Làn sóng phụ huynh cấm trẻ em sử dụng TikTok: Doanh nghiệp và xã hội có ảnh hưởng theo?

Trong khi nhiều gia đình thừa nhận bất lực vì không thể kiểm soát con trước màn hình điện thoại, giáo viên và chuyên gia tâm lý cũng cảnh báo về sự suy giảm khả năng tập trung, thay đổi hành vi và nguy cơ trẻ bị dẫn dắt bởi thuật toán thay vì gia đình hay nhà trường. Câu hỏi đặt ra lúc này không chỉ là “có nên cấm TikTok với trẻ em hay không”, mà còn là trách nhiệm kiểm soát nội dung của nền tảng và sự vào cuộc của cơ quan chức năng để bảo vệ trẻ vị thành niên trên không gian mạng.

Cha mẹ bất lực khi không thể cấm con sử dụng điện thoại cũng như không có giải pháp quản lý nội dung trên Tiktok.

Phụ huynh cho rằng Tiktok còn nhiều khoảng trống trong kiểm duyệt nội dung

Anh Phạm Hoàng, làm kinh doanh tự do tại Hà Nội, vẫn chưa hết bức xúc khi kể lại việc con mình bị lừa qua TikTok.

Theo anh, cháu Anh Vũ, học sinh lớp 6 tại Hà Nội, nhìn thấy quảng cáo “tặng máy ảnh miễn phí 0 đồng” trên TikTok và đăng ký nhận quà. Sau đó, cháu được thông báo là “người may mắn”, nhưng liên tục bị yêu cầu chuyển thêm các khoản phí vận chuyển, xử lý và đặt cọc đơn hàng với lời hứa sẽ được hoàn lại.

“Đây không phải một cú click vô tình mà là cả một kịch bản dẫn dụ trẻ em. Cháu tin vì các quảng cáo xuất hiện công khai liên tục trên TikTok, lại có rất nhiều bình luận, lượt thích như người thật xác nhận đã nhận quà”, anh Hoàng nói.

Gia đình cho biết sau khi nhận hơn 800.000 đồng tiền mừng tuổi của cháu, đối tượng lập tức chặn liên lạc. Điều khiến anh Hoàng bức xúc hơn là gia đình gần như không có cách nào liên hệ TikTok để phản ánh hoặc phối hợp xử lý. Đặc biệt, khi cháu đặt mua hàng trên Tiktok Shop một cách không kiểm soát, gia đình cũng không thể liên hệ để nhờ hỗ trợ.

“Không có đường dây nóng hay bộ phận hỗ trợ rõ ràng khi trẻ em gặp lừa đảo trên nền tảng”, anh chia sẻ.

Theo nhiều phụ huynh, vụ việc của cháu Vũ không phải trường hợp cá biệt. Trẻ em hiện nay rất dễ bị dẫn dụ bởi các livestream, mini game, “quà tặng miễn phí”, “đơn hàng 0 đồng” hay các hình thức kết bạn trên mạng xã hội, trong khi khả năng nhận diện rủi ro còn hạn chế.

Kịch bản của một vụ lừa trẻ em trên Tiktok. Ảnh: Nạn nhân cung cấp

TikTok tác động lớn tới trẻ em, làm phụ huynh phải đưa ra quyết định cấm sử dụng

Qua trao đổi với nhiều phụ huynh, giáo viên và người làm giáo dục, nỗi lo về TikTok hiện không còn dừng ở chuyện trẻ dành quá nhiều thời gian cho điện thoại.

Anh Hữu Dũng bức xúc: “Nhà tôi cấm trẻ 101% dùng TikTok, hai vợ chồng tôi cũng tuyệt đối không dùng TikTok vì TikTok như ma túy tinh thần, rất độc hại. Theo tôi, cấm là đúng vì đó chỉ là những đoạn clip ngắn, không mang tính giáo dục, làm mất thời gian và không có nhiều nội dung giá trị”.

Chị Nguyễn Nhung, phụ huynh tại Hải Phòng, cho biết điều khiến chị sợ nhất là trẻ bị cuốn vào điện thoại tới mức mất khái niệm thời gian.

