 |
| Sàng lọc ung thư đại trực tràng: 2 xét nghiệm tại nhà thay nội soi 2026 |
Ung thư đại trực tràng thuộc nhóm ung thư có khả năng điều trị hiệu quả nhất nếu được phát hiện sớm, nhưng "sớm" ở đây không có nghĩa là phải đặt lịch nội soi và nghỉ làm cả ngày. Hai phương pháp xét nghiệm dựa trên phân, được xác nhận qua các nghiên cứu kiểm chứng đa quốc gia giai đoạn 2025–2026, cho phép sàng lọc ngay tại nhà với độ chính xác cao hơn đáng kể so với nhiều phương pháp trước đây.
Theo số liệu từ Bộ Y tế Việt Nam năm 2025, tỷ lệ mắc ung thư đại trực tràng trong nước đã tăng gần gấp đôi so với 15 năm trước, trong khi phần lớn ca bệnh chỉ được chẩn đoán khi ung thư đã tiến triển sang giai đoạn nặng. Đây không phải xu hướng bình thường.
Vấn đề cốt lõi nằm ở chỗ ung thư đại trực tràng giai đoạn sớm gần như không có triệu chứng. Không đau, không ra máu rõ ràng, không sụt cân đột ngột. Cơ thể không phát tín hiệu cảnh báo nào đủ rõ để tự nhận ra. Đến khi có triệu chứng, bệnh thường đã ở giai đoạn khó điều trị hơn nhiều.
Sai lầm phổ biến nhất là chờ có triệu chứng mới đi khám. Thực tế, sàng lọc ung thư đại trực tràng không phải là việc làm khi "cảm thấy không ổn" – mà là việc làm khi chưa cảm thấy gì cả. Đó chính là lý do sàng lọc định kỳ tồn tại.
Câu hỏi này nghe có vẻ lạ – nhưng câu trả lời lại là nền tảng của cả một hướng chẩn đoán mới.
Tế bào lót bên trong đại tràng liên tục thay mới và bong tróc vào lòng ruột, rồi theo phân ra ngoài. Khi có tế bào ung thư, chúng cũng rụng theo cách tương tự – và mang theo những dấu vết bất thường trong vật chất di truyền. Phân, theo nghĩa đó, là một dạng "nhật ký sinh học" ghi lại những gì đang xảy ra bên trong đại tràng mà không cần bất kỳ thiết bị nào đưa vào cơ thể.
Hai xét nghiệm được công bố trong giai đoạn 2025–2026 khai thác những dấu vết này theo hai hướng khác nhau. Một phương pháp tìm kiếm các thay đổi bất thường trực tiếp trong ADN (vật chất di truyền) của tế bào ung thư. Phương pháp còn lại – được gọi là xét nghiệm methylation (đọc các dấu hiệu hóa học bất thường trên bề mặt gen) – phát hiện những biến đổi đặc trưng liên quan đến quá trình hình thành ung thư mà xét nghiệm ADN thông thường có thể bỏ qua. Các nghiên cứu cho thấy cả hai đều có khả năng phát hiện phần lớn trường hợp ung thư đại trực tràng giai đoạn sớm và cho kết quả tốt hơn rõ rệt so với xét nghiệm máu ẩn trong phân truyền thống.
Theo khuyến cáo từ CDC Hoa Kỳ năm 2026, nhóm cần ưu tiên sàng lọc bao gồm người từ 40–45 tuổi trở lên, người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột từng được chẩn đoán ung thư đại trực tràng và người có tiền sử polyp đại tràng (khối u lành tính ở niêm mạc ruột già, có thể tiến triển thành ung thư theo thời gian).
Quy trình thực hiện xét nghiệm tại nhà khá đơn giản. Bộ xét nghiệm được gửi đến tận nơi kèm hộp đựng mẫu nhỏ. Chỉ cần thu thập một lượng phân theo hướng dẫn, đậy kín và gửi đến phòng xét nghiệm được chỉ định. Không cần nhịn ăn, không cần thuốc thụt rửa đại tràng, không mất ngày công. Kết quả thường được trả về trong vòng một đến hai tuần.
Điều đáng lưu ý là xét nghiệm tại nhà không thay thế hoàn toàn nội soi trong mọi trường hợp. Nếu kết quả dương tính, bước tiếp theo vẫn là nội soi đại tràng để xác nhận và đánh giá chính xác hơn. Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng là phương pháp này cho phép sàng lọc ban đầu mà không cần đặt lịch nội soi trước – hạ thấp rào cản lớn nhất khiến nhiều người trì hoãn. Với người có nguy cơ trung bình, CDC khuyến cáo nên lặp lại xét nghiệm sau một đến ba năm nếu kết quả âm tính – không cần làm hàng năm.
Ung thư đại trực tràng không phải căn bệnh khó sàng lọc. Trước đây, rào cản chủ yếu là thủ tục – không phải bệnh. Khi sàng lọc không còn đồng nghĩa với nội soi, lý do trì hoãn cũng không còn đủ nặng. Nếu trong gia đình có người trên 40 tuổi chưa từng sàng lọc, đây là thông tin đáng để chuyển đi.
Bài viết mang tính tham khảo, không thay thế cho tư vấn y tế chuyên môn.
