ThS. Lê Việt Cường: AI giúp trường nghề chuyển mình trong kỷ nguyên số

Ứng dụng AI – bước tiến chiến lược trong đào tạo nghề

Tại Hội thảo “Ứng dụng các công nghệ AI trong phát triển giáo dục nghề nghiệp” do Viện nghiên cứu nghề nghiệp IVES tổ chức sáng 6/11, ThS. Lê Việt Cường, Phó phòng Tổ chức – Hành chính, phụ trách chuyển đổi số Trường Cao đẳng Điện tử, Điện lạnh Hà Nội, đã trình bày góc nhìn toàn diện, khẳng định vai trò của AI là nền tảng cốt lõi trong đổi mới đào tạo nghề.

Theo nhận định của ThS. Lê Việt Cường, AI không chỉ là một công cụ công nghệ đơn thuần mà đã trở thành công nghệ nền tảng của thời đại, tác động sâu sắc đến mọi lĩnh vực, đặc biệt là GDNN – nơi có sứ mệnh trực tiếp đào tạo lực lượng lao động kỹ thuật chất lượng cao, phục vụ sản xuất, dịch vụ và thúc đẩy đổi mới sáng tạo quốc gia. Ông nhấn mạnh, việc tích hợp AI sẽ mang lại lợi ích kép: “Ứng dụng AI không chỉ giúp giảng viên tối ưu hóa thời gian soạn giảng và quản lý, mà còn kiến tạo một môi trường học tập linh hoạt, cá nhân hóa, và hiệu quả hơn rất nhiều cho người học.”

ThS. Lê Việt Cường, Phó phòng Tổ chức – Hành chính, phụ trách chuyển đổi số Trường Cao đẳng Điện tử, Điện lạnh Hà Nội. (Ảnh: Phan Chính).

Thực tiễn cho thấy, một số cơ sở GDNN tại Việt Nam đã nhanh chóng nắm bắt xu thế và tiên phong ứng dụng AI vào giảng dạy và quản lý đào tạo, tạo ra những mô hình thí điểm đáng chú ý. Trường Cao đẳng Điện tử - Điện lạnh Hà Nội đã triển khai thành công công nghệ nhận dạng vật thể và phát hiện hành vi trong các môn học chuyên ngành kỹ thuật, giúp tăng cường hiệu quả giám sát và đánh giá thực hành. Trong khi đó, Trường Cao đẳng FPT Polytechnic đã tích hợp API của các mô hình ngôn ngữ lớn như ChatGPT để thiết kế các bài học tương tác và thực hiện chấm điểm tự động. Trường Cao đẳng Cơ điện Hà Nội còn đi xa hơn khi kết hợp AI với công nghệ thực tế ảo (AI + VR) trong đào tạo nghề cơ khí chính xác, mang đến trải nghiệm thực hành mô phỏng chân thực và an toàn. Ngoài ra, chương trình “AI for Vocational Skills” do Tổng cục GDNN phối hợp với Microsoft Việt Nam triển khai đã đóng vai trò quan trọng trong việc trang bị kỹ năng số cơ bản cho hàng nghìn sinh viên, tạo nền tảng vững chắc cho việc thích ứng với môi trường làm việc kỹ thuật số.

Tuy nhiên, bất chấp tiềm năng rõ ràng, ThS. Lê Việt Cường chỉ ra một thực trạng đáng lo ngại: tỷ lệ ứng dụng AI thường xuyên và đồng bộ trong hầu hết các cơ sở GDNN vẫn còn ở mức thấp, dưới 10%. Rào cản chính xuất phát từ sự thiếu hụt nghiêm trọng về nhân lực công nghệ có chuyên môn đủ sâu để triển khai và vận hành hệ thống AI. Kèm theo đó là hạn chế về hạ tầng số cần thiết và những lo ngại chính đáng về chi phí đầu tư ban đầu cũng như vấn đề bảo mật dữ liệu học tập và thông tin cá nhân.

AI – cầu nối giữa Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp

ThS. Lê Việt Cường cảnh báo: “AI là cơ hội lớn để bứt phá năng lực, nhưng cũng là thách thức khổng lồ. Nếu các trường nghề không kịp thời chuẩn bị về kỹ năng, nhân lực và hạ tầng phù hợp, chúng ta có nguy cơ bỏ lỡ làn sóng chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, dẫn đến khoảng cách lớn về chất lượng nguồn nhân lực so với khu vực và quốc tế.”

