TS. Cấn Văn Lực: 10.000 tỷ – tấm vé vào cuộc chơi tài sản số

Việt Nam trước cơ hội vàng phát triển tài sản mã hóa

Tại tọa đàm “Tài sản mã hóa: Từ vùng xám đến thí điểm – Giải pháp đảm bảo minh bạch, an toàn, hiệu quả” vừa diễn ra mới đây do Ủy ban chứng khoán Nhà nước và Báo Tiền Phong tổ chức, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV cho biết, với khoảng 21 triệu nhà đầu tư và doanh số quay vòng hơn 200 tỷ USD mỗi năm – một con số rất lớn so với quy mô nền kinh tế – việc ban hành Nghị quyết 05 là bước ngoặt lịch sử trong quản lý và khai thác hiệu quả nguồn lực tài chính này.

Triết lý cốt lõi của Nghị quyết 05 là “quản lý để phát triển, chứ không phải để ngăn cấm”. Khác với chính sách siết chặt ở một số quốc gia, Việt Nam chọn hướng vừa kiến tạo, vừa kiểm soát rủi ro, tập trung vào tài sản mã hóa (tokenized asset). TS. Cấn Văn Lực cho rằng, việc đưa loại tài sản này vào khuôn khổ pháp lý sẽ mang lại ba lợi ích chiến lược. Thứ nhất, tận dụng lợi thế công nghệ, giúp Việt Nam vươn lên thành quốc gia tiên phong trong lĩnh vực tài chính số (Fintech).

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng Ngân hàng BIDV.

Thứ hai, mở ra kênh huy động vốn mới thông qua mô hình tokenization – chia nhỏ các tài sản lớn như bất động sản hay tác phẩm nghệ thuật thành các phần nhỏ có thể giao dịch, thu hút hàng triệu nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Thứ ba, mở rộng cơ hội hội nhập tài chính toàn cầu, tạo nền tảng để Việt Nam tham gia mạng lưới tài chính số quốc tế và hướng tới trung tâm tài chính khu vực.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa các lợi ích đó, cần đồng bộ bốn nhóm giải pháp lớn, đặc biệt là trong vấn đề vốn, quản lý và tiêu chuẩn hóa nhà đầu tư.

Trong lộ trình thí điểm 5 năm (đánh giá sau 3 năm), một quy định đáng chú ý là yêu cầu vốn điều lệ tối thiểu 10.000 tỷ đồng đối với doanh nghiệp muốn lập sàn giao dịch tài sản mã hóa, cùng với điều kiện phải có ít nhất hai cổ đông là ngân hàng, công ty chứng khoán hoặc công ty tài chính.

Theo TS. Cấn Văn Lực, quy định này giúp sàng lọc các tổ chức yếu kém, đảm bảo tính nghiêm túc và an toàn cho thị trường mới nổi. Dù vậy, mức vốn quá cao có thể hạn chế sự tham gia của doanh nghiệp tư nhân và làm giảm tính cạnh tranh. Vì thế, cần song hành với ba giải pháp hỗ trợ.

Đầu tiên, phân loại tài sản mã hóa chi tiết theo chuẩn quốc tế (như IMF, MiCA của EU) để áp dụng chính sách quản lý phù hợp.

Hai là, xây dựng chính sách thuế linh hoạt, tương ứng với mức độ rủi ro của từng loại tài sản.

Cuối cùng, thiết lập cơ chế quản lý liên ngành, thành lập Ban Chỉ đạo phối hợp giữa các bộ, ngành trong kiểm soát rửa tiền, an ninh mạng và phòng chống tài trợ khủng bố.

Một điểm nghẽn khác là việc chứng khoán mã hóa (tokenized securities) hiện chưa nằm trong phạm vi điều chỉnh của Nghị quyết 05. TS. Cấn Văn Lực cho rằng, nếu không cho phép token hóa chứng khoán, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội bắt kịp xu hướng toàn cầu. Việc chia nhỏ cổ phần và giao dịch chứng khoán qua nền tảng số không chỉ tạo kênh huy động vốn minh bạch, mà còn giúp nhà đầu tư nhỏ lẻ dễ tiếp cận hơn và giảm rủi ro cho toàn thị trường.

