Australia cấm phụ phí thẻ: Chi phí sẽ dịch chuyển về đâu?

Từ ngày 1/10, thị trường thanh toán tại Australia sẽ bước vào một thay đổi đáng kể khi phụ phí đối với giao dịch bằng thẻ tín dụng và thẻ ghi nợ bị xóa bỏ. Quy định này đưa giá niêm yết trở về đúng nghĩa là số tiền người tiêu dùng phải trả, thay vì chỉ là mức giá trước khi cộng thêm chi phí thanh toán.

Australia cấm phụ phí thẻ tín dụng từ ngày 1/10.

Theo quyết định của Ngân hàng Trữ kim Australia (RBA), nhà bán lẻ sẽ không còn được thu thêm phí khi khách hàng thanh toán bằng các loại thẻ này. Qua đó, tình trạng người mua chỉ biết tổng chi phí ở bước thanh toán cuối cùng sẽ chấm dứt, còn việc so sánh giá giữa các nhà cung cấp cũng trở nên rõ ràng hơn.

Tuy nhiên, lệnh cấm chỉ thay đổi cách khoản phí được thu, chứ không làm chi phí xử lý giao dịch biến mất. Phần chi phí này sẽ được phân bổ lại giữa ngân hàng, doanh nghiệp và khách hàng, qua đó tạo ra những tác động khác nhau đối với giá bán, biên lợi nhuận và quyền lợi của chủ thẻ.

Cách chi phí được phân bổ lại bắt nguồn từ chính sự bất cập của cơ chế hiện hành. Theo RBA, phụ phí đã không còn đáp ứng mục đích ban đầu.

Ban đầu, phụ phí được thiết kế để khuyến khích người tiêu dùng lựa chọn phương thức thanh toán có chi phí thấp hơn. Nhưng khi thanh toán không tiền mặt trở nên phổ biến, khoản phí này ngày càng khó tránh. Nhiều nhà bán lẻ hiện thu thêm 1-1,5% đối với giao dịch bằng thẻ, khiến chi phí thanh toán thực tế cao hơn giá niêm yết.

RBA cho rằng người tiêu dùng và doanh nghiệp đều gặp khó khăn trước các quy định phụ phí phức tạp, khó hiểu, trong khi các khoản thu này thường không được công khai rõ ràng. Nói cách khác, vấn đề không chỉ nằm ở mức phí, mà còn ở tính minh bạch và khả năng so sánh giá.

Từ mục tiêu tăng tính minh bạch đó, lợi ích trực tiếp nhất đối với người tiêu dùng là sự chắc chắn về giá. Từ 1/10, mức giá được niêm yết cho một hàng hóa hoặc dịch vụ cũng là số tiền khách hàng phải trả, bởi doanh nghiệp không còn được chuyển riêng phí thẻ sang người mua.

Về nguyên tắc, hàng hóa và dịch vụ sẽ có cùng mức giá dù khách hàng thanh toán bằng Visa, MasterCard, American Express, EFTPOS, PayPal, UnionPay hay tiền mặt. Điều này giúp thu hẹp chênh lệch chi phí giữa các công cụ thanh toán ở điểm bán.

Người trả tiền mặt thậm chí có thể hưởng lợi nếu thêm nhiều doanh nghiệp lựa chọn giảm giá cho giao dịch tiền mặt. Tuy vậy, xu hướng này còn phụ thuộc vào cách từng nhà bán lẻ cân đối chi phí thu, kiểm đếm và nộp tiền mặt.

Nhưng lợi ích về giá đối với người mua lại đặt doanh nghiệp trước bài toán phân bổ chi phí. Nếu không tăng giá từ ngày 1/10, họ phải tự hấp thụ khoản phí trước đây được chuyển trực tiếp cho khách hàng. Áp lực này đặc biệt đáng kể với các doanh nghiệp có biên lợi nhuận mỏng và tỷ trọng thanh toán bằng thẻ cao.

Nhiều doanh nghiệp phải chi hàng nghìn đô la mỗi năm cho phí giao dịch. Khi không còn được tách khoản này thành phụ phí, họ chỉ còn hai lựa chọn chính: chấp nhận lợi nhuận giảm hoặc phân bổ chi phí vào mặt bằng giá chung.

Để giảm bớt sức ép đó, RBA đồng thời hạ mức phí giao dịch mà doanh nghiệp phải trả. Với thẻ ghi nợ, mức tối đa giảm từ 0,2% xuống 0,16%; với thẻ tín dụng, từ 0,8% xuống 0,3%; còn thẻ nước ngoài, từ 2,4% xuống 1%. RBA đánh giá mức phí trước đây đối với thanh toán bằng thẻ là quá cao. Việc hạ trần phí vì thế là phần đối trọng quan trọng của lệnh cấm phụ phí.

Rủi ro nằm ở hiệu ứng truyền dẫn sang giá bán. Nếu doanh nghiệp đồng loạt tăng giá để bù chi phí, lạm phát có thể chịu một cú hích trong ngắn hạn. Đây là kịch bản bất lợi trong bối cảnh Ngân hàng Dự trữ vẫn phải duy trì lập trường thắt chặt để đối phó với mặt bằng lạm phát cao.

Trong khi doanh nghiệp phải tính lại biên lợi nhuận và giá bán, chủ thẻ lại là nhóm hưởng lợi rõ nhất xét trên từng giao dịch: họ không còn phải trả phụ phí dù sử dụng thẻ ghi nợ, thẻ tín dụng hay American Express — loại thẻ trước đây thường chịu mức phụ phí cao hơn.

Tuy nhiên, lợi ích này cần được đánh giá trên tổng chi phí sở hữu thẻ. Chủ thẻ nên theo dõi khả năng ngân hàng hoặc nhà phát hành tăng phí thường niên, điều chỉnh lãi suất hay cắt giảm quyền lợi. Thị trường đã xuất hiện các đợt tái cấu trúc sản phẩm: một số chương trình hoàn tiền bị loại bỏ, trong khi phạm vi bảo hiểm du lịch miễn phí của nhiều dòng thẻ bị thu hẹp đáng kể.

Mức độ điều chỉnh không đồng đều giữa các sản phẩm. Một số thẻ chỉ thay đổi nhẹ hoặc không thay đổi sau lệnh cấm, vì vậy người dùng cần so sánh phí, lãi suất và quyền lợi thay vì chỉ nhìn vào việc phụ phí tại điểm bán được xóa bