TS. Phan Đức Hiếu: Việt Nam cần thể chế đột phá để IFC cạnh tranh toàn cầu

TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XV cho rằng, việc hình thành IFC chính là một bước đột phá về thể chế đầu tư kinh doanh. Theo đó, mục tiêu cốt lõi không chỉ là tạo ra một khu vực tài chính riêng biệt, mà là xây dựng một mô hình có khả năng cạnh tranh tầm khu vực và thế giới – nơi Việt Nam có thể thí điểm các cơ chế, chính sách linh hoạt mà ngoài trung tâm không thể áp dụng.

IFC, trong quan điểm của TS. Phan Đức Hiếu, không phải là một đặc khu hành chính, mà là đặc khu thể chế kinh tế. Đây là điểm khác biệt mấu chốt, bởi nó mở ra cơ hội cho mọi nhà đầu tư, kể cả trong nước, được tiếp cận các chuẩn mực kinh doanh toàn cầu, từ cơ chế pháp lý đến ngôn ngữ giao dịch, môi trường đầu tư, và phương thức tài phán. Nghị quyết 222/2025/QH15 về Trung tâm tài chính quốc tế đã được Quốc hội thông qua tại kỳ họp thứ 9, tạo cơ sở pháp lý vững chắc. Thủ tướng Chính phủ cũng yêu cầu hoàn thành việc thành lập Trung tâm tài chính quốc tế trong tháng 11/2025, cho thấy quyết tâm chính trị rất cao trong việc hiện thực hóa chủ trương này.

TS. Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, Đại biểu Quốc hội khóa XV.

Cơ chế đặc thù - Xây dựng môi trường cạnh tranh toàn cầu

Để có thể cạnh tranh sòng phẳng với các trung tâm tài chính lớn trong khu vực như Singapore hay Hồng Kông (Trung Quốc), IFC cần một cơ chế vận hành hoàn toàn mới, loại bỏ những rào cản hành chính và pháp lý truyền thống. TS. Phan Đức Hiếu chỉ rõ, một trong những điểm mới và táo bạo nhất của Trung tâm tài chính quốc tế là cơ chế pháp lý và tài phán riêng biệt.

Tại IFC, các giao dịch kinh tế – thương mại được quyền lựa chọn luật pháp quốc tế để áp dụng, phù hợp với thông lệ toàn cầu. Đây là yếu tố then chốt giúp nhà đầu tư nước ngoài cảm thấy an tâm và tin tưởng vào tính bảo vệ của pháp luật. Bên cạnh đó, tiếng Anh sẽ là ngôn ngữ chính thức trong giao dịch, còn tiếng Việt là ngôn ngữ bổ sung. Yếu tố này giúp nhà đầu tư nước ngoài dễ dàng hòa nhập vào môi trường kinh doanh tại Việt Nam, đồng thời giảm thiểu đáng kể chi phí giao dịch và nguy cơ tranh chấp pháp lý phát sinh từ sự khác biệt ngôn ngữ.

TS. Phan Đức Hiếu cho biết, Quốc hội sẽ thảo luận việc thành lập Tòa án chuyên biệt trong Trung tâm tài chính quốc tế để xử lý các tranh chấp thương mại, đầu tư và tài chính theo cơ chế riêng. Điều này đồng nghĩa, Việt Nam đang tiến tới một mô hình tài phán độc lập trong khuôn khổ pháp lý quốc gia, nhưng linh hoạt theo chuẩn mực quốc tế.

Thậm chí, ông Hiếu không loại trừ khả năng có thẩm phán là người nước ngoài tham gia phán quyết – một điều chưa từng có trong mô hình kinh tế hiện hành của Việt Nam, thể hiện sự mở cửa tối đa về mặt thể chế.

