TS. Trương Thị Thu Trang: Tái cơ cấu giúp nông nghiệp Việt Nam tăng trưởng xanh bền vững

TS. Trương Thị Thu Trang – Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cho biết, sự đổi thay toàn diện của ngành, từ tư duy sản xuất đến cách tổ chức chuỗi giá trị theo hướng sinh thái, công nghệ và hiện đại hơn. Theo bà Trang, kết quả rõ rệt nhất sau hơn một thập kỷ tái cơ cấu chính là sự phục hồi tăng trưởng ấn tượng. Giai đoạn trước năm 2013, nông nghiệp chỉ tăng bình quân khoảng 2,6% và bắt đầu bộc lộ sự giới hạn từ mô hình sản xuất cũ dựa nhiều vào khai thác tài nguyên. Tuy nhiên, từ khi các chương trình cơ cấu lại được triển khai quyết liệt, tốc độ tăng trưởng đã quay lại đường ray tích cực.

“Giai đoạn 2013 – 2020 và kéo dài đến nay liên tục duy trì mức tăng khoảng 3,65%, bất chấp tác động tiêu cực từ đại dịch Covid-19, đứt gãy chuỗi cung ứng hay biến động thị trường thế giới. Con số này không chỉ cho thấy khả năng chống chịu của nông nghiệp Việt Nam mà còn phản ánh hiệu quả của những thay đổi về tư duy quản lý, tổ chức sản xuất và ứng dụng công nghệ”, TS. Trương Thị Thu Trang chia sẻ.

TS. Trương Thị Thu Trang – Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường. (Ảnh: Phan Chính)

Một trong những chuyển biến nổi bật được TS. Trương Thị Thu Trang nhấn mạnh là sự điều chỉnh mạnh mẽ trong cơ cấu cây trồng. Nhiều diện tích lúa hiệu quả thấp đã được chuyển đổi sang cây ăn trái chất lượng cao phục vụ xuất khẩu. Nhờ đó, Việt Nam đã xây dựng được những thương hiệu nông sản giá trị, trong đó nổi bật là gạo ST25 – sản phẩm từng đứng đầu thế giới. Đáng chú ý, tỷ trọng gạo chất lượng cao trong tổng lượng xuất khẩu đã tăng mạnh lên 70–80%, cho thấy sự dịch chuyển từ mục tiêu sản lượng sang mục tiêu giá trị. Ngành trái cây cũng ghi dấu ấn khi liên tục mở cửa vào các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản và châu Âu, đóng góp quan trọng vào nguồn thu ngoại tệ.

Với lĩnh vực thủy sản, quá trình tái cơ cấu đã tạo ra bước thay đổi căn bản: từ khai thác tự nhiên sang nuôi trồng có kiểm soát. Trước tình trạng suy giảm nguồn lợi ven bờ, việc giảm tỷ trọng khai thác, tăng nuôi trồng quy mô lớn và khuyến khích đánh bắt xa bờ vừa bảo vệ hệ sinh thái, vừa mở đường cho ngành phát triển bền vững hơn. Những trung tâm nuôi biển công nghiệp, nuôi trồng ứng dụng công nghệ cao đang dần hình thành, mở ra hướng đi mới cho thủy sản Việt Nam.

Không chỉ chuyển đổi về cơ cấu sản phẩm, cách tổ chức sản xuất cũng thay đổi mạnh mẽ. Từ mô hình nhỏ lẻ truyền thống, nông nghiệp Việt Nam đang chứng kiến sự tham gia ngày càng sâu của doanh nghiệp, hợp tác xã và các mô hình liên kết theo chuỗi. Nông dân không còn đơn lẻ trong sản xuất mà trở thành một mắt xích quan trọng trong hệ thống giá trị được chuẩn hóa từ giống, kỹ thuật, chế biến đến tiêu thụ. Điều này giúp giảm rủi ro đầu ra, nâng cao thu nhập và tạo sự minh bạch trong sản xuất nông sản.

Song hành với đó là sự bùng nổ của khoa học công nghệ. Việc sử dụng drone trong phun thuốc, bón phân, giám sát đồng ruộng đã trở nên phổ biến ở nhiều vùng sản xuất lớn. Các nhà máy chế biến ứng dụng hệ thống bảo quản hiện đại giúp giảm thất thoát sau thu hoạch. Không ít trang trại đã triển khai mô hình nông nghiệp số, vận hành qua phần mềm quản lý, cảm biến IoT và hệ thống truy xuất nguồn gốc, giúp sản phẩm đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.

Nhìn về tương lai, TS. Trương Thị Thu Trang cho rằng ngành nông nghiệp đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng sang mô hình “nông nghiệp xanh” và “kinh tế tuần hoàn”. Các mô hình lúa – tôm ở Đồng bằng sông Cửu Long, trồng trọt kết hợp chăn nuôi tại Tây Nguyên hay kỹ thuật tái sử dụng phụ phẩm để giảm phát thải đang chứng minh tính hiệu quả. Không dừng lại ở sản xuất, ngành nông nghiệp còn tích hợp đa giá trị, kết hợp với du lịch trải nghiệm, giáo dục và văn hóa, mở ra hướng phát triển kinh tế nông nghiệp bền vững và giàu hàm lượng tri thức.

Bà Trang nhấn mạnh tái cơ cấu không chỉ tạo ra những con số tăng trưởng mà còn đặt nền móng cho một nền nông nghiệp tri thức, sinh thái và công nghệ cao. Đó chính là hành trình đưa nông nghiệp Việt Nam tiến tới tăng trưởng xanh, bền vững và đóng góp nhiều hơn cho sự thịnh vượng chung của đất nước.