Nghị quyết 05 là cây cầu nối giữa cơ hội đầu tư và an toàn tài chính.

Chuyên nghiệp hóa đầu tư và nâng cao dân trí tài chính

Theo thống kê, Việt Nam có hơn 20 triệu người tham gia thị trường tài sản mã hóa, nhưng phần lớn nhà đầu tư còn thiếu kiến thức cơ bản và đầu tư theo phong trào. Rủi ro mất tiền cùng việc thiếu cơ chế bảo vệ khiến nhiều người “trắng tay” mà không biết kêu ai, trong khi nguồn thuế từ các giao dịch này lại chảy ra nước ngoài.

Để nâng cao chất lượng nhà đầu tư, TS. Cấn Văn Lực đề xuất chuyển dịch cấu trúc thị trường từ cá nhân sang tổ chức thông qua mô hình ủy thác đầu tư. Hiện nhà đầu tư cá nhân chiếm tới 80% tổng số trên thị trường chứng khoán Việt Nam, khiến thị trường dễ biến động, phụ thuộc vào quyết định cảm tính. Quá trình chuyển dịch sang đầu tư tổ chức sẽ giúp thị trường chuyên nghiệp hơn và kiểm soát rủi ro tốt hơn.

Theo định hướng này, nhà đầu tư cá nhân có thể ủy thác vốn cho các công ty cung ứng dịch vụ đầu tư – nơi thay mặt khách hàng đưa ra quyết định dựa trên tiêu chí, chuẩn mực rõ ràng. Cách làm này giúp hạn chế dao động giá do tâm lý đám đông, thay thế đầu tư cảm tính bằng chiến lược đầu tư có tổ chức và có trách nhiệm.

TS. Cấn Văn Lực cũng kiến nghị nên cho phép nhà đầu tư chuyên nghiệp trong nước được tham gia mua tài sản mã hóa. Tiêu chí “chuyên nghiệp” không chỉ dựa vào kinh nghiệm chứng khoán mà còn yêu cầu có chứng chỉ hoặc bằng cấp liên quan đến tài sản số. Điều này vừa đảm bảo an toàn cho thị trường, vừa thúc đẩy trình độ dân trí về tài chính và công nghệ.

Cùng với đó, Ngân hàng Nhà nước cần đẩy nhanh nghiên cứu và thử nghiệm tiền số do Ngân hàng Trung ương phát hành (CBDC). Khi thị trường tài sản mã hóa vận hành, việc thanh toán bằng đồng Việt Nam ở dạng số là xu hướng tất yếu. Việt Nam hiện được xếp vào nhóm quốc gia chậm trong nghiên cứu CBDC theo khảo sát của Atlantic Council, đây là tín hiệu cảnh báo cần sớm khắc phục để không bị tụt lại trong xu thế thanh toán số toàn cầu.

Cuối cùng, cần coi giáo dục tài chính là nền tảng. Việt Nam nên sớm đưa kiến thức tài chính và tài sản số vào chương trình học phổ thông và đại học, đồng thời thành lập quỹ đào tạo báo chí và chuyên gia trong lĩnh vực này để giúp xã hội hiểu đúng và đầy đủ hơn về thị trường mới.

Ông Lực khẳng định, Nghị quyết 05 là cây cầu nối giữa cơ hội đầu tư và an toàn tài chính. Để cây cầu đủ vững, cần lan can đủ cao và biển báo rõ ràng – tức là phải có quy định vốn, phân loại, thuế và cấp phép minh bạch. Thành công của thị trường tài sản số Việt Nam phụ thuộc vào khả năng dung hòa giữa an toàn và đổi mới, qua đó đưa dòng vốn khổng lồ này vào khuôn khổ, tạo giá trị bền vững cho nền kinh tế.