PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân: Cần có cơ chế ngoại hối đặc thù cho VIFC-HCM

PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành VIFC-HCMC: "Nếu vẫn áp dụng các nguyên tắc quản lý ngoại hối chung như của nền kinh tế nội địa, VIFC-HCMC sẽ khó tạo ra sự khác biệt cạnh tranh so với các trung tâm tài chính thế hệ mới trong khu vực". Ảnh: CB.

Cho phép thành viên VIFC được vận hành theo cơ chế đa tiền tệ

Tại tọa đàm “Lấy ý kiến về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng; Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi)” sáng ngày 02/7/2026, PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan điều hành Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam tại TP.HCM (VIFC-HCMC), kiến nghị 15 nhóm trọng tâm nhằm tháo gỡ rào cản pháp lý về quản lý ngoại hối.

Theo ông Huân, nếu vẫn áp dụng các nguyên tắc quản lý ngoại hối chung như của nền kinh tế nội địa, VIFC-HCMC sẽ khó tạo ra sự khác biệt cạnh tranh so với Singapore, Hong Kong, Dubai, Abu Dhabi, Labuan hay các trung tâm tài chính thế hệ mới trong khu vực.

Vì vậy, cần sửa đổi, bổ sung pháp luật ngoại hối để tạo nền tảng pháp lý rõ ràng hơn, ổn định hơn và đủ sức thu hút nhà đầu tư quốc tế. Trọng tâm không phải là tự do hóa ngoại hối tuyệt đối, mà là thiết lập một cơ chế ngoại hối đặc thù, đa tiền tệ, phân luồng, quản lý bằng dữ liệu và có vành đai kiểm soát rủi ro rõ ràng.

Đại diện Cơ quan điều hành VIFC-HCMC đề xuất sửa đổi như sau:

Thứ nhất, VIFC-HCMC phải được xác định là không gian tài chính đặc thù, có kiểm soát, không áp dụng máy móc toàn bộ cơ chế ngoại hối chung của nền kinh tế nội địa.

Thứ hai, cần chuyển từ tư duy “xin - cho” sang tư duy quản lý theo điều kiện, tiêu chuẩn, hậu kiểm và giám sát rủi ro theo thời gian thực.

Thứ ba, cho phép thành viên VIFC được vận hành theo cơ chế đa tiền tệ, bao gồm: mở tài khoản, thanh toán, niêm yết, định giá, phát hành sản phẩm, chuyển vốn, chuyển lợi nhuận, vay - cho vay, đầu tư và phòng ngừa rủi ro bằng ngoại tệ trong phạm vi được cấp phép.

Thứ tư, trao thêm thẩm quyền cho Cơ quan điều hành VIFC trong cấp phép, xác nhận, giám sát, phê duyệt hạn mức, công nhận sản phẩm ngoại hối và vận hành cơ chế thử nghiệm có kiểm soát.

Thứ năm, cơ chế thông thoáng phải đi kèm chuẩn mực cao về phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, minh bạch chủ sở hữu hưởng lợi, giám sát dòng tiền xuyên biên giới, báo cáo dữ liệu và phối hợp với Ngân hàng Nhà nước (NHNN).

Bảng tóm tắt các nhóm kiến nghị trọng tâm. Nguồn: VIFC-HCMC.

NHNN giữ vai trò quản lý ngoại hối, VIFC giữ vai trò vận hành

Trong lĩnh vực ngoại hối, PGS.TS. Nguyễn Hữu Huân kiến nghị Quốc hội cho phép bổ sung cơ chế phân quyền mạnh hơn cho Cơ quan điều hành VIFC theo hướng: NHNN giữ vai trò quản lý nhà nước thống nhất về ngoại hối, chính sách tiền tệ, an toàn hệ thống, dự trữ ngoại hối và ổn định tỷ giá;

Các đại biểu tham dự tọa đàm sáng ngày 02/7/2026. Ảnh: CB.

Cơ quan điều hành VIFC giữ vai trò đầu mối vận hành, cấp xác nhận, giám sát trực tiếp, quản lý dữ liệu, xử lý thủ tục ngoại hối một cửa và đề xuất sản phẩm, mô hình ngoại hối mới trong VIFC;

Bộ Tài chính phối hợp về phát hành chứng khoán, trái phiếu, quỹ đầu tư, sản phẩm tài chính, thuế và công bố thông tin; cơ quan phòng chống rửa tiền, thuế, hải quan, công an và các cơ quan liên quan phối hợp thông qua cơ chế chia sẻ dữ liệu và cảnh báo rủi ro.

