Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì để đưa hàng Halal vào Indonesia

Indonesia là thị trường tiềm năng đối với hàng hóa Việt Nam, nhưng để tiếp cận hiệu quả, doanh nghiệp cần đáp ứng yêu cầu ngày càng rõ ràng về nguồn gốc nguyên liệu, quy trình sản xuất và chứng nhận Halal. Đây không chỉ là câu chuyện hoàn thiện hồ sơ xuất khẩu mà còn liên quan đến năng lực quản trị chuỗi cung ứng, kiểm soát chất lượng và xây dựng niềm tin với người tiêu dùng.

Các quốc gia Hồi giáo chỉ tiêu thụ những sản phẩm đạt tiêu chuẩn Halal. Thị trường các nước Hồi giáo là một thị trường rất tiềm năng còn đang bị các doanh nghiệp Việt Nam bỏ ngỏ. Để gia nhập thị trường này, mỗi doanh nghiệp cần quan tâm đến tiêu chuẩn Halal hay chứng nhận Halal.

Đáng chú ý, ngay trước thời điểm dự kiến áp dụng một số quy định mới, Chính phủ Indonesia đã thông báo điều chỉnh lộ trình chứng nhận Halal cho nhiều nhóm sản phẩm. Khoảng thời gian chuyển tiếp được kéo dài không đồng nghĩa doanh nghiệp có thể trì hoãn việc chuẩn bị, bởi việc đánh giá nguyên liệu, rà soát nhà cung cấp và hoàn thiện quy trình sản xuất có thể mất nhiều thời gian.

Indonesia điều chỉnh lộ trình chứng nhận Halal

Theo Luật số 33/2014 về bảo đảm sản phẩm Halal và Quy định Chính phủ số 42/2024 của Indonesia, các sản phẩm thuộc diện điều chỉnh khi nhập khẩu, lưu thông và kinh doanh tại nước này phải đáp ứng yêu cầu chứng nhận Halal theo lộ trình quy định.

Phạm vi sản phẩm được hiểu rộng, bao gồm thực phẩm, đồ uống, dược phẩm, mỹ phẩm, sản phẩm hóa chất, sinh học, sản phẩm biến đổi gen và nhiều loại hàng hóa tiêu dùng.

Trước đó, ngày 16/10/2026, Bộ Điều phối Kinh tế Indonesia thông báo Chính phủ sẽ điều chỉnh thời hạn chuyển tiếp để phù hợp hơn với mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp và hệ sinh thái Halal.

Theo thông cáo, nghĩa vụ chứng nhận đối với thực phẩm, đồ uống, sản phẩm từ động vật nhập khẩu và một số nhóm hàng khác được đề xuất chuyển sang lộ trình mới, với mốc áp dụng từ ngày 18/10/2028 đối với sản phẩm nhập khẩu thuộc nhóm được nêu.

Một số nhóm khác như mỹ phẩm, sản phẩm hóa chất, sản phẩm biến đổi gen và hàng tiêu dùng cũng được điều chỉnh thời hạn. Việc thay đổi được thông báo sẽ thực hiện thông qua sửa đổi Quy định Chính phủ số 42/2024.

Doanh nghiệp cần lưu ý rằng thông báo điều chỉnh lộ trình và văn bản pháp lý sửa đổi chính thức là hai bước khác nhau. Vì vậy, khi lập kế hoạch xuất khẩu, doanh nghiệp nên theo dõi văn bản được ban hành, xác định chính xác nhóm sản phẩm, thời điểm áp dụng và điều kiện riêng đối với mặt hàng của mình, thay vì mặc định mọi sản phẩm đều được gia hạn đến cùng một thời điểm.

Chứng nhận Halal không đơn giản chỉ là một tấm giấy phép

Halal là khái niệm trong Hồi giáo chỉ những sản phẩm được phép sử dụng theo luật Shariah. Trong thương mại, việc đáp ứng tiêu chuẩn Halal liên quan đến cả thành phần sản phẩm và cách thức sản xuất, chế biến, bảo quản, vận chuyển, phân phối.

Theo nội dung phỏng vấn do Đài Tiếng nói Việt Nam cung cấp, bà Heni Rusmiyati - Giám đốc Tiêu chuẩn hóa Halal của Cơ quan Đảm bảo sản phẩm Halal Indonesia (BPJPH) nêu rõ các khuyến nghị: doanh nghiệp Việt Nam có thể đăng ký chứng nhận trực tiếp thông qua hệ thống trực tuyến của BPJPH hoặc thông qua tổ chức chứng nhận Halal tại Việt Nam được phía Indonesia công nhận.

