Doanh nghiệp thủy sản đột phá số hóa: Mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU trước 2025

Xuất khẩu tăng tốc, nhưng “thẻ vàng” vẫn là rào cản lớn

Theo Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), 9 tháng đầu năm 2025, ngành thủy sản Việt Nam đạt kim ngạch xuất khẩu 8,11 tỷ USD, tăng 12,3% so với cùng kỳ năm 2024. Đây là kết quả tích cực trong bối cảnh thị trường quốc tế còn nhiều biến động, nhu cầu nhập khẩu chưa hoàn toàn phục hồi.

Tuy nhiên, Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) cho rằng, đằng sau đà tăng trưởng ấy là không ít thách thức. Doanh nghiệp thủy sản đang phải đối mặt với nhiều rào cản, đặc biệt là cảnh báo “thẻ vàng” IUU, thuế chống bán phá giá, thuế đối ứng tại thị trường Hoa Kỳ, cùng nguy cơ cấm nhập khẩu một số loài hải sản từ 12 nghề khai thác không được Cơ quan Quản lý Đại dương và Khí quyển Quốc gia Hoa Kỳ (NOAA) công nhận, bắt đầu từ 1/1/2026.

Doanh nghiệp thủy sản đột phá số hóa: Mục tiêu gỡ “thẻ vàng” IUU trước 2025

VASEP nhận định, kim ngạch xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang tiến gần mốc 10 tỷ USD trong năm 2025 là con số thể hiện năng lực cạnh tranh và sức bền của doanh nghiệp Việt. Tuy nhiên, để duy trì vị thế này, ngành thủy sản cần nhanh chóng gỡ bỏ “thẻ vàng” IUU, đồng thời tìm giải pháp tháo gỡ rào cản kỹ thuật và thuế quan tại các thị trường trọng điểm như Hoa Kỳ, EU và Nhật Bản.

Không chỉ tập trung vào xuất khẩu, các doanh nghiệp cũng đang chủ động mở rộng thị trường tại châu Á, Trung Đông, Nam Mỹ nhằm giảm phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống và tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới.

Số hóa và xanh hóa là hướng đi tất yếu để nâng tầm thủy sản Việt

Trước yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường nhập khẩu, doanh nghiệp thủy sản Việt Nam đang đẩy mạnh chuyển đổi số và áp dụng công nghệ quản trị hiện đại. Theo VASEP, việc số hóa toàn bộ chuỗi cung ứng từ khai thác, cập cảng, thu mua, chế biến đến xuất khẩu không chỉ giúp minh bạch quy trình mà còn là công cụ then chốt để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Nhiều doanh nghiệp đã triển khai hệ thống quản trị nguồn lực (ERP) để kết nối dữ liệu sản xuất, chất lượng, kho vận và đơn hàng theo thời gian thực. Cách làm này giúp tăng hiệu quả quản lý, giảm sai sót và đáp ứng yêu cầu truy xuất nguồn gốc yếu tố quan trọng trong việc đạt các chứng nhận bền vững quốc tế.

Song song đó, các doanh nghiệp cũng chú trọng ba trụ cột chiến lược: xanh hóa sản xuất - số hóa quản trị - phát triển con người. Đây được xem là nền tảng giúp doanh nghiệp vừa giữ nhịp xuất khẩu ổn định, vừa mở rộng thị trường trong nước, hướng tới xây dựng thương hiệu toàn cầu.

Hiện nhiều đơn vị đã đạt các chứng nhận quốc tế như HACCP, ISO 22000, BRC, HALAL, được ví như “tấm hộ chiếu vàng” giúp doanh nghiệp thâm nhập các thị trường khó tính, đồng thời khẳng định năng lực sản xuất theo chuẩn quốc tế. Những chứng nhận này cũng thể hiện cam kết mạnh mẽ của doanh nghiệp Việt đối với khai thác hợp pháp và phát triển bền vững.

Theo các chuyên gia, IUU không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn là câu chuyện về uy tín quốc gia. Mỗi sản phẩm hợp pháp, minh bạch là một minh chứng cho trách nhiệm và bản lĩnh của doanh nghiệp Việt trên thương trường quốc tế.

Tại Phiên họp lần thứ 15 của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU), Thủ tướng Phạm Minh Chính đã nhấn mạnh quyết tâm “tuyên chiến” với IUU, yêu cầu đến ngày 15/11/2025 phải chấm dứt hoàn toàn tình trạng này, coi đây là nhiệm vụ gắn với danh dự quốc gia và lợi ích nhân dân.

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, cần sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước – doanh nghiệp – ngư dân. Ngoài việc đầu tư hạ tầng cảng cá hợp pháp, mở rộng các điểm cập bến được công nhận, doanh nghiệp cần hỗ trợ ngư dân trong đăng ký, ghi chép và truy xuất nguồn gốc để bảo đảm tính minh bạch, đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.

Cùng với đó, việc hoàn thiện khung pháp lý, điều chỉnh chính sách phù hợp thực tiễn là yêu cầu cấp thiết nhằm tăng tính thống nhất trong quản lý, giám sát khai thác. Đây không chỉ là giải pháp ngắn hạn mà còn là nền tảng cho chiến lược phát triển dài hạn, hướng tới ngành thủy sản minh bạch, bền vững và hội nhập sâu rộng.