Cách phân công này bảo đảm vừa có sự quản lý thống nhất của Nhà nước, vừa tạo đủ quyền chủ động cho VIFC-HCMC trong xử lý nhanh các giao dịch quốc tế.

VIFC-HCMC kiến nghị sửa đổi, bổ sung đối với 15 nhóm

1. Bổ sung một chương riêng về quản lý ngoại hối đối với Trung tâm tài chính quốc tế

Kiến nghị bổ sung một chương riêng trong Luật Quản lý ngoại hối mới hoặc Pháp lệnh Ngoại hối sửa đổi với tên gọi: “Quản lý ngoại hối đối với Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam”.

Chương này cần quy định rõ nguyên tắc: các giao dịch ngoại hối phát sinh trong phạm vi VIFC, giữa các thành viên VIFC, giữa thành viên VIFC với nhà đầu tư nước ngoài, hoặc giữa thành viên VIFC với tổ chức trong nước được phép giao dịch với VIFC, được áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết của Quốc hội và các văn bản hướng dẫn riêng. Nội dung này nhằm bảo đảm VIFC không chỉ là một khu vực địa lý, mà là một không gian pháp lý tài chính có chế độ ngoại hối riêng, đủ khác biệt để thu hút dòng vốn quốc tế.

2. Bổ sung quy định về “khu vực ngoại hối đặc thù” trong VIFC

Kiến nghị bổ sung khái niệm: “Khu vực ngoại hối đặc thù trong Trung tâm tài chính quốc tế là khu vực được áp dụng cơ chế quản lý ngoại hối riêng, cho phép thành viên Trung tâm và nhà đầu tư đủ điều kiện thực hiện giao dịch vốn, giao dịch thanh toán, giao dịch đầu tư, phát hành sản phẩm tài chính, vay - cho vay, chuyển vốn, chuyển lợi nhuận, phòng ngừa rủi ro và các giao dịch tài chính khác bằng ngoại tệ hoặc đồng tiền được chấp thuận”.

Quy định này tạo cơ sở pháp lý cho việc tách bạch giữa thị trường tài chính quốc tế trong VIFC và thị trường nội địa. Dòng vốn quốc tế đi qua VIFC có thể được quản lý theo cơ chế riêng, trong khi vẫn bảo đảm không gây áp lực trực tiếp lên thị trường ngoại hối trong nước.

3. Cho phép cơ chế giao dịch đa tiền tệ tại VIFC

Kiến nghị cho phép thành viên VIFC được sử dụng các đồng tiền tự do chuyển đổi và một số đồng tiền được Cơ quan điều hành VIFC công bố để thực hiện các giao dịch thanh toán, chuyển tiền, định giá, niêm yết, báo giá, quảng cáo, ký quỹ, lưu ký, bù trừ, phát hành chứng khoán, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, sản phẩm phái sinh, sản phẩm bảo hiểm, sản phẩm hàng hóa, sản phẩm tài sản số được cấp phép và các sản phẩm tài chính khác trong VIFC.

Danh mục đồng tiền được sử dụng có thể bao gồm USD, EUR, GBP, JPY, CHF, AUD, CAD, SGD, HKD, CNY và các đồng tiền khác do Cơ quan điều hành VIFC công bố sau khi thống nhất với NHNN.

Cơ chế này giúp nhà đầu tư quốc tế giảm chi phí chuyển đổi ngoại tệ, giảm rủi ro tỷ giá, tăng tính linh hoạt và nâng cao sức hấp dẫn của VIFC-HCMC.

4. Cho phép thành viên VIFC mở và vận hành tài khoản đa tiền tệ

Kiến nghị cho phép thành viên VIFC, nhà đầu tư nước ngoài, quỹ đầu tư, công ty quản lý quỹ, công ty chứng khoán, ngân hàng, công ty bảo hiểm, công ty fintech và tổ chức tài chính được cấp phép trong VIFC được mở tài khoản đa tiền tệ tại ngân hàng thành viên VIFC hoặc ngân hàng được chỉ định.

