 |
| Vì sao Trung Quốc vững hơn trong cú sốc giá dầu, khi dầu vượt 100 USD/thùng?. Ảnh: Upstox |
Việc eo biển Hormuz bị phong tỏa đang đẩy thị trường năng lượng toàn cầu vào một giai đoạn bất ổn mới. Đây là tuyến vận chuyển chiến lược của dầu thô và khí tự nhiên hóa lỏng, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng lập tức phản ánh vào giá cả, tâm lý thị trường và chi phí sản xuất toàn cầu.
Khi giá dầu vượt mốc 100 USD/thùng, hàng loạt nền kinh tế nhập khẩu năng lượng rơi vào thế bị động. Doanh nghiệp đối mặt với chi phí logistics, nguyên liệu và vận hành tăng vọt. Áp lực lạm phát vì thế cũng lan rộng, buộc nhiều chính phủ phải tính toán lại chính sách năng lượng và trợ giá.
Tuy nhiên, Trung Quốc bước vào cú sốc này với một vị thế khác. Điểm tựa đầu tiên là lượng dự trữ dầu rất lớn được tích lũy từ trước. Kho dự trữ thương mại và năng lực tiếp nhận nguồn cung giúp nước này có thêm thời gian “đệm” để hấp thụ cú sốc giá, thay vì lập tức rơi vào thế thiếu hụt năng lượng như nhiều nền kinh tế khác.
Trong bối cảnh thị trường toàn cầu chao đảo, việc vẫn duy trì được dòng nhập khẩu và năng lực lưu trữ giúp Trung Quốc tránh được kịch bản bị đẩy vào cuộc đua mua năng lượng bằng mọi giá. Đây là lợi thế đặc biệt quan trọng với một nền kinh tế còn phụ thuộc lớn vào sản xuất công nghiệp và xuất khẩu.
Với các doanh nghiệp sản xuất, sự ổn định tương đối về nguồn năng lượng đồng nghĩa với khả năng duy trì công suất, kiểm soát tốt hơn chi phí đầu vào và giữ nhịp chuỗi cung ứng. Khi các đối thủ tại nhiều khu vực khác phải đối mặt với giá năng lượng tăng sốc, doanh nghiệp Trung Quốc có cơ hội củng cố lợi thế cạnh tranh trong sản xuất.
Nếu dự trữ dầu là lớp phòng thủ ngắn hạn, thì lợi thế dài hạn của Trung Quốc nằm ở quá trình điện khí hóa nền kinh tế. Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh không chỉ theo đuổi mục tiêu giảm phát thải mà còn xây dựng một cấu trúc năng lượng ít phụ thuộc hơn vào biến động dầu mỏ quốc tế.
Sự đầu tư mạnh vào năng lượng tái tạo, lưới điện siêu cao áp, hệ thống truyền tải liên vùng và hạ tầng điện hóa trong giao thông đang giúp Trung Quốc sở hữu một “lá chắn kinh tế” đáng kể. Khi giá dầu tăng mạnh, những nền kinh tế còn phụ thuộc nhiều vào nhiên liệu hóa thạch sẽ chịu tác động trực diện hơn về giá thành sản xuất, tiêu dùng và vận tải. Trong khi đó, Trung Quốc đã có một phần nền tảng để giảm mức độ tổn thương.
Đáng chú ý, tỷ trọng năng lượng tái tạo trong cơ cấu điện của Trung Quốc ngày càng lớn, trong khi xe điện đã trở thành một phần quan trọng của thị trường ô tô nội địa. Điều này không có nghĩa nền kinh tế số hai thế giới hoàn toàn miễn nhiễm trước cú sốc dầu mỏ, nhưng rõ ràng mức độ chống chịu đã cao hơn đáng kể so với nhiều quốc gia phát triển khác.
Lợi thế này càng trở nên quan trọng trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo, trung tâm dữ liệu và công nghiệp công nghệ cao đòi hỏi lượng điện năng khổng lồ. Một nền kinh tế có khả năng chủ động hơn về điện năng sẽ có ưu thế lớn hơn trong cuộc cạnh tranh sản xuất, công nghệ và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nói cách khác, cú sốc dầu hiện tại không chỉ là bài kiểm tra về an ninh năng lượng, mà còn là bài kiểm tra về chất lượng hạ tầng quốc gia. Ở khía cạnh này, Trung Quốc đang cho thấy họ đã chuẩn bị tốt hơn nhiều đối thủ.
Khủng hoảng dầu mỏ đang buộc nhiều nền kinh tế lớn phải nhìn lại các lựa chọn chiến lược trong nhiều năm qua. Châu Âu, vốn chịu áp lực cao về chi phí nhập khẩu nhiên liệu, đang phải thúc đẩy các gói hỗ trợ doanh nghiệp và tái cân nhắc vai trò của điện hạt nhân. Một số nền kinh tế châu Á như Nhật Bản hay Đài Loan cũng đứng trước yêu cầu xem xét lại cấu trúc năng lượng để giảm độ nhạy với các cú sốc địa chính trị.
Mỹ và châu Âu có thể tăng tốc đầu tư vào năng lượng sạch, hạt nhân và cơ sở hạ tầng điện. Tuy nhiên, bài toán không đơn giản nằm ở chỗ quá trình chuyển đổi xanh hiện nay lại phụ thuộc đáng kể vào chuỗi cung ứng công nghệ do Trung Quốc nắm ưu thế, từ pin, khoáng sản chế biến, tấm quang điện cho tới thiết bị điện.
Điều đó mở ra một nghịch lý mới cho kinh tế toàn cầu: càng muốn thoát khỏi phụ thuộc dầu mỏ truyền thống, nhiều nền kinh tế càng có nguy cơ lệ thuộc sâu hơn vào công nghệ năng lượng sạch của Trung Quốc. Đây sẽ là bài toán lớn với các nhà hoạch định chính sách, doanh nghiệp công nghiệp và giới đầu tư trong giai đoạn tới.
Với Trung Quốc, cú sốc giá dầu lần này vì thế không chỉ là thách thức mà còn có thể trở thành cơ hội địa kinh tế. Nếu duy trì được ổn định sản xuất, kiểm soát chi phí năng lượng và tiếp tục mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ xanh, Bắc Kinh có thể bước ra khỏi giai đoạn biến động với vị thế mạnh hơn.
Lịch sử cho thấy mỗi cú sốc năng lượng lớn đều tái định hình tương quan sức mạnh giữa các nền kinh tế. Lần này cũng không ngoại lệ. Những quốc gia phụ thuộc mạnh vào nhập khẩu dầu, thiếu dự trữ chiến lược và chậm chuyển đổi năng lượng sẽ chịu sức ép rõ rệt hơn về tăng trưởng, lạm phát và năng lực cạnh tranh doanh nghiệp.
Trong khi đó, Trung Quốc đang nổi lên như một trường hợp đặc biệt: vẫn chịu tác động từ giá dầu cao, nhưng có nhiều công cụ hơn để hấp thụ biến động. Từ kho dự trữ dầu lớn, khả năng duy trì nguồn cung, đến hạ tầng điện khí hóa và lợi thế công nghệ xanh, nước này đang sở hữu những “bộ giảm xóc” mà không phải nền kinh tế nào cũng có.
Cú sốc hiện tại vì thế không đơn thuần là cuộc khủng hoảng giá dầu. Đây còn là thời điểm cho thấy quốc gia nào đã chuẩn bị tốt hơn cho một thế giới biến động, nơi an ninh năng lượng, công nghệ và chuỗi cung ứng ngày càng gắn chặt với quyền lực kinh tế.
