TS. Lê Duy Bình: FDI thế hệ mới mở đường nâng tầm doanh nghiệp Việt

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh và bền vững, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam cho rằng, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) tiếp tục giữ vai trò quan trọng, nhưng cần được định hình lại theo hướng chất lượng cao và gắn kết chặt chẽ hơn với khu vực doanh nghiệp trong nước.

Theo ông Bình, những thành tựu trong thu hút FDI của Việt Nam thời gian qua là rất đáng ghi nhận. Khu vực FDI không chỉ đóng góp lớn vào tổng vốn đầu tư xã hội mà còn thúc đẩy xuất khẩu, tạo việc làm và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế. Đặc biệt, trong giai đoạn 2021–2025, dòng vốn FDI đã có sự tăng trưởng mạnh mẽ cả về quy mô lẫn hiệu quả giải ngân, giúp Việt Nam duy trì vị thế là điểm đến hấp dẫn của các nhà đầu tư quốc tế.

Tuy nhiên, TS. Lê Duy Bình nhấn mạnh rằng, bước sang giai đoạn mới, yêu cầu không còn dừng lại ở việc thu hút nhiều vốn hơn, mà quan trọng là thu hút “đúng” và “trúng” dòng vốn có chất lượng cao, thân thiện môi trường và có khả năng lan tỏa công nghệ.

TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam.

Khoảng cách lớn giữa FDI và doanh nghiệp nội địa

Một trong những vấn đề đáng lưu ý nhất hiện nay là sự kết nối còn hạn chế giữa khu vực FDI và doanh nghiệp trong nước. Dù số lượng doanh nghiệp Việt Nam đã vượt mốc một triệu, nhưng số doanh nghiệp tham gia trực tiếp vào chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn rất khiêm tốn.

Theo phân tích của TS. Lê Duy Bình, chỉ khoảng 5.000 doanh nghiệp trong nước có liên kết với các tập đoàn đa quốc gia, và trong số này, số doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn nhà cung cấp cấp 1 hoặc cấp 2 còn rất ít. Điều này cho thấy phần lớn doanh nghiệp Việt vẫn đứng ngoài chuỗi giá trị toàn cầu, chưa tận dụng được hết cơ hội mà FDI mang lại.

Nguyên nhân chủ yếu nằm ở năng lực nội tại của doanh nghiệp nội địa. Năng suất lao động còn thấp so với các nước trong khu vực, trong khi công nghệ sản xuất vẫn lạc hậu. Phần lớn doanh nghiệp nhỏ và vừa chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn khắt khe về kỹ thuật, chất lượng và môi trường của các tập đoàn quốc tế.

TS. Lê Duy Bình cho rằng, chính sự chênh lệch này đã tạo ra một nền kinh tế “hai khu vực”, nơi khu vực FDI phát triển nhanh với công nghệ hiện đại, còn khu vực trong nước lại tăng trưởng chậm và thiếu bền vững. Nếu không có giải pháp khắc phục, khoảng cách này sẽ ngày càng gia tăng, ảnh hưởng đến mục tiêu xây dựng nền kinh tế tự chủ.

Định hình FDI thế hệ mới và tăng cường kết nối tài chính

Để giải quyết bài toán trên, TS. Lê Duy Bình đề xuất Việt Nam cần chuyển hướng sang thu hút FDI thế hệ mới – dòng vốn không chỉ mang lại lợi ích về tài chính mà còn góp phần nâng cao năng lực công nghệ, quản trị và đổi mới sáng tạo cho doanh nghiệp trong nước.

Theo đó, các dự án FDI cần được lựa chọn kỹ lưỡng, ưu tiên những lĩnh vực có giá trị gia tăng cao, thân thiện môi trường và có cam kết chuyển giao công nghệ. Đồng thời, cần tận dụng các xu hướng dịch chuyển đầu tư toàn cầu như “friend-shoring” hay “near-shoring” để thu hút các tập đoàn lớn đến Việt Nam.

Một giải pháp quan trọng khác là tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa thông qua các kênh tài chính. Thay vì chỉ dừng lại ở quan hệ cung – cầu hàng hóa, việc thúc đẩy đầu tư gián tiếp, mua bán – sáp nhập (M&A) hoặc niêm yết trên thị trường chứng khoán sẽ giúp hai khu vực này gắn kết chặt chẽ hơn.

Hiện nay, số lượng doanh nghiệp FDI niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam còn rất hạn chế. TS. Lê Duy Bình cho rằng, việc mở rộng cánh cửa cho các doanh nghiệp FDI tham gia thị trường vốn sẽ tạo ra cơ hội để doanh nghiệp trong nước tiếp cận, học hỏi và hợp tác sâu hơn.

Khi có sự giao thoa về vốn và lợi ích, quá trình chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm quản trị và tiêu chuẩn sản xuất sẽ diễn ra tự nhiên hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt trong dài hạn.

Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong nước cần được thiết kế theo hướng thực chất hơn, tập trung vào nâng cao năng suất lao động, đổi mới công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Chỉ khi doanh nghiệp nội địa đủ mạnh, việc kết nối với khu vực FDI mới thực sự hiệu quả.

TS. Lê Duy Bình nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của việc thu hút FDI không chỉ là tăng trưởng ngắn hạn mà là xây dựng một nền kinh tế có khả năng tự chủ, tự cường. Để đạt được điều này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách thu hút đầu tư, phát triển doanh nghiệp và hoàn thiện thể chế kinh tế.

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư ngày càng gay gắt, Việt Nam có lợi thế về ổn định chính trị, vị trí địa lý và hội nhập quốc tế sâu rộng. Tuy nhiên, để biến lợi thế thành kết quả thực chất, việc nâng cao chất lượng FDI và tăng cường liên kết với doanh nghiệp nội địa sẽ là yếu tố quyết định.

Nhìn về phía trước, TS. Lê Duy Bình tin rằng, nếu tận dụng tốt cơ hội từ FDI thế hệ mới và đồng thời cải thiện năng lực nội tại, Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra bước chuyển mạnh mẽ trong phát triển kinh tế, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh, bền vững và có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi cung ứng toàn cầu.