TP. Hồ Chí Minh mở thêm hành lang giao thông để đón dư địa tăng trưởng mới

Không gian phát triển của TP. Hồ Chí Minh đang được đặt trong một bài toán lớn hơn giao thông nội đô. Với đề xuất bổ sung các tuyến Vành đai 4,5 và Vành đai 5 cùng một số trục cao tốc kết nối, thành phố đang hướng tới một mạng lưới giao thông có khả năng phân bổ lại dòng phương tiện, hàng hóa và mở thêm các hành lang phát triển công nghiệp, dịch vụ, logistics trong những năm tới.

Sáng 8/9, Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh có văn bản hỏa tốc đề nghị Sở Xây dựng các tỉnh, thành phố Đồng Nai, Tây Ninh và Lâm Đồng phối hợp rà soát, góp ý phương án quy hoạch một số tuyến đường vành đai, cao tốc có tính chất liên vùng.

Động thái này diễn ra trong quá trình TP. Hồ Chí Minh lập Quy hoạch tổng thể thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm. Thành phố đang rà soát hệ thống giao thông đối ngoại theo hướng đồng bộ với quy hoạch vùng Đông Nam bộ, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics.

Thêm một lớp kết nối ngoài Vành đai 4

Một trong những đề xuất đáng chú ý là nghiên cứu hình thành Vành đai 4,5 TP. Hồ Chí Minh, được định hướng như một đường trục chính đô thị tốc độ cao, hạn chế giao cắt, vận tốc thiết kế 80-100 km/giờ, quy mô 8 làn xe và bề rộng khoảng 62-80 m.

Phối cảnh dự án Vành đai 4 TPHCM giai đoạn 1. Ảnh: Sở Xây dựng TPHCM

Tuyến có tổng chiều dài khoảng 192 km, được nghiên cứu trên cơ sở Quốc lộ 56 và Quốc lộ 56B đã được phê duyệt quy hoạch. Điểm đầu dự kiến tại nút giao với Vành đai 5 và cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, sau đó đi theo Quốc lộ 56, Quốc lộ 56B và kết nối vào Vành đai 5 tại khu vực Gò Dầu.

Nếu được đưa vào quy hoạch, tuyến này sẽ tạo thêm một lớp kết nối bên ngoài Vành đai 4, giúp hình thành mạng lưới nhiều tầng thay vì tập trung quá nhiều dòng phương tiện vào một số trục hiện hữu.

Trong khi đó, Vành đai 4 TP. Hồ Chí Minh hiện đã được triển khai, dài khoảng 207 km qua TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai và Tây Ninh sau sắp xếp địa giới, dự kiến hoàn thành năm 2028. Trước đó, kế hoạch triển khai dự án cũng xác định mục tiêu hình thành một tuyến vành đai chiến lược, giảm áp lực giao thông khu vực nội đô và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội vùng Đông Nam bộ.

Như vậy, nếu các phương án mới được hoàn thiện, Vành đai 4 và Vành đai 4,5 có thể trở thành hai lớp kết nối bổ trợ, giúp phân chia dòng giao thông theo hướng liên vùng thay vì dồn về khu vực trung tâm TP. Hồ Chí Minh.

Vành đai 5 mở rộng không gian liên vùng

Đáng chú ý hơn về quy mô không gian là đề xuất bổ sung Vành đai 5 TP. Hồ Chí Minh, được nghiên cứu theo quy mô đường cao tốc đô thị 6-8 làn xe, có đường song hành tùy nhu cầu từng địa phương, vận tốc thiết kế khoảng 100 km/giờ và bề rộng tối thiểu 74,5 m.

Tuyến dự kiến bắt đầu từ nút giao đường 992 với Quốc lộ 51, đi dọc Quốc lộ 55 đến La Gi, sau đó cắt qua Quốc lộ 1 và tiếp tục vươn dài về phía Tây Bắc.

TP. Hồ Chí Minh đưa ra hai phương án hướng tuyến. Phương án thứ nhất tránh phía Bắc Vườn quốc gia Cát Tiên, kết nối Đạ Tẻh, Đồng Xoài, Chơn Thành, Dầu Tiếng, Gò Dầu, Tân An, Cần Đước rồi đi theo tuyến ven biển phía Nam qua Cần Giờ và đường 992 về điểm đầu tại Quốc lộ 51, dài khoảng 487 km.

Phương án thứ hai có hướng tương tự nhưng đi qua Vườn quốc gia Cát Tiên để kết nối Đồng Xoài, tổng chiều dài khoảng 440 km. Việc lựa chọn phương án nào còn phải tiếp tục đánh giá về quy hoạch, môi trường, khả năng kết nối và hiệu quả đầu tư.

Không chỉ thêm đường mà còn nối các cực tăng trưởng

Cùng với hai tuyến vành đai, TP. Hồ Chí Minh còn đề xuất kéo dài cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu (CT.28) về phía Bắc để kết nối với Vành đai 4 và Vành đai 4,5.