“Chỉ cần cầm điện thoại hoặc iPad là con quên hết mọi thứ xung quanh, từ bài vở tới sinh hoạt hằng ngày”, chị nói.

Theo chị Nhung, điều đáng lo hơn là phụ huynh gần như không thể kiểm soát hoàn toàn nội dung trẻ tiếp cận trên TikTok.

“Có rất nhiều nội dung không phù hợp với trẻ nhỏ nhưng người lớn không kịp biết để can thiệp”, chị chia sẻ.

Trong khi đó, chị Bùi Thuận – phụ trách một trung tâm trẻ đặc biệt – cho biết nhiều trẻ hiện nay bắt chước cách nói chuyện, hành xử gây sốc và các “trend” lệch chuẩn trên mạng xã hội như một điều bình thường.

Ở góc độ giáo dục, nhiều giáo viên cho rằng ảnh hưởng nguy hiểm nhất của TikTok nằm ở cơ chế video ngắn và thuật toán gây nghiện.

Chị Thu Trang, điều hành một trường dạy trẻ vị thành niên tại Hà Nội, cho biết: “Quan điểm của tôi là không nên cho trẻ em sử dụng TikTok quá sớm. Bởi trẻ nhỏ chưa có đủ trải nghiệm và khả năng nhận thức như người trưởng thành để biết chọn lọc đâu là thông tin đúng – sai, đâu là nội dung phù hợp cho việc học tập và phát triển.

Trong khi đó, TikTok là một môi trường rất hỗn hợp, giống như một ‘cái chợ’ trên mạng xã hội, nơi bất kỳ ai cũng có thể đăng tải nội dung. Không phải tất cả đều được kiểm duyệt chặt chẽ, nên tồn tại rất nhiều thông tin sai lệch, phản cảm hoặc không phù hợp với lứa tuổi trẻ em.”

Theo chị Trang, nếu tiếp xúc quá sớm và quá nhiều, trẻ rất dễ tiếp nhận những kiến thức, hành vi và quan điểm lệch chuẩn, từ đó ảnh hưởng tới nhận thức và quá trình hình thành nhân cách về sau.

Trong khi đó, chị N.T.L, chuyên gia tham vấn tâm lý tại TP.HCM, cho rằng điều đáng sợ nhất nằm ở cách thuật toán tác động tới trẻ vị thành niên.

“Chỉ cần trẻ dừng lại vài giây ở một video phản cảm, bạo lực hay câu view, thuật toán sẽ tiếp tục đẩy thêm các nội dung tương tự. Dần dần trẻ bị cuốn vào một vòng xoáy dopamine – chất dẫn truyền thần kinh tạo cảm giác hưng phấn – mà ngay cả người lớn đôi khi cũng khó thoát ra”, chị phân tích.

Theo các chuyên gia, vấn đề hiện nay không chỉ là trẻ “nghiện TikTok”, mà là nguy cơ một thế hệ trẻ đang lớn lên dưới sự dẫn dắt của thuật toán thay vì gia đình và giáo dục.

Không thể kiểm soát được nội dung trên Tiktok và không thể liên hệ được Tiktok khi phụ huynh cần phối hợp tố giác tội phạm trên Tiktok.

Cấm hay siết chặt quản lý?

Bên cạnh những ý kiến cấm trẻ em sử dụng TikTok, một số phụ huynh cho rằng vấn đề không nằm ở việc “cấm tuyệt đối” mà ở trách nhiệm kiểm soát nội dung.

Chị Thanh Thủy, kế toán và là phụ huynh của hai cháu trai dưới 16 tuổi, cho rằng TikTok cũng có nhiều nội dung thu hút, đến người lớn cũng bị cuốn theo. Tuy nhiên, chị thừa nhận điều khiến phụ huynh bất an là không thể theo sát mọi thứ con xem mỗi ngày.

“Giữa rất nhiều nội dung bổ ích vẫn tồn tại vô số thông tin nhiễu loạn, lệch chuẩn và các chiêu trò thao túng tâm lý trẻ em”, chị nói.