Bà Heni Rusmiyati - Giám đốc Tiêu chuẩn hóa Halal của Cơ quan đảm bảo sản phẩm Halal (BPJPH)) Indonesia trả lời phỏng vấn Đài Tiếng nói Việt Nam - Ảnh: https://vov.vn

Bà cho biết hai tổ chức được nhắc đến trong cuộc phỏng vấn là Halal Vietnam và Công ty TNHH Chứng nhận Halal Toàn cầu (GHC). Tuy nhiên, doanh nghiệp cần kiểm tra tình trạng công nhận, phạm vi sản phẩm và hiệu lực công nhận của từng tổ chức tại thời điểm nộp hồ sơ; không nên chỉ căn cứ vào tên tổ chức hoặc việc tổ chức đó có cung cấp dịch vụ chứng nhận Halal.

Về yêu cầu thực chất, doanh nghiệp phải chứng minh nguyên liệu đầu vào đáp ứng tiêu chuẩn Halal; đồng thời kiểm soát các công đoạn thu mua, chế biến, lưu kho, đóng gói, phân phối và trưng bày sản phẩm. Khu vực sản xuất, thiết bị và quy trình xử lý cũng cần được tổ chức phù hợp để tránh nhiễm chéo với thành phần hoặc sản phẩm không Halal.

Ông Saribua Siahaan - Giám đốc Xúc tiến đầu tư khu vực Đông Nam Á của Bộ Đầu tư và Công nghiệp chế biến Hạ nguồn Indonesia - cũng đặc biệt nhấn mạnh trong cuộc phỏng vấn rằng doanh nghiệp cần bảo đảm nguyên liệu thô không bị trộn lẫn với hàng hóa hoặc thành phần bị cấm. Theo ông, việc chuẩn bị đầy đủ và đáp ứng các yêu cầu này sẽ giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong quá trình xin chứng nhận.

Những khuyến nghị trên cho thấy trọng tâm của chứng nhận Halal nằm ở khả năng kiểm soát toàn bộ chuỗi sản xuất, chứ không chỉ ở khâu hoàn thiện hồ sơ cuối cùng.

Bốn việc doanh nghiệp Việt nên làm ngay

Thứ nhất, rà soát danh mục hàng hóa và xác định đúng nghĩa vụ chứng nhận. Doanh nghiệp cần phân loại từng sản phẩm dự kiến xuất khẩu sang Indonesia theo nhóm hàng, thành phần, công dụng và quy định áp dụng. Với các sản phẩm có nhiều thành phần, nguyên liệu nhập khẩu hoặc phụ gia, cần rà soát kỹ nguồn gốc và tình trạng Halal của từng đầu vào.

Việc phân loại phải dựa trên quy định hiện hành và văn bản sửa đổi chính thức của Indonesia, đặc biệt sau thông báo điều chỉnh lộ trình ngày 16/10/2026. Không nên áp dụng một thời hạn chung cho tất cả các mặt hàng.

Thứ hai, chuẩn hóa hồ sơ nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp nên lập danh mục nguyên liệu, phụ gia, chất hỗ trợ chế biến, bao bì tiếp xúc trực tiếp với sản phẩm và nhà cung cấp tương ứng. Với từng đầu vào, cần lưu hồ sơ kỹ thuật, chứng từ nguồn gốc và giấy chứng nhận liên quan nếu có.

Những nguyên liệu có nguồn gốc động vật, chất tạo hương, chất nhũ hóa, gelatin hoặc phụ gia phức hợp cần được rà soát kỹ. Trường hợp hồ sơ chưa đủ căn cứ xác định tính phù hợp Halal, doanh nghiệp cần yêu cầu nhà cung cấp bổ sung tài liệu hoặc tìm phương án thay thế phù hợp.

Thứ ba, kiểm soát dây chuyền và xây dựng quy trình nội bộ. Cơ sở sản xuất cần rà soát nguy cơ nhiễm chéo giữa nguyên liệu, thiết bị và sản phẩm Halal với những thành phần không đáp ứng tiêu chuẩn. Doanh nghiệp nên quy định rõ trách nhiệm của từng bộ phận trong tiếp nhận nguyên liệu, sản xuất, vệ sinh thiết bị, lưu kho, đóng gói và xử lý sự cố.

