây thất thoát, lãng phí tài sản hoặc nếu có thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả thiệt hại.

Doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý điều kiện khắc phục hậu quả

Quy định này đặt vấn đề khắc phục hậu quả vào vị trí quan trọng trong quá trình xem xét cơ chế đặc thù.

Nghị quyết xác định khắc phục hậu quả thiệt hại là việc tổ chức, cá nhân vi phạm và tổ chức, cá nhân có lợi ích trực tiếp từ hành vi vi phạm thực hiện bồi thường, khắc phục nhằm bảo đảm lợi ích của Nhà nước và các bên liên quan, đồng thời hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà đầu tư và người dân trong lợi ích tổng thể của quốc gia.

Với những hoạt động đang thực hiện và chưa thể khắc phục ngay hậu quả vì nguyên nhân khách quan, Nghị quyết còn đặt ra cơ chế tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp đáp ứng điều kiện. Trong đó, hoạt động phải có khả năng tiếp tục, có phương án và điều kiện khả thi để khắc phục hậu quả, đồng thời tổ chức, cá nhân liên quan phải có cam kết khắc phục.

Việc thực hiện cam kết không phải thủ tục mang tính hình thức. Cơ quan tiến hành tố tụng phối hợp với cơ quan nhà nước có thẩm quyền kiểm tra, giám sát và đánh giá tiến độ. Nếu không khắc phục hoặc không thực hiện đúng tiến độ, phương án đã cam kết mà không có lý do chính đáng, quyết định tạm đình chỉ có thể bị hủy để tiếp tục thủ tục truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định.

Có cơ chế riêng cho rủi ro trong đổi mới sáng tạo

Một nội dung đáng chú ý khác nằm ở lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Người gây thiệt hại do gặp rủi ro trong ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số nhưng đã tuân thủ đúng quy trình, quy định và áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa thì được loại trừ trách nhiệm hình sự.

Nghị quyết cũng xử lý trường hợp thực tiễn phát sinh trong khi pháp luật chưa có quy trình điều chỉnh hoặc còn mâu thuẫn, chồng chéo. Nếu người thực hiện nhiệm vụ có cách làm đột phá để giải quyết điểm nghẽn, xuất phát từ yêu cầu cấp thiết của thực tiễn và đáp ứng các điều kiện về không tham nhũng, vì lợi ích chung, hoạt động đã hoàn thành và mang lại hiệu quả theo quy định thì được xem xét loại trừ trách nhiệm hình sự.

Đây là nhóm quy định có ý nghĩa trực tiếp với hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và ứng dụng công nghệ, nơi rủi ro có thể phát sinh trong quá trình đưa giải pháp mới vào thực tế.

Các Bộ, ngành bắt đầu vào việc

Để các quy định không dừng ở chính sách, Quyết định 1916/QĐ-TTg yêu cầu triển khai đồng thời nhiều nhóm nhiệm vụ.

Bộ Công an được giao chủ trì xây dựng, ban hành Thông tư liên tịch của các cơ quan liên ngành tư pháp Trung ương hướng dẫn cơ chế đặc thù về hình sự, tố tụng hình sự và thi hành án hình sự. Bộ Nội vụ chủ trì rà soát, sửa đổi, bổ sung quy định về xử lý kỷ luật đối với cán bộ, công chức vi phạm nhưng vì lợi ích chung. Bộ Công an và Bộ Quốc phòng thực hiện nhiệm vụ hướng dẫn đối với người thuộc lực lượng vũ trang.

Kế hoạch cũng yêu cầu rà soát, xử lý các vụ việc, vụ án thuộc phạm vi Nghị quyết; giám sát việc thực hiện cam kết khắc phục hậu quả; đồng thời xây dựng cơ chế phòng ngừa, phát hiện và xử lý hành vi lợi dụng chính sách để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, trục lợi hoặc bao che vi phạm.

Như vậy, bước triển khai mới không chỉ nhằm tạo hành lang cho những trường hợp vi phạm phát sinh từ hoạt động vì lợi ích chung. Một “hàng rào” kiểm soát cũng được đặt song song, trong đó tham nhũng, trục lợi và lợi dụng chính sách không thuộc phạm vi được bảo vệ. Đây là cơ sở để cơ chế đặc thù được thực hiện theo hướng tháo gỡ điểm nghẽn nhưng vẫn giữ yêu cầu kiểm soát trách nhiệm trong quản lý kinh tế và đổi mới sáng tạo.

5 điều kiện để không bị truy cứu trách nhiệm hình sự

Theo Nghị quyết 37/2026/QH16, việc không truy cứu trách nhiệm hình sự chỉ đặt ra khi đồng thời đáp ứng các điều kiện:

1. Không có tham nhũng.

2. Hoạt động vì lợi ích chung.

3. Hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh hoặc khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành và mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội.