Nhiều ý kiến cũng đặt câu hỏi liệu đã đến lúc cần giới hạn độ tuổi sử dụng TikTok chặt chẽ hơn, yêu cầu nền tảng tăng cường kiểm duyệt nội dung và có cơ chế phản hồi rõ ràng khi trẻ vị thành niên gặp sự cố.

Chị Thu Trang kiến nghị cộng đồng công nghệ cần xây dựng một môi trường Internet phù hợp với trẻ em, cung cấp những kiến thức phù hợp với lứa tuổi và có cơ chế kiểm duyệt nội dung chặt chẽ.

Theo chị, sau khi có các kênh nội dung lành mạnh với hình thức hấp dẫn, cuốn hút trẻ nhỏ, phụ huynh mới có thể dễ dàng kiểm soát bằng cách chặn các kênh không phù hợp, đồng thời quản lý thời gian sử dụng Internet của con hiệu quả hơn.

Siết TikTok với trẻ vị thành niên: Doanh nghiệp, nhà quảng cáo chịu tác động gì?

Doanh nghiệp sẽ bị ảnh hưởng gì nếu siết TikTok với trẻ em?

Không chỉ phụ huynh hay nhà trường lo lắng, các doanh nghiệp kinh doanh trên nền tảng số cũng đang theo dõi rất sát những cuộc tranh luận về việc siết TikTok đối với trẻ vị thành niên.

TikTok hiện mang lại lợi ích kinh tế lớn cho quảng cáo, livestream bán hàng và thương mại điện tử. Nhóm người dùng trẻ cũng là một trong những tệp khách hàng có mức độ tương tác cao trên các nền tảng video ngắn.

Tại Mỹ, sau khi YouTube phải tắt quảng cáo cá nhân hóa đối với nội dung trẻ em theo quy định bảo vệ trẻ em COPPA, nhiều nhà sáng tạo nội dung và doanh nghiệp cho biết doanh thu quảng cáo giảm đáng kể vì không còn khả năng nhắm đúng khách hàng mục tiêu.

Tại Australia, kế hoạch siết mạng xã hội với người dùng dưới 16 tuổi cũng khiến nhiều doanh nghiệp quảng cáo và thương mại điện tử lo ngại nguy cơ giảm lượng truy cập và tương tác trên TikTok, Instagram hay YouTube.

Chia sẻ với phóng viên, chị Nguyễn Thị Hương – đại diện một doanh nghiệp kinh doanh mẹ và bé – cho biết TikTok hiện chỉ chiếm khoảng 2–3% doanh thu của doanh nghiệp nên chưa ảnh hưởng lớn tới hoạt động kinh doanh.

“Tuy nhiên, tôi nghĩ việc kiểm soát nội dung với trẻ em là cần thiết. Nên cấm quảng cáo nhắm tới đối tượng dưới 16 tuổi”, chị nói.

Theo nhiều chuyên gia truyền thông tại Việt Nam, phần lớn doanh nghiệp hiện không chạy chiến dịch quảng cáo trực tiếp tới trẻ em dưới 18 tuổi nên việc siết nội dung dành cho trẻ vị thành niên sẽ không ảnh hưởng quá lớn tới lợi ích kinh tế.

Các chuyên gia cho rằng câu chuyện TikTok không còn là vấn đề riêng của từng gia đình mà đã trở thành vấn đề xã hội và quản lý nội dung số quốc gia.

TikTok có thể mang lại lợi ích kinh tế lớn cho quảng cáo, livestream và thương mại điện tử, nhưng nếu nền tảng không kiểm soát tốt nội dung độc hại, quảng cáo lừa đảo và cơ chế bảo vệ trẻ em, cái giá xã hội phải trả trong tương lai có thể lớn hơn rất nhiều những gì đang thu về từ lượt xem và doanh thu quảng cáo.

“Đã đến lúc không thể chỉ để phụ huynh tự vật lộn với cuộc chiến cho con dùng TikTok hay không”, anh Hoàng kiến nghị. “Cần yêu cầu các nền tảng như TikTok chịu trách nhiệm rõ ràng hơn với thuật toán và quảng cáo của họ, đồng thời cần sự vào cuộc quyết liệt hơn từ cơ quan chức năng trước khi những hệ lụy đối với trẻ em trở nên quá muộn.”