Quỹ Xanh và lời hứa hàng tỷ USD: Cơ hội hay ảo vọng?

Cơ hội tài chính xanh đang mở rộng

Hiện nay, Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi lớn lao trong ngành năng lượng bằng việc đẩy mạnh giải pháp xanh, rà soát toàn diện chính sách tài khóa và tín dụng, nhằm tạo tiền đề cho tăng trưởng bền vững. Theo kế hoạch, khung chính sách “tín dụng xanh” sẽ chiếm 10% tổng dư nợ ngân hàng vào năm 2025 và đặt mục tiêu lên tới 25% vào 2030, làm tăng đáng kể khả năng tài trợ cho các dự án năng lượng sạch Dẫn đầu là Ngân hàng Nhà nước, phối hợp với sự hỗ trợ kỹ thuật từ Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB), triển khai mô hình “Greening Financial Systems” để giúp hệ thống ngân hàng định lượng và quản lý rủi ro khí hậu hiệu quả hơn .

Có thể thấy, nước ta sẵn sàng đón nhận dòng vốn lớn để phục vụ tham vọng xanh. Chương trình Hỗ trợ chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP) đã cam kết hỗ trợ khoảng 15,5 tỷ USD vào năm 2022–2023. Đây là yếu tố mở đường cho các dự án điện mặt trời, gió và năng lượng tái tạo khác.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi lớn lao trong ngành năng lượng bằng việc đẩy mạnh giải pháp xanh

Theo Cơ quan năng lượng quốc tế S&P Global, nhu cầu điện tại Việt Nam dự kiến tăng 12–13% vào năm 2025, thể hiện sức ép mạnh mẽ đòi hỏi đầu tư gấp đôi năng lực hiện tại. Để đáp ứng nhu cầu này, Bộ Công Thương chỉ ra rằng Việt Nam cần thêm khoảng 135 tỷ USD đến giữa năm 2030, bao gồm cả chi phí nâng cấp lưới điện, dần ngừng dự án điện than và gia tăng năng lực đệm từ năng lượng tái tạo.

Khung pháp lý cho trái phiếu xanh tại Việt Nam đang được sửa đổi một cách khẩn trương nhằm thúc đẩy dòng vốn đầu tư vào các dự án phát triển bền vững. Động thái này do Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Ngân hàng Nhà nước chủ trì định hướng, nhằm xây dựng hệ thống chuẩn mực rõ ràng cho việc phát hành trái phiếu xanh. Việc cung cấp "bảo chứng xanh" – tức xác nhận độc lập về mức độ thân thiện môi trường của dự án – được coi là bước tiến giúp giảm thiểu rủi ro thông tin, từ đó tạo dựng niềm tin cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang nắm bắt cơ hội từ xu thế tài chính toàn cầu bằng việc điều chỉnh chính sách thuế nhập khẩu nhiên liệu hóa lỏng (LNG). Mức thuế nhập khẩu LNG đã được giảm mạnh từ 5% xuống còn 2%, qua đó trực tiếp giúp hạ tổng chi phí đầu tư cho các dự án LNG-to-power – một cấu phần quan trọng trong quá trình chuyển dịch năng lượng. Sự kết hợp giữa chính sách thuế linh hoạt và hành lang pháp lý mới cho trái phiếu xanh tạo ra môi trường đầu tư thuận lợi, từ đó khuyến khích khu vực tư nhân đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án điện sạch quy mô lớn, đóng góp vào mục tiêu giảm phát thải ròng và tăng tỷ trọng năng lượng xanh trong cơ cấu quốc gia.

Rào cản và giải pháp xuyên suốt

Tuy nhiên, thị trường xanh Việt Nam vẫn đối mặt không ít thách thức. Dòng vốn đầu tư từ nước ngoài vào năng lượng mặt trời và gió, ước tính lên tới 13 tỷ USD, bị đặt vào tình trạng “bất ổn” do nguy cơ thay đổi cơ chế và rút bớt ưu đãi FIT, đẩy nhiều dự án vào cảnh đình trệ . Việc điều chỉnh sau hạn cơ chế còn làm giảm niềm tin đầu tư khi dòng vốn đến giờ vẫn chưa thực sự mạnh mẽ, trì trệ do chờ đợi khung pháp lý mới.

Đầu tư hạ tầng để thúc đẩy phát triển năng lượng tái tạo là cần thiết.

Bên cạnh đó, thiếu hụt hạ tầng truyền tải và lưu trữ khiến sức hấp thụ năng lượng tái tạo trở nên giới hạn. Theo Quy hoạch Điện VIII, tỷ trọng năng lượng tái tạo (gồm mặt trời, gió, thủy điện nhỏ) được đặt mục tiêu đạt 31–39% vào năm 2030, nhưng đường dây và trạm biến áp hiện nay chưa theo kịp với tốc độ phát triển của nguồn lực mới .

Những rào cản kỹ thuật và thanh toán điện năng, cùng với việc thiếu hệ thống chuẩn mực công bố rủi ro khí hậu trong báo cáo tài chính ngân hàng, làm hạn chế khả năng lan tỏa tín dụng xanh vào toàn bộ nền kinh tế.

Hoàn thiện khung pháp lý tín dụng xanh với hướng dẫn chi tiết định nghĩa dự án xanh, tiêu chuẩn kiểm toán và báo cáo ESG (môi trường – xã hội – quản trị).

Giám sát chặt chẽ và đảm bảo minh bạch cơ chếFIT, DPPA và hỗ trợ kỹ thuật dài hạn để tránh phản ứng tâm lý đầu tư xoay chiều sau điều chỉnh.

Đầu tư hạ tầng truyền tải, lưu trữ – điện gió – điện mặt trời – LNG đồng bộ theo lộ trình Quy hoạch Điện VIII, chuẩn bị cho quy mô năng lượng sạch lớn.

Phát triển thị trường trái phiếu xanh bản địa, kết nối với nhà đầu tư quốc tế, đồng thời hoàn thiện quy định ưu đãi, đánh thuế tích cực khuyến khích phát hành xanh.

Tăng cường năng lực ngân hàng về quản trị rủi ro khí hậu, áp dụng tiêu chuẩn quốc tế theo chương trình Greening Financial Systems, đưa Việt Nam tiến gần với chuẩn Basel xanh.

Năm 2025, nước ta đứng trước cơ hội chiến lược để trở thành điểm đến hấp dẫn của dòng vốn xanh toàn cầu. Với khung tín dụng xanh mới chiếm 10% tổng dư nợ và quy luật tín hiệu tài chính rõ nét từ JETP, chính sách thị trường và luật pháp đang được hoàn thiện tương thích hội nhập quốc tế. Dù còn nhiều thách thức, nhưng nếu các bộ ngành phối hợp hành động nhanh, hiệu quả và minh bạch, bước chuyển dịch năng lượng xanh này không chỉ là xu hướng mà là chìa khóa để Việt Nam vững vàng trên lộ trình phát triển quốc gia carbon thấp, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế – xã hội – môi trường.