Ngoài ra, các cơ chế đặc thù về ngoại hối, ngân hàng, thuế, xuất nhập khẩu, cư trú và di chuyển cũng được thiết kế theo hướng thông thoáng hơn. IFC sẽ là nơi mà các hoạt động tài chính năng động, từ phát hành trái phiếu quốc tế, niêm yết song song, đến giao dịch phái sinh, có thể diễn ra trong khuôn khổ pháp luật an toàn nhưng vô cùng linh hoạt. Những cơ chế này nhằm đảm bảo tính hấp dẫn và khả năng thu hút các định chế tài chính, các nhà quản lý quỹ và các công ty công nghệ tài chính (Fintech) hàng đầu thế giới.

Thu hút vốn chất lượng cao và chuyển đổi mô hình kinh tế

Việc hình thành Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ đơn thuần là một dự án thể chế, mà còn là một chiến lược tăng trưởng mới của Việt Nam trong thập niên tới. TS. Phan Đức Hiếu khẳng định, khi IFC đi vào hoạt động, Việt Nam sẽ thu hút được dòng vốn chất lượng cao, hướng đến những lĩnh vực có giá trị gia tăng lớn như công nghệ tài chính, đổi mới sáng tạo, và dịch vụ tài chính xanh.

Ảnh minh họa

Ông Hiếu cho hay, đây chính là “đòn bẩy thể chế” để Việt Nam chuyển đổi mô hình tăng trưởng – từ dựa vào tài nguyên, lao động giá rẻ sang dựa vào năng suất và tri thức. Trong kỷ nguyên cạnh tranh toàn cầu, không thể chỉ dựa vào lợi thế so sánh truyền thống. IFC sẽ tạo ra sự thay đổi cơ bản trong cách thức huy động và phân bổ vốn, ưu tiên các dự án có tác động lớn đến năng suất và công nghệ.

Theo chuyên gia này, vấn đề quan trọng nhất lúc này là không được để cơ hội trôi qua. Khi dòng vốn quốc tế đang tái định vị về châu Á, nếu Việt Nam không nhanh chóng tạo dựng môi trường cạnh tranh vượt trội, các quốc gia khác trong khu vực như Singapore, Malaysia hay Indonesia sẽ tiếp tục chiếm ưu thế. IFC vì vậy được kỳ vọng là “cửa ngõ” của Việt Nam bước vào mạng lưới tài chính toàn cầu, nơi giao thoa của vốn, công nghệ và tri thức.

TS. Phan Đức Hiếu phân tích, Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ là câu chuyện riêng của TP. Hồ Chí Minh hay Đà Nẵng, mà là câu chuyện của toàn bộ nền kinh tế Việt Nam trong quá trình hội nhập và khẳng định vị thế khu vực. Sự thành công của IFC sẽ lan tỏa các chuẩn mực quản trị, công nghệ và tính minh bạch ra toàn bộ hệ thống tài chính quốc gia. Nó sẽ là động lực thúc đẩy thị trường vốn phát triển sâu rộng, từ trái phiếu đô thị, trái phiếu công trình cho đến các sản phẩm tài chính phái sinh phức tạp hơn, giúp Việt Nam tiếp cận được nguồn vốn trung và dài hạn từ các tổ chức tài chính quốc tế.

Cũng theo ông Hiếu, với quyết tâm của Chính phủ, sự đồng thuận cao của Quốc hội thể hiện qua việc ban hành Nghị quyết, và sự mong đợi lớn của cộng đồng nhà đầu tư trong và ngoài nước, Trung tâm tài chính quốc tế được kỳ vọng sẽ không chỉ là một biểu tượng hội nhập. Nó sẽ là một động lực tăng trưởng mới, tạo ra một sân chơi tài chính minh bạch, linh hoạt và đủ sức cạnh tranh để Việt Nam có thể thu hút hàng tỷ USD vốn đầu tư, chuyển đổi mô hình kinh tế và khẳng định vị thế là một trong những nền kinh tế phát triển năng động nhất châu Á. Việc hoàn thành việc thành lập IFC trong tháng 11/2025 là bước đi đầu tiên, nhưng là bước đi quyết định, mở ra một kỷ nguyên mới cho thị trường tài chính Việt Nam.