Tài khoản đa tiền tệ được sử dụng để nhận vốn góp, vốn đầu tư, vốn vay, tiền phát hành trái phiếu, tiền phát hành chứng chỉ quỹ, tiền mua bán chứng khoán, tiền giao dịch hàng hóa, phí dịch vụ, tiền ký quỹ, tài sản bảo đảm, lợi nhuận, cổ tức, lãi trái phiếu, tiền thanh lý đầu tư và các dòng tiền hợp pháp khác.

Đồng thời, cần cho phép chuyển đổi linh hoạt giữa các ngoại tệ trong tài khoản đa tiền tệ mà không phải xin phép từng giao dịch, trên cơ sở tuân thủ quy định về phòng chống rửa tiền, kiểm soát nguồn tiền và báo cáo dữ liệu.

5. Cho phép tự do chuyển vốn, lợi nhuận và tài sản tài chính ra nước ngoài đối với nhà đầu tư đủ điều kiện

Nhà đầu tư nước ngoài, thành viên VIFC và tổ chức tài chính quốc tế được quyền chuyển vốn, lợi nhuận, cổ tức, lãi, tiền gốc, tiền thanh lý tài sản, tiền bán chứng khoán, tiền bán phần vốn góp, tiền thu từ sản phẩm tài chính và các khoản thu hợp pháp khác ra nước ngoài bằng ngoại tệ mà không phải thực hiện thủ tục chấp thuận riêng, nếu đã hoàn thành nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ báo cáo theo quy định.

Cơ chế này cần được thiết kế theo nguyên tắc đăng ký một lần, giao dịch nhiều lần, hậu kiểm theo rủi ro, thay vì yêu cầu thủ tục hành chính cho từng khoản chuyển tiền.

Đây là yếu tố then chốt để tạo niềm tin cho nhà đầu tư quốc tế, bởi quyền chuyển vốn và lợi nhuận ra nước ngoài là một trong những điều kiện quan trọng nhất khi các định chế tài chính toàn cầu quyết định đặt hiện diện tại một trung tâm tài chính.

6. Cho phép phát hành sản phẩm tài chính bằng ngoại tệ tại VIFC

Kiến nghị cho phép thành viên VIFC phát hành các sản phẩm tài chính bằng ngoại tệ, bao gồm trái phiếu quốc tế, trái phiếu xanh, trái phiếu hạ tầng, trái phiếu chuyển đổi, chứng chỉ quỹ, sản phẩm quỹ đầu tư, sản phẩm ETF, sản phẩm phái sinh, sản phẩm phòng ngừa rủi ro tỷ giá, lãi suất, hàng hóa, carbon credit, chứng khoán hóa tài sản, sản phẩm tài chính hàng không, tài chính hàng hải và các sản phẩm tài chính thế hệ mới khác.

Việc phát hành, thanh toán lãi, gốc, chuyển nhượng, niêm yết, lưu ký và tất toán các sản phẩm này được phép thực hiện bằng ngoại tệ trong phạm vi VIFC.

Quy định này đặc biệt quan trọng để VIFC-HCMC có thể trở thành nền tảng huy động vốn quốc tế cho các dự án hạ tầng, logistics, cảng biển, hàng không, năng lượng xanh, chuyển đổi số, đô thị thông minh và các dự án chiến lược của TPHCM và Việt Nam.

7. Trao quyền cho Cơ quan điều hành VIFC trong quản lý ngoại hối đặc thù

Kiến nghị giao Cơ quan điều hành VIFC các thẩm quyền: cấp mã số ngoại hối đặc thù cho thành viên VIFC và nhà đầu tư đủ điều kiện; xác nhận tư cách thành viên VIFC để được áp dụng cơ chế ngoại hối đặc thù; phê duyệt hoặc công nhận sản phẩm tài chính được giao dịch bằng ngoại tệ trong VIFC; công bố danh mục đồng tiền được phép sử dụng trong VIFC sau khi thống nhất với NHNN; giám sát dòng vốn vào - ra VIFC theo cơ chế dữ liệu thời gian thực; phối hợp với NHNN trong thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm và quản lý rủi ro hệ thống; ban hành quy chế vận hành tài khoản đa tiền tệ, tài khoản vốn, tài khoản ký quỹ, tài khoản thanh toán, tài khoản lưu ký và các tài khoản chuyên biệt khác trong VIFC.

