Sửa đổi Luật Đất đai: Tháo gỡ điểm nghẽn để khơi thông nguồn lực phát triển

Trong bối cảnh nền kinh tế đang đặt mục tiêu tăng trưởng cao và bền vững, yêu cầu hoàn thiện thể chế, đặc biệt là chính sách đất đai, ngày càng trở nên cấp thiết. Thực tiễn cho thấy, dù đã có nhiều đổi mới, Luật Đất đai hiện hành vẫn bộc lộ không ít hạn chế, gây khó khăn trong triển khai ở cấp địa phương – nơi trực tiếp đưa chính sách vào cuộc sống.

Trao đổi về vấn đề này, đại biểu Quốc hội Nguyễn Đình Xuân, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh, nhấn mạnh: việc sửa đổi toàn diện Luật Đất đai cần được thực hiện sớm, song song với đó, ngay trong ngắn hạn vẫn có thể tháo gỡ nhiều vướng mắc nếu quyết tâm cải cách từ khâu tổ chức thực hiện.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Đình Xuân, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tây Ninh.

Theo đại biểu Nguyễn Đình Xuân, một trong những vướng mắc lớn nhất hiện nay là công tác định giá đất. Ông cho biết:

“Hiện nay, phương pháp định giá đất cụ thể còn phức tạp, quy trình kéo dài, phụ thuộc nhiều vào tư vấn, trong khi lại tiềm ẩn rủi ro pháp lý cho cả cơ quan quản lý và đơn vị thực hiện. Đặc biệt đối với đất khu công nghiệp, đất sản xuất - kinh doanh - nơi giá trị quyền sử dụng đất chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ so với tổng mức đầu tư dự án, thì việc mất nhiều thời gian để xác định giá đất chênh lệch không đáng kể là chưa hợp lý.”

Bên cạnh đó, nhiều quy định pháp luật còn thiếu rõ ràng, chưa thể áp dụng trực tiếp, khiến địa phương lúng túng trong thực hiện. Ông dẫn chứng:

“Một số chính sách khi ban hành vẫn mang tính khung, phải chờ hướng dẫn của bộ, ngành, nên địa phương lúng túng, thậm chí ‘đứng chờ’. Ví dụ, quy định về tách thửa, chuyển mục đích sử dụng đất không cần giáp đường giao thông, chỉ cần có lối đi hợp pháp là một chủ trương rất đúng, phù hợp thực tiễn, nhưng lại chưa rõ về tiêu chí lối đi, chiều rộng tối thiểu, cách xác lập pháp lý…, nên nhiều nơi chưa dám thực hiện.”

Một bất cập khác là chính sách chưa đi vào thực tiễn hoặc khó tiếp cận. Đại biểu cho biết:

“Chẳng hạn, với chính sách giảm 70% tiền sử dụng đất ở cho người dân hiện nay, trên thực tế, rất ít trường hợp được hưởng do điều kiện áp dụng phức tạp, cách hiểu chưa thống nhất. Chính sách tốt, nhưng không đi vào cuộc sống, thì cần rà soát lại cách thiết kế.”

Ngoài ra, mối quan hệ giữa quy hoạch và thực tiễn phát triển cũng đang đặt ra nhiều vấn đề. Theo ông:

“Hiện nay, yêu cầu dự án phải ‘phù hợp quy hoạch’ đôi khi bị hiểu cứng nhắc là ‘đúng hoàn toàn trong bản vẽ, bản đồ quy hoạch’, trong khi quy hoạch mang tính định hướng dài hạn, không thể dự báo hết biến động thực tế. Theo tôi, cần chuyển mạnh sang cách tiếp cận ‘phù hợp’ theo nghĩa không xung đột với các quy hoạch, thay vì bó cứng vào từng chi tiết bản đồ.”

Từ kinh nghiệm thực tiễn tại địa phương, đại biểu Nguyễn Đình Xuân cho rằng, để khai thác hiệu quả nguồn lực đất đai, cần có sự thay đổi căn bản trong tư duy và cách tiếp cận chính sách.

