ThS. Nguyễn Quốc Anh: Bứt phá tăng trưởng hai con số, chấm dứt mô hình lao động giá rẻ cũ kỹ

Tại Hội thảo khoa học “Xác lập mô hình tăng trưởng kinh tế gắn với tái cơ cấu nền kinh tế Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030” diễn ra sáng ngày 10/12/2025. ThS Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (Bộ Tài chính), nhấn mạnh Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt lịch sử, nơi mà những động lực tăng trưởng cũ đã cạn dần và không còn phù hợp với yêu cầu phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Ông Nguyễn Quốc Anh cho rằng, sau giai đoạn 2021-2025, kinh tế vĩ mô giữ vững ổn định và đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, thành tựu ấy cũng cho thấy “chiếc áo tăng trưởng cũ” đang ngày càng chật chội. Lợi thế lao động giá rẻ dần mất đi khi Việt Nam bước sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Tốc độ tăng năng suất còn khiêm tốn, trong khi các nguồn lực vốn và tài nguyên không phải là bệ đỡ bền vững cho tương lai.

ThS Nguyễn Quốc Anh, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (Bộ Tài chính) (Ảnh: Phan Chính)

Theo ThS. Nguyễn Quốc Anh, để thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình – thách thức đã khiến nhiều quốc gia chững lại khi nền kinh tế đạt trình độ nhất định – Việt Nam cần bước chuyển đủ mạnh để vươn tới khát vọng năm 2045: trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao.

Vì thế, mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số trong giai đoạn 2026-2030 không chỉ là tham vọng, mà là yêu cầu mang tính sống còn. “Một mục tiêu đầy thách thức, nhưng hoàn toàn khả thi nếu nền kinh tế được chuyển đổi dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế xanh,” ông nhấn mạnh.

Để thực hiện, ông Nguyễn Quốc Anh đưa ra ba mũi nhọn chiến lược trọng tâm. Thứ nhất, Việt Nam cần chuyển từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu, trong đó năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) trở thành thước đo chủ đạo. Nâng cao năng suất lao động thông qua ứng dụng công nghệ, đào tạo nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy quản trị hiện đại sẽ là yếu tố quyết định.

Thứ hai, tái cơ cấu mạnh mẽ nền kinh tế theo hướng hiện đại. Các điểm nghẽn dài hạn như thể chế, hạ tầng và chất lượng nhân lực phải được tháo gỡ đồng bộ. Kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn sẽ là “chiếc chìa khóa” mở cánh cửa hội nhập sâu rộng và cạnh tranh toàn cầu. Việc xây dựng các trung tâm đổi mới sáng tạo, phát triển công nghiệp chip bán dẫn, năng lượng tái tạo hay kinh tế carbon thấp không còn là lựa chọn mà là xu thế bắt buộc.

Thứ ba, xây dựng hệ thống chỉ tiêu đo lường minh bạch và thực chất. Chính sách không thể dựa vào khẩu hiệu mà phải được theo dõi bằng những con số cụ thể như: tỷ trọng kinh tế số trong GDP, năng suất lao động xã hội, mức đóng góp TFP vào tăng trưởng hay tỷ lệ doanh nghiệp đổi mới công nghệ.

Một điểm nhấn quan trọng khác mà ThS. Nguyễn Quốc Anh đề cập là vai trò của khu vực tư nhân. Đây phải là lực lượng tiên phong trong cuộc chuyển đổi mô hình tăng trưởng. Những doanh nghiệp dẫn dắt dựa trên tri thức, quản trị hiện đại và tư duy toàn cầu sẽ tạo nên sức bật mạnh mẽ cho nền kinh tế. Đồng thời, các chính sách phải tạo môi trường cạnh tranh công bằng, khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao và xanh.

Ông Nguyễn Quốc Anh cũng nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc tạo lập “đường băng cất cánh” cho đổi mới sáng tạo: hoàn thiện thể chế, tháo gỡ rào cản, huy động nguồn lực tài chính phát triển hạ tầng chiến lược như logistics, năng lượng sạch, hạ tầng số quốc gia. Cùng với đó, cần khai mở dư địa mới từ hợp tác quốc tế, đầu tư mạo hiểm và chuyển giao công nghệ.

Theo tinh thần của hội thảo, giai đoạn 2026-2030 sẽ là “thời điểm vàng” để quyết định vận mệnh kinh tế Việt Nam. Nếu chậm chân, lợi thế sẽ mất, vị thế sẽ khó nâng. Ngược lại, nếu dám dấn bước, Việt Nam có thể tạo nên “bước nhảy rồng” trong phát triển.

ThS Nguyễn Quốc Anh chia sẻ: “Chúng ta cần dứt khoát chia tay mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào lao động giá rẻ và tài nguyên. Con đường phía trước đầy thách thức nhưng cũng tràn cơ hội. Việt Nam có thể và cần phải bứt phá mạnh mẽ để trở thành nền kinh tế hùng cường vào năm 2045.”