Tuyến dự kiến dài khoảng 30 km, quy mô 6 làn xe cao tốc đô thị, có đường song hành tùy nhu cầu, bề rộng khoảng 64 m. Điểm đáng chú ý là phương án này hướng tới việc nối các mạng lưới giao thông hiện hữu với hệ thống vành đai mới, qua đó tăng tính liên tục của mạng lưới.

Thành phố cũng nghiên cứu điều chỉnh quy hoạch Quốc lộ 51C thành đường cao tốc đô thị 8 làn, tạo một trục cao tốc Bắc - Nam tránh khu vực trung tâm. Tuyến dự kiến kết nối cao tốc Bến Lức - Long Thành tại CT.28, đi qua Quốc lộ 1 và giao với cao tốc Dầu Giây - Phan Thiết, dài khoảng 70 km.

Các phương án này nếu được tích hợp hợp lý sẽ tạo ra mạng lưới có nhiều hướng lựa chọn hơn cho vận tải hàng hóa. Hàng hóa từ khu vực cảng, khu công nghiệp, trung tâm logistics có thể tiếp cận các tuyến cao tốc và hành lang liên vùng mà không nhất thiết phải đi xuyên qua khu vực đô thị đông đúc.

Hiệu quả lớn nhất sẽ đến trong vài năm tới

Ở góc độ phát triển kinh tế, đây là điểm đáng chú ý nhất trong đề xuất lần này.

TP. Hồ Chí Minh hiện không chỉ cần giải bài toán ùn tắc trong nội đô mà còn phải xử lý bài toán kết nối các không gian sản xuất - logistics - cảng biển - sân bay - đô thị trong một vùng kinh tế ngày càng mở rộng.

Việc bổ sung các tuyến vành đai, nếu được quy hoạch và đầu tư đồng bộ, có thể tạo ra ba tác động rõ hơn trong tương lai gần.

Thứ nhất, dòng xe liên tỉnh và xe hàng có thêm lựa chọn hành trình, qua đó giảm áp lực cho những tuyến đang phải đảm nhận đồng thời cả giao thông đô thị và giao thông xuyên vùng.

Thứ hai, không gian công nghiệp và logistics có thể mở rộng theo các hành lang giao thông mới. Đây là tác động có ý nghĩa với doanh nghiệp bởi chi phí vận tải, thời gian giao hàng và khả năng kết nối với cảng, sân bay là những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến sức cạnh tranh của chuỗi cung ứng.

Thứ ba, các tuyến mới có thể mở thêm không gian phát triển cho những khu vực hiện chưa khai thác hết lợi thế kết nối, đặc biệt khi Vành đai 5 được nghiên cứu kéo dài qua Đồng Nai, Lâm Đồng, Tây Ninh và kết nối với các khu vực Nam Trung bộ, Tây Nguyên.

Thực tế, Lâm Đồng đang định hướng phát triển không gian kinh tế ven biển phía Nam, trong đó hạ tầng giao thông kết nối với cao tốc Bắc - Nam, Quốc lộ 1, Quốc lộ 55 và các đầu mối logistics như Cái Mép, sân bay Phan Thiết, sân bay Long Thành và TP. Hồ Chí Minh được xem là lợi thế quan trọng.

Bài toán tiếp theo là tính khả thi

Tuy nhiên, đây mới là phương án đang được nghiên cứu, lấy ý kiến và rà soát. Hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc vào việc lựa chọn hướng tuyến, khả năng cân đối nguồn lực, giải phóng mặt bằng, sự thống nhất giữa các địa phương và đặc biệt là khả năng kết nối đồng bộ giữa từng tuyến.

Sở Xây dựng TP. Hồ Chí Minh đề nghị các địa phương đánh giá sự phù hợp với quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn, quy hoạch chuyên ngành; đồng thời xem xét khả năng đáp ứng nhu cầu vận tải, tổ chức và phân bổ lưu lượng giao thông trong tương lai.

Đây là bước cần thiết bởi một tuyến vành đai chỉ phát huy hiệu quả khi nó thực sự nối được các đầu mối kinh tế và tạo ra mạng lưới liên thông, thay vì trở thành một đoạn đường mới nhưng thiếu các tuyến kết nối ở hai đầu.

Nếu được lựa chọn hợp lý và triển khai theo một lộ trình đủ dài, Vành đai 4,5 và Vành đai 5 có thể trở thành những hành lang phát triển mới của TP. Hồ Chí Minh và vùng phụ cận, tạo thêm dư địa cho công nghiệp, logistics, thương mại và dịch vụ.

Khi đó, giá trị của những tuyến đường này sẽ không chỉ được tính bằng hàng trăm kilomet đường được xây dựng, mà bằng khả năng rút ngắn thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và mở rộng không gian tăng trưởng của cả vùng.