Từ đơn vị sự nghiệp công lập sang doanh nghiệp: Những tiêu chí mới cần lưu ý

Hai mô hình doanh nghiệp được lựa chọn

Nghị định số 373/2026/NĐ-CP quy định việc chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp theo hai hình thức: chuyển thành công ty cổ phần hoặc chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Đối tượng áp dụng gồm các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc phạm vi quản lý của bộ, cơ quan ngang bộ và UBND cấp tỉnh; đơn vị sự nghiệp công lập thuộc các đơn vị thuộc bộ, cơ quan ngang bộ; đơn vị thuộc cơ quan chuyên môn, tổ chức hành chính khác thuộc UBND cấp tỉnh; đơn vị sự nghiệp công lập thuộc UBND xã, phường, đặc khu và các đơn vị sự nghiệp công lập thuộc các đơn vị sự nghiệp công lập khác theo quy định.

Nghị định đồng thời áp dụng đối với các bộ, cơ quan ngang bộ, UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã cùng các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan trong quá trình thực hiện chuyển đổi.

Từ đơn vị sự nghiệp công lập sang doanh nghiệp: Những tiêu chí mới cần lưu ý.

Chuyển đổi phải gắn với hiệu quả hoạt động

Theo Nghị định, một trong những nguyên tắc chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp là phải phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Chính phủ về nâng cao hiệu quả hoạt động của các đơn vị sự nghiệp công lập.

Việc chuyển đổi không được thực hiện đối với đơn vị sự nghiệp công lập thuộc trường hợp giải thể, chuyển giao hoặc tổ chức lại theo quy định của Chính phủ về tổ chức các đơn vị sự nghiệp công lập.

Bên cạnh đó, một số nhóm đơn vị sự nghiệp công lập được loại trừ khỏi diện chuyển đổi. Trong đó có bệnh viện và các đơn vị cung cấp dịch vụ công cơ bản, thiết yếu trong lĩnh vực y tế; cơ sở giáo dục, đào tạo, trường chuyên biệt và các cơ sở giáo dục khác theo quy định của pháp luật về giáo dục; cùng các đơn vị thực hiện nhiệm vụ chính trị, phục vụ chức năng quản lý nhà nước hoặc thực hiện công tác xã hội.

Điều kiện nào để chuyển thành công ty cổ phần?

Đối với phương án chuyển thành công ty cổ phần, đơn vị sự nghiệp công lập phải đáp ứng đồng thời các nguyên tắc tại Nghị định và không thuộc lĩnh vực, nhóm đơn vị bị loại trừ.

Đáng chú ý, đơn vị phải tự bảo đảm chi thường xuyên và chi đầu tư hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên trong 2 năm gần nhất tính đến thời điểm được xem xét quyết định chuyển đổi.

Quy định này đặt trọng tâm vào năng lực tài chính và mức độ tự chủ của đơn vị trước khi chuyển sang mô hình doanh nghiệp.

Trường hợp Nhà nước tiếp tục nắm 100% vốn

Đối với phương án chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, Nghị định quy định đơn vị phải hoạt động trong những ngành, lĩnh vực mà pháp luật về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp quy định Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Ngoài ra, nhóm được xem xét chuyển đổi còn bao gồm đơn vị hoạt động trong các lĩnh vực như xuất bản, thông tin điện tử, thông tin cơ sở, thông tin đối ngoại hoặc đơn vị sự nghiệp công lập đang độc quyền cung ứng dịch vụ sự nghiệp công theo quy định.

Tương tự trường hợp chuyển thành công ty cổ phần, đơn vị phải đáp ứng điều kiện về khả năng tự bảo đảm chi thường xuyên và đầu tư hoặc tự bảo đảm chi thường xuyên trong 2 năm gần nhất tính đến thời điểm xem xét quyết định chuyển đổi.

Những cách thức chuyển đổi vốn

Về hình thức chuyển đổi, Nghị định quy định có thể giữ nguyên phần vốn nhà nước hiện có tại đơn vị sự nghiệp công lập và phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ.

Một phương án khác là bán một phần vốn nhà nước hiện có, hoặc kết hợp giữa bán một phần vốn nhà nước và phát hành thêm cổ phiếu để tăng vốn điều lệ.

Các phương án này tạo cơ sở để xác định cách thức xử lý vốn nhà nước trong quá trình chuyển đổi sang mô hình công ty cổ phần, đồng thời bảo đảm việc chuyển đổi được thực hiện theo cơ chế quản lý vốn phù hợp với mô hình doanh nghiệp.

Thay đổi khung pháp lý từ ngày 30/9

Nghị định số 373/2026/NĐ-CP có hiệu lực kể từ ngày ký ban hành 30/9/2026.

Đồng thời, Nghị định bãi bỏ Nghị định số 150/2020/NĐ-CP ngày 25/12/2020 của Chính phủ về chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần và bãi bỏ Điều 41 Nghị định số 125/2025/NĐ-CP ngày 11/6/2025 của Chính phủ quy định về phân định thẩm quyền của chính quyền địa phương 2 cấp trong lĩnh vực quản lý nhà nước của Bộ Tài chính.

Trường hợp các văn bản quy phạm pháp luật được dẫn chiếu trong Nghị định được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế, việc áp dụng sẽ thực hiện theo các văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế tương ứng.

Với việc quy định cụ thể đối tượng, lĩnh vực loại trừ, điều kiện về mức độ tự chủ tài chính và phương thức chuyển đổi, Nghị định số 373/2026/NĐ-CP tạo khung pháp lý mới cho quá trình chuyển một bộ phận đơn vị sự nghiệp công lập sang mô hình doanh nghiệp, đồng thời gắn quá trình này với yêu cầu nâng cao hiệu quả hoạt động và quản lý nguồn lực nhà nước.