4. Không có khiếu nại, tố cáo hoặc vụ việc đã được giải quyết dứt điểm.

5. Không gây thiệt hại, lãng phí tài sản; nếu có thì đã khắc phục đầy đủ.

Lưu ý: Đây không phải cơ chế miễn trách nhiệm chung cho mọi sai phạm. Nghị quyết có hiệu lực từ 1/9/2026 trong thời hạn 3 năm và đồng thời đặt yêu cầu kiểm soát chặt việc lợi dụng cơ chế để tham nhũng, lãng phí, vụ lợi hoặc bao che.

Tin bài khác
Dự án bến tàu Nam Sài Gòn phải xử lý lại thủ tục đất đai sau 9 năm

Dự án bến tàu Nam Sài Gòn phải xử lý lại thủ tục đất đai sau 9 năm

Sau hơn 9 năm kể từ khi được cho thuê đất, dự án Bến tàu du lịch Nam Sài Gòn phải xử lý lại các vấn đề pháp lý liên quan đến khu đất tại phường Tân Hưng. UBND TP. Hồ Chí Minh đã bãi bỏ quyết định cho Saigontourist Group thuê đất vì việc giao quyền sử dụng đất trước đây chưa phù hợp quy định về đấu giá.
108 công ty “ma” bán hơn 56.000 hóa đơn khống: Trách nhiệm hình sự của người bán lẫn người mua

108 công ty “ma” bán hơn 56.000 hóa đơn khống: Trách nhiệm hình sự của người bán lẫn người mua

Vụ án 42 bị cáo thuộc 108 công ty “ma” bị đưa ra xét xử tại TAND TP. Hồ Chí Minh phơi bày một thị trường hoá đơn ngầm vận hành có tổ chức. Đáng chú ý, đường dây không chỉ có người bán, người mua mà còn xuất hiện cáo buộc cán bộ thuế nhận hối lộ để tiếp tay.
Đề xuất nâng mức phạt vi phạm hàng không lên 200 triệu đồng

Đề xuất nâng mức phạt vi phạm hàng không lên 200 triệu đồng

Nhằm tăng sức răn đe đối với các hành vi đe dọa an toàn, an ninh hàng không, Bộ Xây dựng đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa lên 200 triệu đồng đối với tổ chức và 100 triệu đồng đối với cá nhân có vi phạm đặc biệt nghiêm trọng.
Giá nhiên liệu giảm, Bộ Xây dựng kiểm tra giá cước vận tải tại 5 địa phương

Giá nhiên liệu giảm, Bộ Xây dựng kiểm tra giá cước vận tải tại 5 địa phương

Trong tháng 11 và 12/2026, Bộ Xây dựng sẽ kiểm tra công tác quản lý giá cước vận tải đường bộ tại Lào Cai, Nghệ An, Hà Tĩnh, Đà Nẵng và Huế. Đoàn công tác tập trung rà soát doanh nghiệp kê khai tăng giá cước cao, đối chiếu giá niêm yết với giá bán thực tế trong bối cảnh giá nhiên liệu giảm.
Hà Nội buộc chủ đầu tư CT6 Kiến Hưng chi trả toàn bộ kinh phí khắc phục vi phạm

Hà Nội buộc chủ đầu tư CT6 Kiến Hưng chi trả toàn bộ kinh phí khắc phục vi phạm

Trong phương án xử lý sai phạm tại CT6 Kiến Hưng, Hà Nội cho phép 1.458 căn hộ tiếp tục tồn tại có điều kiện, đồng thời yêu cầu di dời 125 căn hộ khối đế và phá dỡ 10 nhà thấp tầng. Chủ đầu tư phải chịu toàn bộ kinh phí khắc phục, không sử dụng ngân sách Nhà nước.
Hơn 240.000 chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh thuộc diện thông báo hoãn xuất cảnh

Hơn 240.000 chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh thuộc diện thông báo hoãn xuất cảnh

Hơn 240.000 trường hợp chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh không hoạt động tại địa chỉ đăng ký nằm trong số trên 250.000 thông báo tạm hoãn xuất cảnh được Cơ quan Thuế ban hành đến cuối tháng 10/2026. Trước thực tế này, Bộ Tài chính đang mở rộng các phương thức cảnh báo sớm, giúp người nộp thuế chủ động xử lý nghĩa vụ trước khi xuất cảnh.
Vietlott và 4 doanh nghiệp xổ số vào kế hoạch thanh tra năm 2027

Vietlott và 4 doanh nghiệp xổ số vào kế hoạch thanh tra năm 2027

Theo kế hoạch thanh tra năm 2027 vừa được ban hành, Thanh tra Chính phủ sẽ thanh tra Vietlott cùng 4 doanh nghiệp xổ số kiến thiết. Trong đó, ba doanh nghiệp thuộc diện thanh tra việc chấp hành pháp luật về phòng, chống rửa tiền, tài trợ khủng bố; hai doanh nghiệp được thanh tra công tác quản lý vốn và tài sản.
Ông Lê Thanh Thản nộp 530 tỷ đồng, được đề nghị hưởng án treo