“Cần chuyển từ tư duy quản lý chặt sang quản lý hiệu quả và tạo giá trị. Đất đai không chỉ là tài sản cần kiểm soát, mà còn là nguồn lực phát triển. Nếu quá chú trọng vào kiểm soát rủi ro mà làm chậm dòng chảy đầu tư, thì vô hình trung lại gây lãng phí nguồn lực. Cần thiết kế chính sách theo hướng ‘nhanh - rõ - chịu trách nhiệm’, thay vì ‘an toàn nhưng trì trệ’.”

Đồng thời, việc đơn giản hóa thủ tục, tăng tính minh bạch và khả năng dự đoán cũng là yêu cầu quan trọng:

“Nhà đầu tư và người dân cần biết rõ họ phải làm gì, mất bao lâu, chi phí ra sao. Những yếu tố này quan trọng không kém ưu đãi. Một hệ thống pháp luật ổn định, dễ hiểu, áp dụng thống nhất sẽ tạo niềm tin và giảm chi phí xã hội rất lớn.”

Đáng chú ý, ông đề xuất tăng cường sử dụng công cụ kinh tế thay cho biện pháp hành chính:

“Ví dụ, thay vì cố gắng định giá đất thật chính xác đến từng đồng, có thể chấp nhận mức giá hợp lý theo bảng giá và điều tiết phần giá trị tăng thêm thông qua thuế, phí, hoặc các nghĩa vụ tài chính khác. Như vậy vừa giảm áp lực cho bộ máy, vừa đảm bảo Nhà nước vẫn thu được giá trị gia tăng từ phát triển.”

Dù việc sửa đổi Luật Đất đai cần thời gian, nhưng theo đại biểu Nguyễn Đình Xuân, nhiều điểm nghẽn vẫn có thể xử lý ngay thông qua các giải pháp linh hoạt.

“Trước hết là rà soát, sửa đổi các nghị định, thông tư theo hướng rõ ràng, dễ áp dụng. Những nội dung đã có trong luật, nhưng chưa rõ thì hoàn toàn có thể làm rõ ngay ở cấp dưới luật, không nhất thiết phải chờ sửa luật.”

Bên cạnh đó, cần ban hành hướng dẫn thống nhất trên toàn quốc:

“Đối với những vấn đề đang ách tắc phổ biến như tách thửa, xác lập lối đi, chuyển mục đích sử dụng đất, áp dụng chính sách miễn giảm nghĩa vụ tài chính…, cần có hướng dẫn cụ thể, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu một kiểu.”

Ảnh minh hoạ

Theo đó, một giải pháp quan trọng khác là phân cấp, phân quyền đi đôi với cơ chế bảo vệ người thực thi:

“Nhiều cán bộ hiện nay e ngại trách nhiệm, nên chọn cách an toàn là không quyết. Nếu có cơ chế rõ ràng, minh bạch và bảo vệ người dám làm, thì tiến độ giải quyết công việc sẽ cải thiện đáng kể.”

Ngoài ra, việc thí điểm các cơ chế linh hoạt tại địa phương cũng cần được đẩy mạnh:

“Ví dụ như áp dụng bảng giá đất đối với một số loại đất sản xuất - kinh doanh, hoặc rút gọn quy trình đối với dự án đầu tư có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội. Qua thí điểm, sẽ có cơ sở thực tiễn để hoàn thiện luật.”

Cuối cùng, chuyển đổi số trong quản lý đất đai được xem là giải pháp nền tảng:

“Khi thông tin minh bạch, việc định giá, cấp phép, chuyển mục đích sử dụng đất… sẽ nhanh hơn, giảm tranh chấp và giảm chi phí.”

Từ những phân tích trên, có thể thấy sửa đổi Luật Đất đai không chỉ là yêu cầu về mặt pháp lý, mà còn là đòi hỏi từ thực tiễn phát triển. Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là cải cách ngay trong tổ chức thực hiện, nhằm giải phóng nguồn lực đất đai một cách nhanh chóng và hiệu quả.

Như đại biểu Nguyễn Đình Xuân nhấn mạnh: “Quan trọng nhất là thay đổi tư duy từ quản lý sang phục vụ phát triển, từ kiểm soát sang kiến tạo.”

Khi những rào cản được tháo gỡ, đất đai sẽ không còn là điểm nghẽn, mà trở thành động lực quan trọng, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững của nền kinh tế trong giai đoạn tới.