Từ chối chuyển khoản, đóng cửa hàng loạt: Phản ứng ngược từ một chính sách tốt

Trăm trò gian dối

Ngày 1/6/2025, Nghị định số 70/2025/NĐ-CP của Chính phủ đã chính thức có hiệu lực, quy định các hộ kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng bắt buộc phải áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền, kết nối dữ liệu với cơ quan thuế.

Đã kinh doanh thì phải nộp thuế đúng quy định. Ảnh minh họa

Qua thống kê, có khoảng 270.000 hộ kinh doanh trên toàn quốc sẽ phải sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền và chuyển sang phương thức kê khai thuế. Điều kiện bắt buộc trong quá trình khai báo thuế của các hộ kinh doanh cần phải có là máy tính tiền kết nối phần mềm có chuẩn kết nối dữ liệu với cơ quan thuế, như máy vi tính hoặc điện thoại thông minh, iPad…

Tuy nhiên gần đây, một số hộ kinh doanh không muốn nhận thanh toán chuyển khoản hoặc cố tình ghi sai nội dung chuyển khoản… Những ngày đầu tháng 6/2025, nhiều khách hàng ngỡ ngàng khi bị các cửa hàng nhỏ từ chối thanh toán chuyển khoản. “Chị thông cảm, bên em chỉ nhận tiền mặt” - là câu trả lời quen thuộc tại nhiều quán ăn, tiệm tạp hóa, nhà thuốc hay salon tóc… Không ít nơi còn treo biển tạm nghỉ hoặc rao bán mặt bằng.

Thậm chí, người bán yêu cầu khách ghi rõ tên người chuyển trong nội dung chuyển khoản, không cần đề cập đến hàng hóa hay thanh toán. Ngược lại, nếu khách chọn hình thức thanh toán khi nhận hàng, giá trị đơn hàng sẽ được cộng thêm 8% thuế VAT.

Báo chí còn phản ánh, có trường hợp người bán hướng dẫn nội dung chuyển khoản nên ghi những cụm từ vui vẻ, không liên quan đến giao dịch thương mại, như “Happy wedding”, "Happy Birthday"… miễn sao tránh dùng các từ như “mua”, “bán”, “tiền hàng” hay “tiền cọc”...

Theo giới chuyên gia, việc một số hộ kinh doanh không muốn nhận thanh toán chuyển khoản, hoặc cố tình ghi sai nội dung chuyển khoản có thể được coi là hành vi trốn thuế. Những hành vi treo biển "chỉ nhận tiền mặt" hoặc ghi nội dung chuyển khoản mập mờ, với mục đích khiến cơ quan chức năng gặp khó khi xác định doanh thu. Tuy nhiên, những hành động này không làm giảm nghĩa vụ thuế, mà ngược lại có thể trở thành dấu hiệu nghi ngờ cho hành vi che giấu doanh thu.

Bốn nguyên nhân lớn

Trước hết phải khẳng định, quy định này là bước tiến quan trọng trong hiện đại hóa quản lý thuế, hạn chế thất thu, thúc đẩy minh bạch. Việc bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử và thiết bị tính tiền giúp đảm bảo công bằng trong thực hiện nghĩa vụ thuế.

Bản thân các doanh nghiệp làm ăn chân chính đã phản ánh: Trước đây, nhiều hộ kinh doanh có doanh thu lớn nhưng không khai báo đúng, dẫn đến thất thu ngân sách. Khi thực hiện đúng quy định, cả nhà nước và người dân đều có lợi. Nhà nước tăng thu, còn hộ kinh doanh được bảo vệ quyền lợi, dễ dàng tiếp cận tín dụng, mở rộng hoạt động kinh doanh.

Theo bà Nguyễn Thị Cúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, việc triển khai hóa đơn điện tử từ máy tính tiền không chỉ giúp cơ quan thuế giám sát doanh thu sát sao hơn, ngăn ngừa gian lận thuế mà còn là nền tảng quan trọng để xóa bỏ hình thức thuế khoán từ năm 2026 theo đúng tinh thần của Trung ương.

Đại diện Cục Thuế (Bộ Tài chính) cho hay, tháng 6/2025 được xác định là cao điểm triển khai và hỗ trợ hộ kinh doanh áp dụng hóa đơn điện tử từ máy tính tiền. Các cục, chi cục sẽ tiếp tục tổ chức các đợt đối thoại, hướng dẫn tận nơi, phối hợp chặt chẽ với đơn vị cung cấp phần mềm. Để đảm bảo người nộp thuế được hướng dẫn đầy đủ, đúng quy định, nhiều chi cục thuế đã bố trí cán bộ trực ngoài giờ hành chính, phối hợp với các đơn vị cung cấp phần mềm đến tận nơi hỗ trợ hộ kinh doanh làm quen và sử dụng thành thạo hóa đơn điện tử.

Vậy vì sao một chính sách hiện đại lại gặp phải phản ứng ngược? có 4 nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này, đó là: Ngại đầu tư chi phí ban đầu, qua tìm hiểu được biết, một máy tính tiền kết nối hệ thống có thể dao động từ 5-15 triệu đồng, chưa kể phí phần mềm, đường truyền, nhân sự vận hành.

Bên cạnh đó là việc thiếu kiến thức và kỹ năng vận hành. Phần lớn hộ kinh doanh hoạt động theo mô hình truyền thống, không quen với công nghệ và thuật ngữ thuế số. Việc đào tạo chưa đồng đều khiến họ rơi vào tình trạng "sợ sai, sợ bị phạt".

Đồng thời, tâm lý lo ngại bị “soi” doanh thu. Nhiều hộ vốn quen bán hàng thu tiền mặt, ghi sổ tay, giờ phải kê khai chính xác từng giao dịch – điều khiến họ e dè vì có thể làm phát sinh nghĩa vụ thuế hoặc bị truy thu những khoản đã bỏ sót.

Ngoài ra, còn không ít hộ kinh doanh thiếu ý thức trong việc thực hiện nộp thuế theo quy định của nhà nước.

Cơ quan chức năng nhận định, còn một bộ phận hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chưa hiểu đúng pháp luật hoặc ngại thủ tục thuế rườm rà, phức tạp nên tìm cách này, cách kia để đối phó, né tránh; đồng thời khuyến cáo các hộ, cá nhân kinh doanh tìm hiểu quy định pháp luật, không nghe và làm theo những hành vi trái pháp luật.