Để AI thực sự phát huy vai trò là "đòn bẩy" nâng cao năng lực số trong GDNN, ThS. Cường đặc biệt nhấn mạnh sự cần thiết phải thúc đẩy mô hình hợp tác ba bên (Triple Helix) – bao gồm Nhà nước, Nhà trường và Doanh nghiệp. Đây là cách tiếp cận mang tính chiến lược, giúp gắn kết một cách chặt chẽ và linh hoạt hoạt động đào tạo với nhu cầu thực tế đang thay đổi nhanh chóng của thị trường lao động và yêu cầu sản xuất, kinh doanh. Trong mô hình này, mỗi bên đóng một vai trò trọng yếu. Đối với cơ sở GDNN, AI là công cụ then chốt để đổi mới căn bản phương pháp giảng dạy, giúp xây dựng chương trình đào tạo linh hoạt và cá nhân hóa, dựa trên dữ liệu phân tích về kỹ năng thực tế mà doanh nghiệp cần. Đối với doanh nghiệp, AI giúp tối ưu hóa quy trình tuyển dụng, đánh giá năng lực hiện có và đào tạo nâng cao cho nhân sự, đồng thời mở ra cơ hội đặt hàng trực tiếp các chương trình đào tạo chuyên biệt, sát với nhu cầu sản xuất. Còn đối với cơ quan quản lý nhà nước, dữ liệu thu thập từ các ứng dụng AI hỗ trợ đắc lực trong việc hoạch định chính sách vĩ mô, dự báo nhu cầu nhân lực trong tương lai một cách chính xác hơn và cập nhật kịp thời danh mục nghề nghiệp phù hợp với xu thế công nghiệp 4.0.

Ứng dụng AI trong đào tạo giáo dục nghề nghiệp là rất cần thiết.

ThS. Lê Việt Cường đã đề xuất một số hướng hợp tác tiềm năng cần được ưu tiên triển khai, bao gồm: Phát triển nền tảng học nghề thông minh dựa trên AI (AI-driven LMS) để tối ưu hóa lộ trình học tập; Ứng dụng AI trong các hoạt động hướng nghiệp và tư vấn việc làm để sinh viên lựa chọn nghề nghiệp phù hợp nhất; Xây dựng hệ thống đánh giá kỹ năng tự động, khách quan; và Phát triển thư viện mô phỏng thực tế ảo (AR/VR) quy mô lớn để phục vụ đào tạo thực hành trong các ngành nghề phức tạp. Ông cũng cho rằng việc tăng cường đào tạo năng lực số cho đội ngũ giảng viên là nhiệm vụ cấp bách. “Khi giảng viên hiểu sâu và làm chủ AI, họ sẽ không chỉ là người sử dụng công cụ, mà còn là người sáng tạo nội dung thông minh, dẫn dắt đổi mới,” ông khẳng định. Cuối cùng, một kiến nghị quan trọng là thiết lập Diễn đàn thường niên về AI và GDNN. Đây sẽ là nơi tập hợp các chuyên gia, trường học và doanh nghiệp để chia sẻ kinh nghiệm, cập nhật công nghệ mới nhất và cùng nhau xây dựng một chuẩn năng lực số quốc gia thống nhất cho đội ngũ giáo viên dạy nghề, đảm bảo tính đồng bộ và chất lượng.

Nhìn về tương lai, ThS. Lê Việt Cường kết luận, AI chắc chắn sẽ không thay thế con người, nhưng người biết dùng AI sẽ thay thế người không biết. Giáo dục nghề nghiệp Việt Nam đang đứng trước một bước ngoặt chuyển đổi lớn mang tính quyết định – nơi AI có thể trở thành “trợ thủ đắc lực” giúp nâng cao năng suất lao động, chất lượng đào tạo và kết nối chặt chẽ hơn bao giờ hết giữa học đường với doanh nghiệp.

Ông Cường chốt lại: “Để AI thực sự phát huy vai trò trong GDNN, chúng ta cần bắt đầu từ sự nhận thức đúng đắn, chuyển sang hành động quyết liệt và cuối cùng là hợp tác sâu rộng. Chỉ khi ba yếu tố này song hành, giáo dục nghề nghiệp mới có thể tạo ra nguồn nhân lực chất lượng cao, đủ sức cạnh tranh mạnh mẽ trong kỷ nguyên số.”