Thông tư 77/2026/TT-BXD có hiệu lực từ ngày 01/12/2026, đặt ra hệ thống tiêu chuẩn chuyên môn, chứng chỉ và điều kiện đảm nhiệm chức danh thuyền viên. Với doanh nghiệp vận tải biển, vấn đề không đơn thuần là người lao động có bằng cấp hay chưa. Một vị trí thuyền trưởng, máy trưởng hoặc sĩ quan chưa đáp ứng điều kiện có thể khiến kế hoạch bố trí nhân lực bị động, kéo theo nguy cơ chậm chuyến và phát sinh chi phí thực hiện hợp đồng.
Đối với doanh nghiệp sở hữu ít tàu, việc mở thêm tuyến vận chuyển thường được tính toán theo nhu cầu thị trường, giá cước và khả năng khai thác phương tiện. Nhưng có một yếu tố không thể bỏ qua: giới hạn hành trình quyết định yêu cầu chuyên môn của thuyền viên.
Theo Điều 4 Thông tư 77/2026/TT-BXD, thuyền trưởng, đại phó tàu từ 500 GT trở lên phải đáp ứng các tiêu chuẩn chuyên môn theo Bộ luật STCW.
Đáng chú ý, Điều 5 quy định thuyền trưởng, đại phó tàu dưới 500 GT nhưng hành trình không gần bờ phải đáp ứng tiêu chuẩn như nhóm tàu từ 500 GT trở lên.
Trong khi đó, Điều 6 quy định tiêu chuẩn riêng đối với tàu dưới 500 GT hành trình gần bờ.
Khoản 26 Điều 3 xác định hành trình gần bờ của tàu dưới 500 GT trong giới hạn 50 hải lý tính từ bờ biển hoặc khu vực được xác định theo thỏa thuận giữa Việt Nam với các nước liên quan.
Như vậy, cùng là tàu dưới 500 GT nhưng yêu cầu đối với thuyền trưởng, đại phó có thể khác nhau tùy hành trình.
Nếu doanh nghiệp mở rộng tuyến hoạt động mà không đánh giá lại điều kiện nhân sự, lợi ích thương mại từ hợp đồng mới có thể đi kèm rủi ro tuân thủ.
Đối với chủ tàu nhỏ, đây là vấn đề cần được tính toán trước khi chào giá và ký hợp đồng vận chuyển, thay vì chỉ rà soát khi tàu chuẩn bị rời cảng.
![]() |
| Thông tư 77/2026/TT-BXD: Chứng chỉ thuyền viên thay đổi gì từ ngày 1/12/2026? |
Có chứng chỉ chưa chắc được giao chức danh: Rủi ro nằm ở quyết định của chủ tàu
Điều 23 Thông tư 77 quy định điều kiện chung để cấp Giấy chứng nhận khả năng chuyên môn, gồm yêu cầu về độ tuổi, sức khỏe, đào tạo, điều kiện của từng chức danh và chứng nhận huấn luyện nghiệp vụ phù hợp còn hiệu lực.
Các yêu cầu cụ thể không giống nhau.
Chẳng hạn, điểm a khoản 2 Điều 24 quy định người đề nghị cấp chứng chỉ đại phó tàu từ 3.000 GT trở lên phải có thời gian đảm nhiệm chức danh sĩ quan boong tàu từ 500 GT trở lên tối thiểu 24 tháng.
Đối với thuyền trưởng tàu dưới 50 GT hành trình gần bờ, khoản 2 Điều 27 yêu cầu thời gian đi biển tối thiểu 12 tháng, bên cạnh điều kiện chuyên môn tại khoản 1.
Những quy định này cho thấy bằng cấp, chứng chỉ và kinh nghiệm phải được xem xét trong cùng một hồ sơ năng lực.
Đặc biệt, điểm a khoản 2 Điều 63 cho phép bố trí thuyền viên đảm nhiệm chức danh thấp hơn phù hợp với Giấy chứng nhận khả năng chuyên môn, nhưng không được giao chức danh cao hơn phạm vi chứng chỉ cho phép.
Đây là ranh giới pháp lý trực tiếp đối với người sử dụng lao động.
Khi thiếu nhân sự, chủ tàu không thể chỉ dựa vào kinh nghiệm thực tế hoặc sự đồng ý của thuyền viên để giao một chức danh vượt phạm vi được chứng nhận.
Đối với doanh nghiệp cung ứng thuyền viên, việc giới thiệu lao động không phù hợp chức danh còn có thể làm phát sinh tranh chấp về chất lượng dịch vụ tuyển dụng, tùy nội dung hợp đồng đã ký.
Chứng chỉ hết hạn: Khoản chi nhỏ có thể thành rủi ro khai thác lớn
Theo khoản 2 Điều 19, Giấy chứng nhận khả năng chuyên môn có giá trị 5 năm.
Khoản 2 Điều 20 quy định chứng nhận huấn luyện nghiệp vụ cơ bản có giá trị 5 năm. Khoản 3 Điều 21 xác định chứng nhận huấn luyện đặc biệt có thời hạn khác nhau; riêng chứng nhận huấn luyện nâng cao tàu cao tốc có thời hạn 2 năm.
Khoản 2 Điều 22 quy định chứng nhận huấn luyện nghiệp vụ chuyên môn có giá trị 5 năm.
Như vậy, doanh nghiệp không thể quản lý mọi chứng chỉ bằng một mốc thời gian chung.
Nếu một chức danh thiết yếu đến kỳ thay ca nhưng chứng chỉ của người thay thế không còn hiệu lực, doanh nghiệp có thể phải tìm nhân sự khác, điều chỉnh lịch hoặc tổ chức huấn luyện bổ sung.
Những hệ quả này không phải chế tài tự động của Thông tư, nhưng là rủi ro vận hành cần được tính đến.
Giải pháp thực tế là lập hồ sơ năng lực riêng cho từng thuyền viên, trong đó theo dõi chứng chỉ, hạn chế chức danh, thời gian đi biển, huấn luyện đặc biệt và ngày hết hạn.
Với doanh nghiệp nhỏ, nên lập kế hoạch nhân sự dự phòng cho thuyền trưởng, máy trưởng và các vị trí khó thay thế. Chi phí đào tạo cần được dự toán như một phần của chi phí khai thác, không phải khoản phát sinh khi chứng chỉ đã hết hạn.
Thiếu nhân lực đạt chuẩn không chỉ là câu chuyện tuyển dụng
Thông tư 77/2026/TT-BXD đặt yêu cầu về năng lực thuyền viên trong mối liên hệ trực tiếp với chức danh và phạm vi hành trình.
Đối với doanh nghiệp, một bộ hồ sơ nhân sự chưa đầy đủ có thể trở thành nguyên nhân khiến kế hoạch khai thác bị động.
Chủ tàu cần kiểm tra điều kiện chức danh trước khi nhận hợp đồng, quản lý hạn chứng chỉ và chuẩn bị nhân sự dự phòng.
Trong vận tải biển, đúng người, đúng năng lực và đúng vị trí không chỉ bảo đảm an toàn mà còn là điều kiện giữ uy tín thương mại.
| Đón đọc kỳ 2: Thông tư 77/2026/TT-BXD: Chủ tàu có được giảm định biên thuyền viên từ 1/12/2026? |
