Thủ tướng: Doanh nghiệp có lợi nhuận, nhưng phải ở mức hợp lý

Lợi nhuận chính đáng của doanh nghiệp cần được bảo đảm, nhưng những chi phí trung gian không cần thiết và hành vi thao túng thị trường phải được kiểm soát. Đây là một trong những vấn đề trọng tâm được Thủ tướng Lê Minh Hưng nêu ra khi thảo luận tại Tổ 3 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật trong lĩnh vực y tế sáng 21/10.

Theo Thủ tướng, qua thanh tra, kiểm tra và điều tra, cơ quan chức năng đã phát hiện những bất cập trong quy định pháp luật và tổ chức thực hiện, tạo điều kiện cho nhiều khâu trung gian phát sinh, đẩy giá thuốc và trang thiết bị y tế lên cao. Hệ quả không chỉ là chi phí khám, chữa bệnh tăng mà còn ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ y tế của người dân, đồng thời tạo thêm áp lực cho ngân sách nhà nước và quỹ bảo hiểm y tế.

Lợi nhuận phải đi cùng trách nhiệm với người bệnh

Nêu quan điểm về quản lý giá thuốc và trang thiết bị y tế, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng không thể chỉ viện dẫn cơ chế thị trường để mặc giá cả tự điều chỉnh. Đây là những hàng hóa đặc thù, liên quan trực tiếp đến sức khỏe, tính mạng và cơ hội được điều trị của người dân.

“Đồng ý là các doanh nghiệp kinh doanh phải có lợi nhuận, nhưng chỉ ở mức hợp lý thôi”, Thủ tướng nhấn mạnh - Ảnh: Lâm Hiển/ https://quochoi.vn

Quan điểm này không phủ nhận vai trò của doanh nghiệp hay yêu cầu doanh nghiệp từ bỏ mục tiêu lợi nhuận. Vấn đề là cần phân biệt rõ lợi nhuận hình thành từ hoạt động kinh doanh hiệu quả, cung ứng sản phẩm có chất lượng với phần giá bị đẩy lên bởi các giao dịch lòng vòng, khâu trung gian không cần thiết hoặc hành vi bắt tay chi phối thị trường.

Với doanh nghiệp hoạt động minh bạch, lợi nhuận hợp lý là điều kiện để duy trì sản xuất, đầu tư công nghệ, bảo đảm nguồn cung và phát triển dài hạn. Nhưng nếu giá bán tăng cao không tương xứng với giá trị hàng hóa và chi phí hợp lý, phần chênh lệch cuối cùng có thể chuyển thành gánh nặng cho người bệnh, bệnh viện và hệ thống bảo hiểm y tế.

Đặc thù của thị trường thuốc, thiết bị y tế càng khiến yêu cầu này trở nên quan trọng. Người bệnh không phải lúc nào cũng có đủ thông tin để lựa chọn sản phẩm thay thế hoặc trì hoãn nhu cầu điều trị khi giá tăng. Vì vậy, cơ chế quản lý cần vừa tạo không gian cho cạnh tranh và hoạt động kinh doanh hợp pháp, vừa ngăn ngừa việc lợi dụng những hạn chế của thị trường để thu lợi bất chính.

Cắt giảm trung gian, không để giá bị đẩy lên bất hợp lý

Theo Thủ tướng, một trong những vấn đề cần xử lý là tình trạng thuốc và thiết bị y tế phải đi qua quá nhiều khâu trung gian trước khi đến bệnh viện. Qua một số vụ án được điều tra, cơ quan chức năng phát hiện việc thành lập nhiều doanh nghiệp ở nước ngoài, mua bán qua nhiều đầu mối khiến giá hàng hóa khi nhập khẩu vào Việt Nam bị đẩy lên cao.

Thực trạng này đặt ra yêu cầu rà soát toàn bộ quá trình cung ứng, từ nhà sản xuất, đơn vị nhập khẩu đến các doanh nghiệp phân phối và cơ sở mua sắm. Mục tiêu không phải loại bỏ mọi đơn vị trung gian, bởi một số khâu phân phối, bảo quản, vận chuyển và dịch vụ vẫn có vai trò cần thiết, mà là nhận diện và cắt giảm những khâu không tạo thêm giá trị tương xứng với chi phí phát sinh.

Thủ tướng cũng đặt vấn đề vì sao một số bệnh viện tư nhân có thể mua thuốc và thiết bị y tế với mức giá phù hợp, trong khi bệnh viện công lập còn gặp khó khăn. Theo đó, cần nghiên cứu kinh nghiệm mua sắm, đấu thầu của các cơ sở tư nhân để tìm ra phương thức phù hợp hơn cho hệ thống bệnh viện công.

Một hướng được Thủ tướng đề cập là thiết kế cơ chế mua sắm linh hoạt theo từng nhóm hàng hóa. Với mặt hàng thông dụng, có nhu cầu lớn và tiêu chuẩn tương đối đồng nhất, có thể tổ chức đấu thầu. Với những sản phẩm chuyên biệt, có tính đặc thù, cơ chế đàm phán giá có thể được xem xét trong khuôn khổ pháp luật.

