TP. Hồ Chí Minh vươn tới tầm nhìn 100 năm bằng siêu đô thị đa cực

Quy hoạch tổng thể mới không chỉ nhằm giải quyết những điểm nghẽn hiện hữu, mà còn đặt lại cách tổ chức không gian phát triển của TP. Hồ Chí Minh. Từ một đô thị tập trung mạnh vào khu vực lõi, thành phố hướng tới cấu trúc đa cực, trong đó mỗi khu vực đảm nhận một vai trò kinh tế và đô thị riêng, được kết nối thành một chỉnh thể.

5 cực tăng trưởng cho siêu đô thị

Theo dự thảo Quy hoạch tổng thể được trình bày tại hội nghị tham vấn ngày 11/9, TP. Hồ Chí Minh sẽ hình thành 5 cực tăng trưởng.

Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hoàng Nguyên Dinh chủ trì hội nghị (Ảnh: https://www.hochiminhcity.gov.vn).

Cực lõi trung tâm quốc tế đảm nhiệm tài chính, quản trị và dịch vụ toàn cầu. Phía Đông là cực đổi mới sáng tạo, kết nối Thủ Đức với Dĩ An, Thuận An, Thủ Dầu Một và sân bay Long Thành, hướng tới trở thành “thung lũng đổi mới sáng tạo của Đông Nam Á”.

Phía Tây hình thành cực đô thị - y tế - giáo dục; phía Bắc phát triển công nghiệp - logistics; trong khi phía Nam tập trung cảng biển, thương mại tự do, năng lượng và kinh tế biển, với Cái Mép - Thị Vải - Cần Giờ là một trung tâm giao thương quốc tế.

Điểm đáng chú ý là các cực này không phát triển tách rời. Quy hoạch đặt ra 5 hệ liên kết chiến lược Bắc - Nam, Đông - Tây, công nghiệp - sản xuất - logistics đa phương thức, hạ tầng đô thị đa tầng và liên kết xanh - xanh dương.

Giao thông phải đi trước một bước

Để mô hình đa cực vận hành hiệu quả, giao thông được xác định là một trong những “xương sống” của quy hoạch.

TP. Hồ Chí Minh định hướng phát triển mạng lưới Metro, đường sắt vùng, BRT, xe buýt điện và đường thủy đô thị; đồng thời phát triển đô thị theo mô hình TOD quanh nhà ga và đầu mối giao thông.

Dự thảo cũng đề xuất hoàn thiện 5 hành lang vành đai, 5 hành lang hướng tâm và một hành lang ven biển, cùng các phương án kết nối hệ thống cảng Cái Mép - Thị Vải với Cần Giờ.

Đáng chú ý, khoảng 199.400 căn nhà ở xã hội được đặt mục tiêu bổ sung trong giai đoạn 2026-2030, ưu tiên gần nơi tập trung việc làm và các đầu mối giao thông công cộng. Cách tiếp cận này cho thấy quy hoạch đang cố gắng giải quyết đồng thời bài toán nơi ở và nơi làm việc, thay vì để người lao động tiếp tục di chuyển quá xa.

Từ chống ngập sang quản trị nước đô thị

Một thay đổi quan trọng khác nằm ở cách tiếp cận môi trường. Thay vì chỉ tập trung “thoát nước nhanh, chống ngập thụ động”, quy hoạch hướng tới quản lý rủi ro tổng hợp, kết hợp trữ nước, tiêu thoát, phục hồi sinh thái và thích ứng biến đổi khí hậu.

Dự thảo Quy hoạch đề xuất 5 cực tăng trưởng (Ảnh: https://www.hochiminhcity.gov.vn).

Hệ thống thoát nước được tổ chức theo 15 lưu vực chính, gắn với hồ điều hòa, công viên ngập nước, hành lang xanh và các bề mặt thấm. Những khu vực nền yếu, thấp trũng như Bình Chánh, Nhà Bè, Cần Giờ sẽ được kiểm soát chặt việc san nền và phát triển đô thị.

Theo ông Trần Ngọc Chính - Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, quy hoạch phải trở thành “khung chiến lược phát triển đô thị”, có khả năng dẫn dắt tăng trưởng, tổ chức lại không gian và phân bổ nguồn lực trong dài hạn.

PGS.TS Trần Đình Thiên cũng lưu ý quy hoạch 100 năm cần nhìn từ không gian phát triển mới sau hợp nhất, đồng thời tạo đột phá về thể chế, nhân lực, doanh nghiệp tư nhân, công nghệ cao, AI, bán dẫn và an ninh năng lượng.

Với tầm nhìn 50-100 năm, giá trị của quy hoạch không nằm ở việc thành phố có thêm bao nhiêu dự án, mà ở khả năng tạo ra một cấu trúc không gian đủ linh hoạt để tiếp nhận những động lực tăng trưởng mới. Khi các cực tăng trưởng được kết nối bằng hạ tầng, nguồn lực và thể chế phù hợp, TP. Hồ Chí Minh mới có thể chuyển từ một đô thị lớn thành một siêu đô thị đa cực có sức cạnh tranh quốc tế.