Xây dựng thương hiệu cho nông sản Việt Nam xuất khẩu

Xây dựng thương hiệu cho nông sản Việt Nam xuất khẩu

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, năm 2024, kim ngạch nhập khẩu rau quả của Việt Nam đạt 2,42 tỷ USD, tăng 23,7% so với năm 2023. Giá trị nhập khẩu mặt hàng rau quả tháng 2/2025 ước đạt 290 triệu USD, đưa tổng giá trị nhập khẩu 2 tháng đầu năm 2025 lên 530 triệu USD, tăng 140,1% và 57,3% so với cùng kỳ năm 2024.

Về thị trường xuất khẩu của ngành rau quả, Trung Quốc dẫn đầu với 4,3 tỷ USD, chiếm hơn 60% trong toàn bộ các thị trường xuất khẩu rau củ quả của Việt Nam và tăng 27% so với cùng kỳ năm 2024. Đứng thứ hai là thị trường Hoa Kỳ, tăng 37%, đạt 320 triệu USD. Hàn Quốc và Thái Lan là các thị trường ở vị trí lần lượt lớn thứ ba và thứ tư tiêu thụ rau quả từ Việt Nam.

Trong đó, xét về các mặt hàng rau quả xuất khẩu, đứng đầu danh sách vẫn là sầu riêng với kim ngạch ước đạt 3,3 tỷ USD; thứ hai là thanh long đạt 435 triệu USD; tiếp đến lần lượt chuối, xoài, mít, dừa, dưa hấu...

Với mặt hàng sầu riêng, dù mới được xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc trong hai năm qua, nhưng đã trở thành mặt hàng thống trị với giá trị xuất khẩu chiếm gần một nửa tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Đặc biệt, loại trái cây rất được thị trường Trung Quốc ưa chuộng này đã có mức tăng trưởng ấn tượng trong năm 2024, khi đã tăng hơn 1,1 tỷ USD so với năm 2023. 

Tuy nhiên, để bước vào hệ thống siêu thị nước ngoài - nơi chiếm tới 70% thị phần rau quả tại các quốc gia đang phát triển, Việt Nam vẫn còn gặp nhiều rào cản.

Theo các chuyên gia, doanh nghiệp rau quả ở Việt Nam đa phần là các hộ sản xuất nhỏ lẻ, mạnh mún; chi phí sản xuất cao; sơ chế bảo quản chưa tốt, đặc biệt là khâu xử lý sau thu hoạch. Do đó, doanh nghiệp vẫn còn nhiều khó khăn trong sản xuất, thu hoạch, sơ chế, bảo quản, quản lý chất lượng… Bên cạnh đó, chi phí logistic, điều kiện hạ tầng giao thông chưa trú trọng đầu tư, chi phía vận tải xuất khẩu cao (đường hàng không, đường bộ và đường thủy đều cao so với các nước trong khu vực).

Các thị trường nhập khẩu lớn đều có yêu cầu khắt khe trong đánh giá rủi ro mở cửa thị trường (Trung Quốc, Hoa kỳ, Hàn Quốc, Nhật Bản, Úc, New Zealand), bên cạnh đó là yêu cầu cao về mức dư lượng nông dược, đặc biệt là thị trường Trung Quốc trong tháng cuối năm 2024 và đầu 2025.

Theo Chủ tịch Hiệp hội Rau Quả Việt Nam, ông Nguyễn Thanh Bình, đưa rau quả Việt Nam vào hệ thống siêu thị hiện đại là việc khó khăn, đã có doanh nghiệp cố gắng 2 năm, nhưng vẫn chưa đưa hàng vào được một chuỗi bán lẻ siêu thị tại Việt Nam.

Một số doanh nghiệp xuất khẩu cho rằng, ngành rau quả Việt Nam nên tư duy xuất khẩu theo “thùng”, thay vì theo “tấn” do khi đã chuyển sang “thùng”, sản phẩm đã có thương hiệu, được đảm bảo từ bao bì đến chất lượng.

Thêm vào đó, sản phẩm Việt Nam rất chất lượng nên cần lựa nơi có nhiều nguồn hàng, sau đó phân chia thành từng loại, cỡ, sau đó xây dựng thương hiệu, đóng thùng bán ra thế giới.

Từ kinh nghiệm thực tiễn, đại diện Công ty cổ phần Tập đoàn xuất nhập khẩu trái cây Chánh Thu cho biết để vào các chuỗi bán lẻ quốc tế, sản phẩm trái cây Việt Nam cần duy trì được sự ổn định của chất lượng. Ngay tại thị trường vốn được mệnh danh là “dễ tính” như Trung Quốc, thị hiếu của người tiêu dùng đã thay đổi. Người Trung Quốc bỏ 1.000 nhân dân tệ mua 1 thùng sầu riêng, trong khi không chọn thùng 500 tệ, giá rẻ không còn là điều người dùng quốc tế quan tâm.

Thông tin tại Diễn đàn Xuất khẩu Rau quả 2025, ông Lê Thanh Hòa, Phó Cục trưởng Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, để nâng cao năng lực tiếp cận thị trường bán lẻ hiện đại - kênh quan trọng giúp gia tăng giá trị và mở rộng đầu ra bền vững cho ngành rau quả Việt Nam, cần tuyên truyền người dân, doanh nghiệp sản xuất theo nhu cầu thị trường, ứng dụng công nghệ cao để sản xuất các sản phẩm có chất lượng tốt, an toàn cho người tiêu dùng.

Bên cạnh đó, tạo cơ chế, chính sách thúc đẩy người sản xuất và doanh nghiệp tăng cường hợp tác liên doanh, liên kết xây dựng chuỗi cung ứng và chuỗi giá trị ổn định, bền vững, nâng cao vị thế của rau quả trên trường quốc tế. Tăng cường tổ chức các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá hình ảnh rau quả của Việt Nam, hỗ trợ các doanh nghiệp tìm kiếm và mở rộng thị trường, xây dựng thương hiệu và nâng cao hơn nữa năng lực xuất khẩu rau, quả của Việt Nam.

Ngoài ra, xây dựng chuỗi liên kết sản xuất bền vững và thực chất từ vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở xử lý kiểm dịch thực vật, xuất khẩu; đẩy mạnh khâu chế biến rau quả, tập trung vào chế biến sâu, vừa nâng cao giá trị gia tăng, vừa hạn chế rủi ro mùa vụ như xuất khẩu tươi. Tích cực đổi mới sản xuất, nâng cao chất lượng để đáp ứng yêu cầu của từng thị trường, triển khai chủ động, hiệu quả các FTAs, nhất là CPTPP, EVFTA, các Hiệp định khu vực và song phương với các nước. Thực hiện nghiêm việc đáp ứng các quy định về tem nhãn, truy xuất nguồn gốc, chỉ dẫn vùng trồng, kiểm nghiệm, kiểm dịch, quy cách đóng gói, chất lượng, chủng loại nông sản; đăng ký mã cơ sở đóng gói, mã số doanh nghiệp.

Đồng thời, mở cửa các thị trường mới, còn nhiều tiềm năng như thị trường thực phẩm Halal của các nước Hồi giáo, Trung Đông, châu Phi... với phương châm là đa dạng hóa sản phẩm, đa dạng hóa thị trường góp phần từng bước giảm xuất khẩu tiểu ngạch qua biên giới phía Bắc. Xây dựng các Đề án thúc đẩy xuất khẩu sang một số thị trường mới (Trung Đông, Châu Phi...)