Cách tiếp cận này đòi hỏi các quy định phải đủ rõ để bệnh viện chủ động lựa chọn phương thức mua sắm phù hợp, đồng thời bảo đảm công khai, minh bạch và kiểm soát được giá. Nếu thủ tục quá cứng nhắc, cơ sở y tế có thể gặp khó trong tiếp cận nguồn cung; ngược lại, nếu thiếu cơ chế giám sát, sự linh hoạt có thể tạo ra khoảng trống cho lợi ích nhóm và hành vi nâng giá.

Hoàn thiện luật để thị trường cạnh tranh minh bạch

Từ những bất cập đã được nhận diện, Thủ tướng yêu cầu Chính phủ phối hợp với các cơ quan của Quốc hội hoàn thiện các quy định liên quan đến Luật Dược, Luật Khám bệnh, chữa bệnh và quản lý trang thiết bị y tế. Các quy định trong luật cần đồng bộ với nghị định, thông tư hướng dẫn, tránh tình trạng chủ trương đúng nhưng khi triển khai lại phát sinh vướng mắc.

Bên cạnh cơ chế đấu thầu và đàm phán giá, yêu cầu công khai thông tin, kiểm soát chuỗi cung ứng và làm rõ trách nhiệm của các bên tham gia thị trường cũng có ý nghĩa quan trọng. Khi dữ liệu về giá và các khâu phân phối minh bạch hơn, cơ quan quản lý có thêm căn cứ để phát hiện những biến động bất thường; bệnh viện cũng có điều kiện đối chiếu, đánh giá và lựa chọn phương án mua sắm phù hợp.

Trước đó, trong cuộc làm việc về hoàn thiện chính sách y tế ngày 8/9, Thủ tướng đã nhấn mạnh định hướng kiểm soát giá thành từ gốc, giảm khâu trung gian và ngăn chặn hành vi trục lợi. Những yêu cầu được nêu tại phiên thảo luận ngày 21/10 tiếp tục cho thấy trọng tâm chính sách không chỉ nằm ở giá bán cuối cùng, mà còn ở cách thị trường hình thành giá trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Với doanh nghiệp, một môi trường cạnh tranh minh bạch cũng tạo điều kiện để các đơn vị có năng lực thực sự khẳng định vị thế bằng chất lượng sản phẩm, hiệu quả vận hành và giá bán hợp lý, thay vì lợi thế hình thành từ những giao dịch lòng vòng hoặc khả năng chi phối nguồn cung.

Giá hợp lý là thước đo hiệu quả của chính sách

Thủ tướng nhấn mạnh việc sửa đổi pháp luật phải hướng đến mục tiêu cuối cùng là đưa giá thuốc và trang thiết bị y tế về mức hợp lý, phù hợp với khả năng chi trả của người bệnh. Để đạt mục tiêu này, chính sách cần hài hòa nhiều lợi ích: doanh nghiệp có điều kiện kinh doanh chính đáng, bệnh viện tiếp cận được nguồn cung phù hợp, Nhà nước sử dụng hiệu quả ngân sách và người dân giảm gánh nặng chi phí điều trị.

Điều đó cũng đồng nghĩa quản lý giá không thể chỉ dừng ở việc áp đặt một mức giá chung cho mọi sản phẩm, bất kể khác biệt về chất lượng, công nghệ, tính năng hay chi phí cung ứng. Cơ chế quản lý cần dựa trên thông tin đầy đủ, tiêu chí rõ ràng và phương thức giám sát phù hợp với từng nhóm hàng hóa, đồng thời có công cụ xử lý hành vi lợi dụng thị trường để nâng giá bất hợp lý.

Đối với thị trường dược phẩm và thiết bị y tế, lợi nhuận hợp lý và khả năng tiếp cận của người bệnh không nhất thiết đối lập nhau. Khi những chi phí không cần thiết được loại bỏ, cạnh tranh được bảo đảm và giá cả minh bạch hơn, doanh nghiệp có thể kinh doanh trên nền tảng lành mạnh hơn, còn bệnh viện và người bệnh được hưởng lợi từ việc sử dụng nguồn lực hiệu quả.

Yêu cầu đặt ra trong quá trình sửa luật vì thế không phải là triệt tiêu lợi nhuận, mà là xây dựng cơ chế để lợi nhuận đến từ hoạt động kinh doanh chính đáng, đi cùng trách nhiệm xã hội và sự cạnh tranh công bằng. Doanh nghiệp phải có lợi nhuận, nhưng lợi nhuận phải hợp lý; người bệnh cần được tiếp cận thuốc và trang thiết bị y tế với mức giá phù hợp. Đây là nguyên tắc quan trọng để thị trường phát triển lành mạnh và chính sách y tế thực sự phục vụ người dân.