18.276 tỷ đồng tại Dự án sân bay Long Thành chưa thanh toán, áp lực dồn chặng cuối

Hơn 18.000 tỷ đồng khối lượng đã thực hiện tại 16 gói thầu xây lắp thuộc Dự án thành phần 3 sân bay Long Thành vẫn chưa được thanh toán. Con số này xuất hiện đúng thời điểm dự án bước vào chặng nước rút, khi các hạng mục phải đồng thời hoàn thiện, nghiệm thu và chuẩn bị vận hành thử.

Theo báo cáo của Tổng công ty Cảng hàng không Việt Nam (ACV), đến ngày 31/7, tổng sản lượng thực hiện của 16 gói thầu đạt khoảng 59.195 tỷ đồng, nhưng mới thanh toán được 40.919 tỷ đồng, tương đương 69,1%. Phần chưa thanh toán còn 18.276 tỷ đồng.

Khoản tiền này vì thế đang trở thành một trong những vấn đề cần xử lý song song với công việc trên công trường.

Gần 9.000 tỷ đồng vướng thay đổi vật tư, thiết kế

Không phải toàn bộ 18.276 tỷ đồng đều xuất phát từ cùng một nguyên nhân.

Khoảng 9.351 tỷ đồng được ACV xác định không vướng các vấn đề về thay đổi thương hiệu, chủng loại, xuất xứ. Chủ đầu tư đang phối hợp với các nhà thầu hoàn thiện hồ sơ để thực hiện thanh toán theo quy định.

Chính phủ chỉ đạo hủ đầu tư ACV chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng thực hiện dự án; chủ động xử lý các vướng mắc thuộc thẩm quyền để kịp thời thanh toán khối lượng đã thực hiện trên công trường cho các nhà thầu (Ảnh minh họa).

Phần đáng chú ý hơn là 8.925 tỷ đồng, liên quan đến 12/16 gói thầu.

Nhóm này phát sinh những vướng mắc trong quá trình thay đổi nhà sản xuất, mã hiệu, xuất xứ vật tư, thiết bị và điều chỉnh thiết kế. Một số thay đổi kéo theo khối lượng thi công và chi phí phát sinh, nhưng việc thẩm định, phê duyệt các khoản chi phí này chưa hoàn tất.

Có trường hợp khối lượng đã tăng sau điều chỉnh nhưng chưa có chủ trương phê duyệt của chủ đầu tư. Đây là lý do khiến việc hoàn thiện hồ sơ để thanh toán không thể xử lý đơn giản như những khối lượng đã đủ căn cứ pháp lý.

Điểm nghẽn xuất hiện khi dự án vào chặng nước rút

Vấn đề thanh toán của Long Thành không phải mới xuất hiện.

Từ tháng 4/2026, Chính phủ đã yêu cầu Bộ Tài chính, Bộ Xây dựng và ACV tập trung tháo gỡ vướng mắc liên quan đến thanh toán khối lượng đã hoàn thành, đồng thời yêu cầu có giải pháp thanh toán kịp thời cho những nhà thầu, gói thầu thực hiện đúng quy định.

Đến tháng 6, ACV cho biết toàn bộ dự án đã đạt khoảng 77% giá trị hợp đồng. Riêng Dự án thành phần 3 đạt gần 70% giá trị hợp đồng ở 16 gói thầu xây lắp. Khi đó, công trường duy trì hơn 7.300 nhân công trực tiếp và ACV đặt mục tiêu tăng lên gần 9.000 người để đáp ứng yêu cầu tiến độ.

Trong giai đoạn này, thanh toán không chỉ là câu chuyện tài chính trên hồ sơ. Với nhà thầu, dòng tiền là nguồn lực để duy trì nhân công, thiết bị, vật tư và tổ chức thi công liên tục.

Đặc biệt, Dự án thành phần 3 chứa những hạng mục có vai trò quyết định đối với toàn bộ sân bay. Cục Hàng không Việt Nam cho biết các hạng mục khu bay, nhà ga hành khách, nhà ga hàng hóa, giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật đang được tập trung hoàn thiện để phục vụ mục tiêu khai thác từ ngày 1/12/2026. Vận hành thử dự kiến được triển khai trong các tháng 9-11/2026.

Không để thủ tục thanh toán kéo lùi tiến độ

Trước tình hình trên, Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc yêu cầu Bộ Xây dựng và Bộ Tài chính khẩn trương rà soát báo cáo của ACV, hướng dẫn chủ đầu tư xử lý các vướng mắc về thanh toán.

Bộ Tài chính được giao chỉ đạo tổ công tác hỗ trợ ACV về tạm ứng, thanh toán và các vấn đề tài chính. Bộ Xây dựng hỗ trợ về điều phối, tổ chức thi công và thủ tục nội nghiệp.

Với ACV, yêu cầu được đặt trực tiếp ở chủ đầu tư: phải chịu trách nhiệm toàn diện về tiến độ, chất lượng Dự án thành phần 3 và chủ động xử lý các vướng mắc thuộc thẩm quyền để thanh toán kịp thời khối lượng đã thực hiện cho nhà thầu.

Điều Chính phủ muốn tránh là một nghịch lý: công trường vẫn có khối lượng hoàn thành, nhưng nhà thầu phải chờ thanh toán trong khi dự án lại đang cần huy động thêm nguồn lực để về đích.

Trước đó, khi kiểm tra dự án, lãnh đạo Chính phủ cũng đã xác định công tác thanh toán còn vướng mắc chưa được xử lý dứt điểm, trong bối cảnh khối lượng công việc còn lại lớn và thời gian hoàn thành không còn nhiều.

Chặng cuối không còn nhiều dư địa

Mục tiêu hiện nay là hoàn thành giai đoạn 1 và đưa Cảng hàng không quốc tế Long Thành vào khai thác thương mại trong tháng 12/2026. Dự án thành phần 3 là phần việc đặc biệt quan trọng để đạt mục tiêu này.

Theo cập nhật của Chính phủ, sân bay dự kiến vận hành thử trong các tháng 9-11 trước khi khai thác chính thức. Các công việc cuối cùng vì thế không chỉ là xây dựng mà còn bao gồm nghiệm thu, hiệu chuẩn, cấp phép, chứng nhận khai thác và phối hợp vận hành giữa nhiều cơ quan, đơn vị.

Trong bối cảnh đó, 18.276 tỷ đồng chưa được thanh toán không còn là một con số thuần túy trên báo cáo tài chính. Đây là lượng giá trị đã hình thành trên công trường nhưng chưa hoàn tất vòng đời thanh toán.

Việc xử lý nhanh phần hồ sơ đủ điều kiện, đồng thời tháo gỡ đúng quy định đối với các khoản còn vướng về vật tư, thiết bị và điều chỉnh thiết kế sẽ giúp khơi thông dòng tiền cho nhà thầu.

Với Long Thành, chặng về đích đang được tính bằng từng tháng. Vì vậy, tháo gỡ điểm nghẽn thanh toán cũng là một phần của bài toán giữ nhịp thi công, hoàn thiện và đưa sân bay vào khai thác đúng kế hoạch.