Doanh nghiệp bao bì Việt trước sức ép “siết xanh” từ thị trường xuất khẩu

EPR buộc doanh nghiệp tính lại bài toán bao bì

Ngành bao bì Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi khi trách nhiệm tái chế, kinh tế tuần hoàn và tiêu chuẩn môi trường đồng thời được nâng lên. Bao bì không còn chỉ là câu chuyện về vật liệu hay xử lý chất thải mà ngày càng liên quan trực tiếp đến chi phí sản xuất, năng lực cạnh tranh và khả năng tiếp cận thị trường.

Từ ngày 12/8/2026, Quy định về Bao bì và Chất thải bao bì (PPWR) của Liên minh châu Âu (EU) được áp dụng, mở ra lộ trình mới đối với toàn bộ vòng đời bao bì. Trong nước, Nghị định 110/2026/NĐ-CP về trách nhiệm tái chế sản phẩm, bao bì và xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu có hiệu lực từ ngày 25/5/2026.

Doanh nghiệp bao bì Việt trước sức ép “siết xanh” từ thị trường xuất khẩu

Theo Nghị định 110/2026/NĐ-CP, các nhà sản xuất, nhập khẩu thuộc diện điều chỉnh phải thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) theo tỷ lệ và quy cách bắt buộc. Doanh nghiệp có thể tổ chức tái chế hoặc thực hiện nghĩa vụ tài chính theo cơ chế quy định.

Điều này khiến lựa chọn vật liệu và thiết kế bao bì ngày càng gắn với chi phí và cách thức tổ chức vòng đời sản phẩm. Tuy nhiên, thực tế triển khai cho thấy doanh nghiệp vẫn gặp nhiều khó khăn.

Khoảng 80% doanh nghiệp được khảo sát tại hội thảo về bao bì tuần hoàn tháng 8/2026 cho biết gặp khó khăn khi thực hiện EPR, liên quan đến hướng dẫn, chi phí, nhân lực và việc tìm kiếm đơn vị tái chế. Theo Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, để hình thành chu trình bao bì tuần hoàn cần đồng thời phát triển hệ thống thu gom, phân loại, tái chế, thị trường vật liệu tái sinh và cơ chế liên kết giữa nhà sản xuất với đơn vị tái chế.

Trong khi đó, áp lực chi phí vẫn hiện hữu. Theo khảo sát của Vietnam Report công bố ngày 1/10/2026, 77% doanh nghiệp bao bì tham gia khảo sát ghi nhận doanh thu tăng trong nửa đầu năm, trong đó 30,8% tăng từ 25% trở lên. Tuy nhiên, 38,5% doanh nghiệp vẫn ghi nhận lợi nhuận giảm.

Trong bối cảnh đó, bao bì đơn vật liệu, dễ thu gom, dễ tái chế và sử dụng tỷ lệ nguyên liệu tái sinh cao hơn có xu hướng tạo lợi thế. Đây không còn đơn thuần là lựa chọn mang tính “xanh”, mà đang trở thành một phần trong bài toán chi phí và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Doanh nghiệp xuất khẩu phải tính cả “vòng đời” bao bì

Sức ép rõ hơn đến từ các thị trường xuất khẩu, đặc biệt là EU. PPWR điều chỉnh toàn bộ vòng đời bao bì, từ thiết kế, thành phần vật liệu đến thu gom, tái sử dụng và tái chế.

Một trong những yêu cầu áp dụng từ ngày 12/8/2026 liên quan đến nhóm chất per- và polyfluoroalkyl (PFAS) trong bao bì tiếp xúc thực phẩm. Bao bì thuộc phạm vi áp dụng không được đưa ra thị trường EU nếu hàm lượng PFAS đạt hoặc vượt ngưỡng quy định. Doanh nghiệp vì vậy cần phối hợp với nhà cung cấp để xác định thành phần vật liệu và chuẩn bị hồ sơ chứng minh sự phù hợp.

Từ năm 2030, nhiều yêu cầu về thiết kế để tái chế, tỷ lệ nhựa tái sinh tối thiểu, giảm bao bì dư thừa, tăng khả năng tái sử dụng và cải thiện ghi nhãn sẽ tiếp tục được triển khai.

Với doanh nghiệp Việt Nam, sản phẩm đáp ứng yêu cầu về chức năng và giá thành chưa chắc đủ sức cạnh tranh nếu không thể chứng minh thành phần vật liệu, khả năng tái chế hoặc mức độ phù hợp với quy định của thị trường nhập khẩu.

Thực tế từ một số doanh nghiệp dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL) cho thấy mức độ tác động phụ thuộc đáng kể vào cấu trúc bao bì. Những sản phẩm xuất khẩu sử dụng bao bì giấy 100%, không có lớp màng OPP hoặc PE phủ bên ngoài, có thể thuận lợi hơn về khả năng tái chế so với cấu trúc bao bì nhiều lớp.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) khuyến nghị doanh nghiệp xuất khẩu vào EU lập danh mục và “bản đồ bao bì” cho từng sản phẩm, xác định vật liệu, cấu trúc, nhà cung cấp, lớp tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm và hồ sơ kỹ thuật. Với bao bì đa lớp hoặc khó tái chế, doanh nghiệp cần xây dựng kế hoạch chuyển đổi trước các mốc tiếp theo của PPWR.

Nếu chủ động chuyển đổi từ thiết kế, vật liệu đến tái chế, ngành bao bì Việt Nam có thể biến “vòng siết xanh” từ áp lực tuân thủ thành lợi thế cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu. Đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp bao bì tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị xanh, từ thiết kế, sản xuất vật liệu, thu gom, tái chế đến cung cấp nguyên liệu tái sinh. Nếu năng lực tái chế và nguồn vật liệu tái sinh được cải thiện, “siết xanh” có thể trở thành lực đẩy giúp ngành bao bì Việt Nam nâng cao sức cạnh tranh và giữ lại nhiều hơn giá trị trong nước.