Quản lý thuế trước thách thức mới từ kinh tế số và giao dịch xuyên biên giới

Tại Hội thảo "Quản lý thuế theo dòng tiền: Kinh doanh an tâm, thuế minh bạch" do Báo Tiền phong phối hợp với Cục thuế (Bộ Tài chính) tổ chức chiều ngày 20/5/2026, ông Đặng Ngọc Minh – Phó Cục trưởng Cục Thuế cho rằng bối cảnh kinh tế số đang phát triển mạnh mẽ đã làm thay đổi căn bản cách thức vận hành của nền kinh tế, từ đó đặt ra những yêu cầu hoàn toàn mới đối với ngành thuế.

Ông Đặng Ngọc Minh – Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính)

Theo ông Minh, ngày càng nhiều hoạt động kinh doanh được thực hiện trên môi trường số, nơi các giao dịch diễn ra với tốc độ nhanh, quy mô lớn và không còn giới hạn bởi biên giới địa lý. Điều này mang lại động lực tăng trưởng đáng kể cho nền kinh tế, song cũng khiến công tác quản lý thuế đối mặt với những thách thức chưa từng có.

Trong điều kiện đó, nếu vẫn duy trì phương thức quản lý truyền thống dựa chủ yếu vào kê khai thuế, hồ sơ kế toán và công tác hậu kiểm thì sẽ khó có thể phản ánh đầy đủ bản chất của các giao dịch kinh tế. Đặc biệt, với các mô hình kinh doanh mới như thương mại điện tử, nền tảng số hay dịch vụ xuyên biên giới, việc xác định doanh thu, chi phí và nghĩa vụ thuế trở nên phức tạp hơn rất nhiều.

Ông Minh nhấn mạnh rằng những thay đổi này buộc cơ quan thuế phải chuyển mình, không chỉ về công cụ quản lý mà còn về tư duy tiếp cận. Trong những năm qua, ngành Thuế đã triển khai hàng loạt giải pháp nhằm hiện đại hóa hệ thống, trong đó nổi bật là việc áp dụng hóa đơn điện tử trên phạm vi toàn quốc, bao gồm cả hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền.

Việc triển khai hóa đơn điện tử không chỉ giúp giảm chi phí, tăng tính thuận tiện cho doanh nghiệp mà còn tạo ra một nguồn dữ liệu khổng lồ về các giao dịch kinh tế. Theo ông Minh, đây là nền tảng quan trọng để ngành Thuế chuyển sang mô hình quản lý dựa trên dữ liệu thay vì chỉ dựa vào kê khai như trước.

Bên cạnh đó, cơ quan thuế đã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong toàn bộ quy trình quản lý, từ đăng ký, kê khai, nộp thuế đến kiểm tra, thanh tra. Việc vận hành Cổng thông tin dành cho nhà cung cấp nước ngoài cũng là một bước tiến nhằm quản lý hiệu quả các hoạt động kinh doanh xuyên biên giới.

Một thay đổi đáng chú ý khác là việc xóa bỏ cơ chế khoán đối với hộ kinh doanh, chuyển sang cơ chế kê khai. Theo ông Minh, điều này giúp tăng tính minh bạch, đồng thời tạo điều kiện để cơ quan thuế thu thập dữ liệu chính xác hơn về hoạt động kinh doanh của từng đối tượng.

Trong thời gian tới, ngành Thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử làm trung tâm, kết hợp với thông tin về dòng tiền để phân tích, đối chiếu và xác định nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh. Cách tiếp cận này cho phép cơ quan thuế phát hiện sớm các rủi ro, từ đó thực hiện kiểm tra có trọng tâm, tránh gây phiền hà không cần thiết cho người nộp thuế.

Ông Minh cho rằng để thực hiện hiệu quả quản lý thuế theo dòng tiền, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế với các đơn vị liên quan như Ngân hàng Nhà nước, các ngân hàng thương mại, trung gian thanh toán và các đơn vị vận chuyển. Việc chia sẻ dữ liệu phải được thực hiện một cách thường xuyên, tự động và theo thời gian thực.

Khi các nguồn dữ liệu được kết nối đồng bộ, cơ quan thuế có thể xây dựng một “bức tranh toàn cảnh” về dòng tiền của từng người nộp thuế. Từ đó, không chỉ giúp xác định chính xác nghĩa vụ thuế mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, tạo môi trường kinh doanh công bằng và lành mạnh hơn.

Trong chiến lược cải cách hệ thống thuế đến năm 2030, ngành Thuế đặt mục tiêu xây dựng một hệ thống quản lý hiện đại, minh bạch và hiệu quả, lấy dữ liệu làm nền tảng và lấy người nộp thuế làm trung tâm phục vụ. Đây là định hướng mang tính dài hạn, đòi hỏi sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng công nghệ, nguồn nhân lực và khung pháp lý.

Tuy nhiên, ông Minh cũng thẳng thắn nhìn nhận rằng quá trình chuyển đổi này không tránh khỏi những khó khăn. Việc đảm bảo an toàn dữ liệu, bảo mật thông tin, cũng như xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan vẫn là những vấn đề cần tiếp tục hoàn thiện.

Dù vậy, với những bước đi đã và đang triển khai, ngành Thuế đang từng bước thích ứng với bối cảnh mới, hướng tới một hệ thống quản lý hiện đại, hiệu quả hơn. Theo ông Minh, đây không chỉ là yêu cầu nội tại của ngành mà còn là điều kiện cần thiết để đảm bảo nguồn thu ngân sách, đồng thời thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế trong kỷ nguyên số.