Ông Lê Thanh Thản nộp 530 tỷ đồng, được đề nghị hưởng án treo

Đại diện Viện Kiểm sát đề nghị Hội đồng xét xử tuyên phạt ông Lê Thanh Thản từ 30–36 tháng tù nhưng cho hưởng án treo về tội “Lừa dối khách hàng”. Việc bị cáo chủ động nộp 530 tỷ đồng khắc phục hậu quả được xem là một trong những tình tiết giảm nhẹ đáng chú ý tại phiên tòa.
Phòng khám Đa khoa Vạn Thành Sài Gòn bị phạt 80 triệu đồng do vượt chuyên môn

Phòng khám Đa khoa Vạn Thành Sài Gòn bị phạt 80 triệu đồng do vượt chuyên môn

Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh vừa xử phạt Phòng khám Đa khoa Vạn Thành Sài Gòn (Chi nhánh Công ty CP Healthcare YBL) vì cung cấp dịch vụ khám, chữa bệnh không đúng phạm vi chuyên môn được cấp phép. Vụ việc đặt ra yêu cầu người dân phải kiểm tra kỹ năng lực và phạm vi hoạt động của cơ sở trước khi điều trị.
CT6 Kiến Hưng chỉ di dời dân sau khi thanh toán đủ tiền bồi thường

CT6 Kiến Hưng chỉ di dời dân sau khi thanh toán đủ tiền bồi thường

Việc xử lý sai phạm tại CT6 Kiến Hưng sẽ được thực hiện theo Nghị quyết 96/2026/NQ-HĐND, với nguyên tắc bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân. Các căn hộ đủ điều kiện có thể được xem xét cấp sổ đỏ, trong khi những hộ phải di dời chỉ bàn giao nhà sau khi chủ đầu tư hoàn tất nghĩa vụ bồi thường.
Nhiều mỹ phẩm bị buộc thu hồi, tiêu hủy do sai lệch hồ sơ công bố

Nhiều mỹ phẩm bị buộc thu hồi, tiêu hủy do sai lệch hồ sơ công bố

Sữa tắm Wedding, tinh chất IDR.SKIN 10GF Growth Factor Ampoule và mặt nạ IDR.SKIN Phyto Placenta P-DNA Mask nằm trong danh sách sản phẩm bị buộc thu hồi, tiêu hủy. Các doanh nghiệp liên quan bị xử phạt từ 140 triệu đồng do vi phạm trong sản xuất, kinh doanh mỹ phẩm.
Quỹ Bình ổn giá xăng dầu bước vào bài toán quyết toán 8.000 tỷ đồng

Quỹ Bình ổn giá xăng dầu bước vào bài toán quyết toán 8.000 tỷ đồng

Sau đề xuất chấm dứt Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, Bộ Công Thương tiếp tục đưa ra phương án xử lý hai dòng tiền còn lại, trong đó đáng chú ý là khoản ngân sách tạm ứng 8.000 tỷ đồng và số dư tại các thương nhân đầu mối.
IDOCTOR và Mỹ phẩm Kim Du cùng bị phạt 140 triệu đồng

IDOCTOR và Mỹ phẩm Kim Du cùng bị phạt 140 triệu đồng

Sở Y tế TP. Hồ Chí Minh xử phạt Công ty TNHH IDOCTOR và Công ty TNHH Mỹ phẩm Kim Du cùng mức 140 triệu đồng; đồng thời buộc thu hồi, tiêu hủy các sản phẩm mỹ phẩm có công thức không đúng hồ sơ công bố.
12 dự án Mường Thanh bước vào lộ trình xử lý đến cuối năm 2028

12 dự án Mường Thanh bước vào lộ trình xử lý đến cuối năm 2028

Hà Nội đã ấn định lộ trình xử lý 12 dự án Mường Thanh, trong đó chỉ cư dân tại các căn hộ phải phá dỡ hoặc hoàn trả công năng công cộng mới phải di dời; chi phí khắc phục vi phạm thuộc trách nhiệm chủ đầu tư.
519 căn hộ CT6 Kiến Hưng trở thành tâm điểm của phiên tòa xét xử "đại gia điếu cày"

519 căn hộ CT6 Kiến Hưng trở thành tâm điểm của phiên tòa xét xử "đại gia điếu cày"

Phiên tòa vụ CT6 Kiến Hưng mở lại sáng 18/11 sau hơn 3 năm điều tra bổ sung, với 519 khách hàng được triệu tập và hàng loạt vấn đề liên quan căn hộ không được cấp giấy chứng nhận tiếp tục được làm rõ.