Việt Nam trước thời điểm quyết định gỡ “thẻ vàng” IUU trong năm 2025

Tăng cường xử lý vi phạm, siết chặt quản lý

Trong tháng 11/2025, đoàn thanh tra của EC sẽ sang Việt Nam để tiến hành đợt kiểm tra thứ 5 về IUU. Đây được coi là cơ hội mang tính quyết định sau 8 năm Việt Nam nỗ lực hoàn thiện khung pháp lý và thiết lập công cụ giám sát theo yêu cầu của EU.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đến nay hơn 99% tàu cá từ 15m trở lên đã lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS). Nhiều địa phương như Quảng Ninh, Thanh Hóa, Cần Thơ, Hà Tĩnh, Khánh Hòa… đã đạt 100% tàu lắp VMS, kiểm soát tàu có nguy cơ vi phạm theo danh sách cập nhật hằng tuần.

Việt Nam trước thời điểm quyết định gỡ “thẻ vàng” IUU trong năm 2025

Các tỉnh ven biển đã công khai danh sách tàu cá mất kết nối hoặc nghi vượt ranh giới, đồng thời gửi thông tin cho lực lượng biên phòng các nước lân cận để phối hợp kiểm tra. Trong năm qua, Việt Nam cũng chuyển hướng xử lý nghiêm khắc, lần đầu khởi tố các vụ vi phạm VMS với 84 vụ, 130 bị can bị điều tra và đã đưa ra xét xử 43 vụ.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Phùng Đức Tiến nhấn mạnh, nếu gỡ được thẻ vàng trong năm 2025, đây sẽ là dấu mốc quan trọng giúp ngành thủy sản lấy lại thị trường EU, đồng thời thúc đẩy hình thành nghề cá bền vững, đảm bảo sinh kế hợp pháp cho ngư dân và củng cố nguồn lực bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Kỳ vọng phục hồi thị phần tại EU

Theo ông Nguyễn Hoài Nam – Tổng Thư ký VASEP, thẻ vàng IUU đã tác động đáng kể đến xuất khẩu thủy sản của Việt Nam suốt 8 năm qua. Thủy sản khai thác xuất sang EU giảm sâu, nhiều đơn hàng bị kiểm tra 100%, kéo dài thời gian thông quan và tăng chi phí 15 – 20%. Riêng năm 2024, gần 10.000 lô hàng phải kiểm tra hồ sơ, hơn một nửa bị giữ lại để xác minh truy xuất nguồn gốc.

EU nhập khẩu khoảng 22 tỷ USD thủy sản mỗi năm, trong đó Việt Nam từng chiếm hơn 1,5 tỷ USD. Nếu vượt qua đợt thanh tra lần này, thủy sản khai thác của Việt Nam có cơ hội quay lại quỹ đạo tăng trưởng, đồng thời mở rộng cơ hội vào các thị trường yêu cầu cao như Mỹ, Nhật Bản, Australia. Việc tuân thủ IUU cũng là điều kiện quan trọng để tận dụng ưu đãi từ các hiệp định EVFTA, CPTPP và UKVFTA.

Các chuyên gia nhận định, trong bối cảnh người tiêu dùng châu Âu ưu tiên sản phẩm truy xuất rõ ràng, không gây tổn hại môi trường, việc siết chặt quản lý khai thác là bước đi tất yếu để duy trì hình ảnh ngành thủy sản Việt Nam.

Thúc đẩy hoàn thiện hệ thống quản lý nghề cá

Cùng với các biện pháp pháp lý, nhiều bộ, ngành đang phối hợp triển khai đồng bộ giải pháp theo khuyến nghị của EC. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đưa vào vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu nghề cá điện tử Vnfishbase trên toàn quốc. Bộ Quốc phòng tăng cường tuần tra, ngăn chặn hoạt động vi phạm ở vùng biển nước ngoài. Bộ Ngoại giao duy trì trao đổi với EC để cập nhật tiến độ và khẳng định quyết tâm của Việt Nam.

Việt Nam đã thể hiện nỗ lực mạnh mẽ và toàn diện trong suốt thời gian qua. Kết quả của đợt thanh tra sắp tới sẽ là thước đo quan trọng cho khả năng gỡ “thẻ vàng” trong năm 2025 – mở đường cho ngành thủy sản trở lại vị thế cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.