Thanh tra Chính phủ đã ban hành Kế hoạch thanh tra năm 2027 với tổng cộng 108 cuộc, gồm 59 cuộc thanh tra chính thức và 49 cuộc dự phòng. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý hơn quy mô số lượng là yêu cầu tất cả các cuộc thanh tra đều phải trải qua bước nắm tình hình, thu thập thông tin, tài liệu và đánh giá rủi ro trước khi quyết định triển khai.
Theo thông tin được công bố ngày 16/11, kế hoạch được Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Nguyễn Thanh Tuấn ký ban hành nhằm triển khai Định hướng chương trình thanh tra năm 2027 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Mục tiêu không chỉ là phát hiện và xử lý vi phạm, mà còn hướng tới phòng ngừa, cảnh báo, khắc phục những điểm yếu trong quản lý trước khi phát sinh sai phạm lớn.
![]() |
| Trụ sở Thanh tra Chính phủ. |
Cách tiếp cận này cho thấy hoạt động thanh tra năm 2027 được định hướng rõ hơn theo mô hình quản lý rủi ro, trong đó dữ liệu và dấu hiệu thực tế trở thành căn cứ quan trọng để quyết định có tiến hành thanh tra hay không.
Không phải cuộc nào trong kế hoạch cũng mặc nhiên được triển khai
Một thay đổi đáng chú ý trong Kế hoạch thanh tra năm 2027 là Thanh tra Chính phủ yêu cầu các cục chủ trì phải chủ động thu thập, phân tích và đánh giá thông tin trước khi tham mưu tiến hành một cuộc thanh tra.
Việc thanh tra chỉ được xem xét khi qua nắm tình hình phát hiện dấu hiệu vi phạm hoặc thuộc trường hợp cần thanh tra theo quy định. Với những cuộc chưa triển khai hoặc chưa đủ căn cứ, đơn vị phụ trách phải cân nhắc biện pháp cảnh báo, nhắc nhở, kiến nghị chấn chỉnh và khắc phục hạn chế, thay vì mặc nhiên tiến hành theo danh mục đã xây dựng.
Điểm này tạo ra sự khác biệt đáng kể trong cách tổ chức hoạt động thanh tra. Danh mục 108 cuộc vì vậy không nên được hiểu là 108 cuộc chắc chắn đồng loạt triển khai trong năm, bởi 49 cuộc được xác định là dự phòng, còn ngay với các cuộc đã nằm trong kế hoạch, việc thực hiện vẫn gắn với kết quả thu thập thông tin và căn cứ pháp lý cụ thể.
Trước đó, trong quá trình xây dựng kế hoạch, Thanh tra Chính phủ đã xác định định hướng năm 2027 theo hướng chủ động và phòng ngừa. Tại buổi làm việc ngày 14/10, lãnh đạo Thanh tra Chính phủ yêu cầu các đơn vị xây dựng kế hoạch trên cơ sở đánh giá đúng rủi ro, lựa chọn nội dung trọng tâm và tránh chồng chéo với hoạt động của Kiểm toán Nhà nước cũng như các cơ quan kiểm tra khác.
Thực tiễn tại Cục I cho thấy yêu cầu tránh trùng lặp đã tác động trực tiếp tới kế hoạch thanh tra. Trong năm 2026, một cuộc thanh tra của đơn vị này được xác định có nội dung trùng với Kiểm toán Nhà nước và đã được đề xuất đưa ra khỏi kế hoạch. Khi xây dựng kế hoạch năm 2027, Cục I tiếp tục được yêu cầu rà soát để bảo đảm không chồng chéo.
Doanh nghiệp có thể giảm áp lực từ thanh tra chồng chéo
Một trong những yêu cầu xuyên suốt của kế hoạch là không để hoạt động thanh tra gây cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, đơn vị được thanh tra.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu nội dung thanh tra phải có trọng tâm, trọng điểm, đúng thẩm quyền và tuân thủ đầy đủ trình tự, thủ tục. Đồng thời, Cơ quan Thanh tra phải phối hợp chặt chẽ với Kiểm toán Nhà nước, cơ quan kiểm tra chuyên ngành, các Bộ và UBND địa phương để tránh thanh tra, kiểm tra trùng lặp hoặc bỏ sót.
Đối với doanh nghiệp, đây là điểm có ý nghĩa thực tế bởi tình trạng cùng một nội dung phải cung cấp tài liệu cho nhiều cơ quan khác nhau từng làm phát sinh đáng kể chi phí tuân thủ, thời gian chuẩn bị hồ sơ và gián đoạn nguồn lực vận hành.
Theo định hướng mới, các Cơ quan Thanh tra được yêu cầu sử dụng kết quả thanh tra, kiểm toán và kiểm tra đã có, thay vì lặp lại toàn bộ quá trình thu thập và xác minh nếu thông tin đã đủ cơ sở.
