TS. Võ Trí Thành: Chuyển đổi mô hình tăng trưởng phải dựa trên công nghệ và phát triển bền vững

Tại Hội thảo khoa học “Xác lập mô hình tăng trưởng kinh tế gắn với tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030” diễn ra sáng ngày 10/12/2025. TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh (BCSI) cho hay, để không đánh mất cơ hội lịch sử, Việt Nam phải thực hiện một cuộc “đại phẫu tư duy” và dấn thân vào con đường chuyển đổi toàn diện mô hình tăng trưởng.

Ông Thành nhấn mạnh:“Những thành công trong quá khứ vẫn đáng trân trọng nhưng không còn đủ để đảm bảo cho tương lai. Việt Nam cần một mô hình phát triển mới – bền vững, sáng tạo và bao trùm hơn.”

TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh (BCSI) (Ảnh: Phan Chính).

Không chỉ tăng trưởng mà phải mang lại hạnh phúc và khả năng chống chịu

Nhìn lại hành trình từ những năm đầu Đổi mới, Việt Nam đã duy trì tăng trưởng ấn tượng. Tuy nhiên, tốc độ tăng trưởng có xu hướng giảm dần trong các giai đoạn 10 năm: từ trung bình 7,5% (1991-2000) xuống khoảng 6% những năm gần đây. Điều đó đặt ra yêu cầu phải thay đổi trọng tâm từ “số lượng” sang “chất lượng”.

TS. Võ Trí Thành nhấn mạnh rằng khác biệt cốt lõi giữa mô hình tăng trưởng và mô hình phát triển chính là tầm nhìn chiến lược. Trong khi tăng trưởng thường chỉ phản ánh bằng các con số GDP và chỉ tiêu kinh tế ngắn hạn, thì phát triển lại đặt trọng tâm vào sự tiến bộ toàn diện: con người hạnh phúc hơn, xã hội an toàn hơn và nền kinh tế có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động toàn cầu.

Theo ông, Việt Nam muốn đi nhanh và đi xa phải đổi mới tư duy, lấy “xanh và bền vững” làm trụ cột trọng yếu. Chuyển đổi năng lượng, kinh tế tuần hoàn cùng các tiêu chuẩn ESG sẽ không chỉ là xu thế tất yếu mà còn trở thành “giấy thông hành” để hàng hóa Việt Nam bước vào các thị trường cao cấp. Điều này đòi hỏi cả hệ thống phải thay đổi từ thói quen sản xuất đến hành vi tiêu dùng.

Bên cạnh đó, sáng tạo và công nghệ phải trở thành động lực chính của năng suất và giá trị gia tăng, đặc biệt trong các ngành mũi nhọn như sản xuất thông minh, công nghệ số, AI hay bán dẫn. Cuối cùng, mô hình phát triển của Việt Nam phải bảo đảm tính bao trùm — không để ai bị bỏ lại phía sau, để mọi người dân, mọi vùng miền đều có cơ hội hưởng thành quả tăng trưởng và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu một cách công bằng.

“Thế giới đang bước vào cuộc chơi mà không theo kịp nghĩa là bị bỏ lại. Và đó là lý do chúng ta không được phép chậm chân,” TS. Võ Trí Thành nói.

Ba điều kiện để bước vào cuộc cạnh tranh toàn cầu mới

TS. Võ Trí Thành cho rằng, để Việt Nam bứt phá trong thập kỷ tới, việc chuyển đổi mô hình phát triển không thể chỉ dựa trên khẩu hiệu hay ý chí chính trị, mà phải đặt trên nền tảng của những bài học thực tiễn đã được kiểm chứng qua nhiều giai đoạn phát triển. Ba bài học được ông đúc kết không chỉ là trải nghiệm của Việt Nam, mà còn phản ánh xu thế chung của thế giới trong cạnh tranh kinh tế.

Trước hết, ổn định kinh tế vĩ mô luôn là “đường băng” để cất cánh. Một nền kinh tế chỉ có thể phát triển dài hạn khi kiểm soát tốt lạm phát, giữ nợ công trong ngưỡng an toàn và bảo đảm tính lành mạnh của hệ thống tài chính – ngân hàng. Trong bối cảnh địa chính trị biến động, khả năng chống chịu càng phải được nâng lên. Môi trường ổn định chính là điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp và nhà đầu tư vững tin mở rộng đầu tư và đổi mới sáng tạo.

Bài học thứ hai là phải chủ động theo đuổi chính sách công nghiệp hiện đại. Theo ông Thành, cuộc đua công nghệ toàn cầu đang diễn ra quyết liệt hơn bao giờ hết. Mỹ tung ra đạo luật CHIPS, EU và Hàn Quốc đầu tư mạnh vào bán dẫn, còn Nhật Bản đặt mục tiêu làm chủ các chuỗi cung ứng chiến lược. Việt Nam nếu chỉ “đứng ngoài xem cuộc chơi” sẽ mãi mãi ở vị thế đi sau. Chính sách công nghiệp phải tập trung nguồn lực vào các lĩnh vực có khả năng tạo đột phá như chip, AI, công nghệ sạch, vật liệu mới… và chấp nhận rủi ro — bởi không quốc gia nào có thể đổi vị thế nếu không dám đánh cược vào tương lai.

Bài học thứ ba thuộc về cộng đồng doanh nghiệp – những người trực tiếp kiến tạo tầm vóc quốc gia. Nếu Nhà nước đóng vai trò mở đường, doanh nghiệp chính là lực lượng chinh phục thị trường và khẳng định vị thế Việt Nam trên bản đồ kinh tế thế giới. TS. Thành nhấn mạnh, đã đến lúc doanh nghiệp tư nhân Việt Nam chuyển từ tư duy “làm ăn” sang tư duy “làm nghiệp”, đầu tư mạnh hơn vào sản xuất, chế biến chế tạo và công nghệ cao thay vì lợi nhuận ngắn hạn từ bất động sản hay tài chính.

TS. Võ Trí Thành gửi gắm rằng doanh nghiệp Việt muốn vươn tầm khu vực thì phải dấn thân cạnh tranh quốc tế ngay trên sân nhà. Muốn dẫn đầu thì phải làm chủ công nghệ, xây dựng thương hiệu và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Khi Nhà nước kiến tạo và doanh nghiệp tiên phong, Việt Nam hoàn toàn có thể tiến nhanh hơn trong cuộc đua phát triển bền vững và không bị bỏ lại phía sau trong thời đại kinh tế số.

TS. Võ Trí Thành gửi một thông điệp quyết liệt, Việt Nam không được phép chậm trễ trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Con đường phía trước chắc chắn không dễ dàng bởi nó đòi hỏi từ bỏ những lợi ích cục bộ, thay đổi tư duy và dám bước vào lĩnh vực mới đầy rủi ro.

“Khi thế giới đã chạy, người đi bộ sẽ tụt lại. Cuộc đua phát triển không dành cho kẻ chậm chân,” ông nói.

TS. Võ Trí Thành khẳng định, với nền tảng ổn định vĩ mô, khát vọng vươn lên mạnh mẽ của người Việt và sự chuyển mình đồng bộ giữa Nhà nước – doanh nghiệp – xã hội, Việt Nam hoàn toàn có thể phá vỡ bẫy thu nhập trung bình và đạt mục tiêu trở thành quốc gia phát triển vào năm 2045.