Việc phân công nhân sự phụ trách Halal, đào tạo người lao động và duy trì hồ sơ kiểm soát sẽ giúp quá trình đánh giá có căn cứ, đồng thời giảm nguy cơ phải sửa đổi quy trình nhiều lần.

Thứ tư, lựa chọn tổ chức chứng nhận và làm việc sớm với đối tác nhập khẩu. Trước khi nộp hồ sơ, doanh nghiệp nên xác minh tổ chức chứng nhận có được BPJPH công nhận hay không, phạm vi công nhận có bao gồm nhóm hàng cần xuất khẩu hay không và chứng nhận được cấp có đáp ứng cơ chế công nhận tại Indonesia hay không.

Doanh nghiệp cũng cần trao đổi với nhà nhập khẩu về yêu cầu ghi nhãn, tài liệu kỹ thuật, đăng ký sản phẩm và các thủ tục liên quan. Việc thống nhất từ đầu sẽ hạn chế nguy cơ sản phẩm đã được sản xuất nhưng chưa đủ điều kiện lưu thông tại thị trường đích.

Tại Việt Nam, Trung tâm Chứng nhận Halal Quốc gia (HALCERT) trực thuộc Trung tâm Chứng nhận Phù hợp (QUACERT), thuộc hệ thống cơ quan tiêu chuẩn, đo lường và chất lượng, là một đầu mối doanh nghiệp có thể tìm hiểu. GHC cũng công bố thông tin về phạm vi công nhận quốc tế của mình. Dù vậy, công nhận phải được kiểm tra theo đúng phạm vi và tình trạng hiệu lực, bởi không phải mọi chứng nhận Halal đều mặc nhiên được chấp nhận tại mọi thị trường.

Tận dụng thời gian chuyển tiếp để nâng năng lực cạnh tranh

Với quy mô dân số gần 300 triệu người, Indonesia mang lại dư địa đáng kể cho doanh nghiệp Việt Nam trong các lĩnh vực thực phẩm chế biến, nông sản, đồ uống, mỹ phẩm và hàng tiêu dùng. Tuy nhiên, khả năng tiếp cận thị trường không chỉ phụ thuộc vào nhu cầu mà còn ở mức độ đáp ứng quy định, giá thành, hệ thống phân phối và sự tin cậy của đối tác.

Trong cuộc phỏng vấn do Đài Tiếng nói Việt Nam thực hiện dẫn bà Heni Rusmiyati đánh giá khả năng hợp tác cấp chính phủ giữa Việt Nam và Indonesia trong lĩnh vực Halal là khả thi. Bà cũng nhắc đến đề xuất thành lập Hội đồng Doanh nghiệp Indonesia – Việt Nam như một nền tảng thúc đẩy hợp tác, trong đó có ngành công nghiệp Halal.

Đây là hướng hợp tác có thể giúp doanh nghiệp hai nước trao đổi thông tin, kết nối đối tác và hiểu rõ hơn về các yêu cầu chứng nhận. Dù vậy, đề xuất hợp tác không đồng nghĩa một thỏa thuận công nhận lẫn nhau đã được ký kết hoặc có hiệu lực; doanh nghiệp vẫn cần xác minh tình trạng công nhận của chứng nhận cụ thể.

Ở góc độ doanh nghiệp, thời gian chuyển tiếp nên được sử dụng để hoàn thiện quy trình và giảm chi phí tuân thủ về lâu dài. Thay vì đợi đến sát thời hạn mới xin chứng nhận, doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng việc rà soát nguyên liệu, chuẩn hóa hồ sơ, kiểm tra dây chuyền và trao đổi với đơn vị chứng nhận cùng nhà nhập khẩu.

Cơ hội tại Indonesia sẽ rộng mở hơn với những doanh nghiệp coi Halal là một phần của hệ thống quản trị chất lượng và truy xuất nguồn gốc, thay vì chỉ xem đây là thủ tục cần hoàn thành để xuất khẩu. Khi các yêu cầu được tích hợp vào quy trình sản xuất, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trước thay đổi chính sách và tạo nền tảng tiếp cận những thị trường khác có yêu cầu tương tự.