Việc trao quyền này không có nghĩa là tách VIFC khỏi quản lý nhà nước về ngoại hối, mà là phân quyền hợp lý để VIFC có khả năng xử lý nhanh, linh hoạt và phù hợp với thông lệ quốc tế.

8. Áp dụng cơ chế “một cửa ngoại hối” tại VIFC

Cơ quan điều hành VIFC là đầu mối tiếp nhận, xử lý, xác nhận hoặc phối hợp xử lý các thủ tục ngoại hối liên quan đến thành viên VIFC và nhà đầu tư đủ điều kiện.

Theo đó, nhà đầu tư quốc tế khi tham gia VIFC không phải làm việc phân tán với nhiều cơ quan cho từng thủ tục ngoại hối, mà được thực hiện thông qua một đầu mối thống nhất. Cơ quan điều hành VIFC có trách nhiệm kết nối dữ liệu, chia sẻ thông tin và phối hợp với NHNN, Bộ Tài chính, cơ quan thuế, hải quan, cơ quan phòng chống rửa tiền và các cơ quan liên quan.

Cơ chế một cửa này giúp giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian xử lý giao dịch, đồng thời tăng năng lực giám sát tập trung.

9. Cho phép cơ chế sandbox ngoại hối và thanh toán xuyên biên giới

Kiến nghị cho phép Cơ quan điều hành VIFC, sau khi thống nhất với NHNN, được triển khai sandbox ngoại hối đối với các mô hình mới như thanh toán xuyên biên giới đa tiền tệ, ví đa tiền tệ, stablecoin được bảo chứng và quản lý theo quy định, token hóa tài sản tài chính, thanh toán tức thời giữa các hệ thống ngân hàng, giao dịch tài sản số được cấp phép, hợp đồng thông minh trong thanh toán quốc tế, quản lý ký quỹ tự động, phòng ngừa rủi ro tỷ giá bằng công nghệ số và các mô hình fintech liên quan đến ngoại hối.

Cơ chế sandbox cần có giới hạn về đối tượng, thời hạn, quy mô giao dịch, loại sản phẩm, nghĩa vụ báo cáo, cơ chế tạm dừng và cơ chế xử lý rủi ro. Đây là cách tiếp cận phù hợp để vừa thử nghiệm đổi mới, vừa tránh tác động lan truyền đến hệ thống tài chính nội địa.

10. Thiết lập cơ chế tách bạch dòng vốn VIFC và dòng vốn nội địa

Kiến nghị phân loại dòng vốn qua VIFC thành các nhóm: dòng vốn quốc tế vào VIFC để đầu tư trong VIFC; dòng vốn quốc tế qua VIFC để đầu tư vào Việt Nam; dòng vốn từ Việt Nam đầu tư ra nước ngoài thông qua VIFC; dòng vốn giữa các thành viên VIFC; dòng vốn từ VIFC giao dịch với khu vực nội địa.

Mỗi nhóm dòng vốn cần có cơ chế báo cáo, quản lý và kiểm soát rủi ro khác nhau. Đối với giao dịch thuần túy giữa các thành viên VIFC và nhà đầu tư nước ngoài, nên áp dụng cơ chế thông thoáng hơn. Đối với giao dịch từ VIFC đi vào thị trường nội địa, cần có cơ chế kiểm soát phù hợp để bảo đảm ổn định tiền tệ, tỷ giá và an toàn hệ thống tài chính.

11. Cho phép tổ chức trong nước đủ điều kiện được giao dịch ngoại hối với thành viên VIFC

Kiến nghị cho phép doanh nghiệp Việt Nam, tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư, doanh nghiệp xuất nhập khẩu, doanh nghiệp hạ tầng, doanh nghiệp hàng không, hàng hải, năng lượng xanh và công nghệ cao được giao dịch bằng ngoại tệ với thành viên VIFC trong một số trường hợp được phép.

Các giao dịch này bao gồm huy động vốn quốc tế, phát hành trái phiếu, vay vốn nước ngoài, nhận đầu tư, phòng ngừa rủi ro tỷ giá, thanh toán thương mại quốc tế, bảo hiểm, tái bảo hiểm, thuê tài chính, leasing, factoring, forfaiting, tài trợ chuỗi cung ứng và các giao dịch tài chính quốc tế khác.