Điều đó không đồng nghĩa mức độ giám sát giảm xuống. Ngược lại, trọng tâm quản lý dịch chuyển sang việc sử dụng dữ liệu, phân tích rủi ro và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường. Với các lĩnh vực có nguy cơ cao về tham nhũng, lãng phí, quản lý tài sản công, đất đai hoặc đầu tư, khả năng được lựa chọn thanh tra sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào dấu hiệu thực tế.
Thanh tra Chính phủ đồng thời yêu cầu tăng cường ứng dụng khoa học và công nghệ trong hoạt động thanh tra, qua đó tạo cơ sở để việc lựa chọn đối tượng và nội dung thanh tra ngày càng dựa nhiều hơn vào dữ liệu thay vì phương thức kiểm tra dàn trải.
Nhà, đất dôi dư tiếp tục nằm trong diện giám sát chặt
Một trong những nhóm vấn đề được nhấn mạnh trong kế hoạch là xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy.
Các cục của Thanh tra Chính phủ được giao tiếp tục theo dõi, đôn đốc Bộ, ngành và địa phương thực hiện chỉ đạo về khai thác, xử lý các cơ sở nhà, đất không còn nhu cầu sử dụng, đặc biệt là những tài sản bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả hoặc không đúng quy định.
Kế hoạch đặt yêu cầu khắc phục tình trạng này trong năm 2026, trong đó đặc biệt lưu ý các cơ sở nhà, đất không được sử dụng quá 12 tháng và đã được Cơ quan Thanh tra chỉ ra. Trường hợp Bộ, ngành hoặc địa phương không thực hiện hoặc thực hiện không nghiêm, đơn vị phụ trách phải báo cáo Tổng Thanh tra Chính phủ để xem xét tiến hành thanh tra chuyên đề.
Nội dung này là sự tiếp nối một chuyên đề thanh tra lớn được triển khai trong năm 2026. Cổng Thanh tra Chính phủ cho thấy cơ quan này đã tiến hành và công bố kết luận thanh tra về nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tại nhiều Bộ, địa phương như Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Tư pháp, Bộ Nội vụ, Hà Nội, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Lâm Đồng và Khánh Hòa.
Điều này cho thấy năm 2027, trọng tâm có thể không chỉ nằm ở việc phát hiện thêm các tài sản sử dụng kém hiệu quả, mà còn ở việc kiểm tra quá trình thực hiện những kiến nghị đã được ban hành trước đó.
Tăng trách nhiệm sau thanh tra
Nếu khâu đầu của quá trình thanh tra năm 2027 được siết bằng phân tích rủi ro, thì khâu cuối lại được nhấn mạnh bằng trách nhiệm thực hiện kết luận.
Thanh tra Chính phủ yêu cầu tăng cường chất lượng công tác đôn đốc, xử lý sau thanh tra, bảo đảm các kết luận, kiến nghị và quyết định xử lý được thực hiện đầy đủ. Cục Giám sát và Thẩm định và Cục Theo dõi, đôn đốc và Xử lý sau thanh tra tiếp tục chịu trách nhiệm giám sát hoạt động của đoàn thanh tra, thẩm định dự thảo kết luận và theo dõi việc thực hiện các kiến nghị sau thanh tra.
Cùng với đó là yêu cầu kiểm soát quyền lực ngay trong hoạt động thanh tra. Kế hoạch nêu rõ phải phòng, chống tham nhũng, lãng phí và tiêu cực trong quá trình thực thi công vụ, đồng thời xử lý nghiêm hành vi lợi dụng thanh tra để nhũng nhiễu hoặc vụ lợi.
Như vậy, Kế hoạch thanh tra năm 2027 cho thấy hai hướng điều chỉnh diễn ra song song. Một mặt, hoạt động thanh tra được yêu cầu hạn chế chồng chéo, tránh gây cản trở hoạt động bình thường của doanh nghiệp và chỉ triển khai khi có căn cứ phù hợp. Mặt khác, việc nắm dữ liệu, phân tích rủi ro, xử lý sau thanh tra và trách nhiệm thực hiện kết luận được tăng cường.
Với doanh nghiệp, điều này đặt ra yêu cầu quản trị tuân thủ theo một cách khác: thay vì chỉ chuẩn bị hồ sơ khi có đoàn thanh tra, doanh nghiệp cần duy trì dữ liệu, chứng từ và quy trình nội bộ có khả năng giải trình thường xuyên, bởi cơ chế giám sát đang dần chuyển từ thanh tra theo đợt sang theo dõi rủi ro liên tục trên cơ sở thông tin và dữ liệu.