Quy định này giúp VIFC trở thành cầu nối thực chất giữa dòng vốn toàn cầu và nhu cầu vốn trong nước, thay vì chỉ là khu vực giao dịch biệt lập.

12. Bổ sung cơ chế phòng ngừa rủi ro tỷ giá và sản phẩm phái sinh ngoại hối

Kiến nghị cho phép thành viên VIFC được cung cấp và giao dịch các sản phẩm phòng ngừa rủi ro bằng ngoại tệ như hợp đồng kỳ hạn, hoán đổi, quyền chọn, hợp đồng tương lai, hợp đồng lãi suất, hợp đồng tỷ giá chéo, sản phẩm phái sinh hàng hóa - ngoại hối và các sản phẩm cấu trúc khác.

Các sản phẩm này cần được cấp phép theo chuẩn quản trị rủi ro, ký quỹ, định giá, công bố thông tin, thanh toán bù trừ và báo cáo giao dịch. Việc phát triển thị trường phái sinh ngoại hối trong VIFC sẽ giúp doanh nghiệp và nhà đầu tư quốc tế quản trị rủi ro hiệu quả hơn khi đầu tư vào Việt Nam.

13. Cho phép ngân hàng và định chế tài chính trong VIFC được cung cấp dịch vụ ngoại hối quốc tế

Kiến nghị cho phép ngân hàng thành viên VIFC, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, công ty tài chính, công ty chứng khoán, công ty quản lý quỹ và định chế tài chính được cấp phép tại VIFC được cung cấp dịch vụ ngoại hối quốc tế cho khách hàng đủ điều kiện.

Các dịch vụ bao gồm mở tài khoản ngoại tệ, quản lý thanh khoản đa tiền tệ, chuyển tiền quốc tế, thanh toán xuyên biên giới, tài trợ thương mại, bảo lãnh, sản phẩm phái sinh ngoại hối, dịch vụ ngân quỹ, quản lý tài sản bằng ngoại tệ, lưu ký tài sản tài chính bằng ngoại tệ và các dịch vụ ngoại hối khác.

Cơ chế cấp phép nên theo hướng Cơ quan điều hành VIFC thẩm định điều kiện hoạt động ban đầu, Ngân hàng Nhà nước công nhận hoặc giám sát theo cơ chế phối hợp, tránh kéo dài thủ tục và tạo rào cản gia nhập thị trường.

14. Bổ sung cơ chế dữ liệu và giám sát ngoại hối theo thời gian thực

Kiến nghị yêu cầu các ngân hàng, thành viên VIFC và tổ chức cung cấp hạ tầng thanh toán trong VIFC kết nối dữ liệu với Cơ quan điều hành VIFC và NHNN.

Dữ liệu cần bao gồm dòng tiền vào - ra, loại tiền tệ, chủ thể giao dịch, mục đích giao dịch, sản phẩm tài chính liên quan, thông tin định danh, chủ sở hữu hưởng lợi, trạng thái ký quỹ, trạng thái thanh toán và cảnh báo giao dịch bất thường.

Trên cơ sở đó, VIFC có thể áp dụng cơ chế thông thoáng về thủ tục hành chính nhưng vẫn kiểm soát được rủi ro thông qua công nghệ, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, SupTech và RegTech.

15. Bổ sung nguyên tắc “ngoại hối có kiểm soát theo vành đai”

Kiến nghị xác lập nguyên tắc: các giao dịch ngoại hối trong nội bộ VIFC và giữa VIFC với nhà đầu tư nước ngoài được áp dụng cơ chế tự do hơn; các giao dịch giữa VIFC với thị trường nội địa được quản lý theo cơ chế kiểm soát có điều kiện; các giao dịch có nguy cơ ảnh hưởng đến ổn định tỷ giá, dự trữ ngoại hối, chính sách tiền tệ hoặc an toàn hệ thống tài chính phải được giám sát đặc biệt.

Nguyên tắc này giúp VIFC có độ mở đủ lớn để cạnh tranh quốc tế, nhưng vẫn bảo vệ nền kinh tế nội địa trước rủi ro dòng vốn nóng, đầu cơ ngoại tệ, rửa tiền và biến động tài chính xuyên biên giới.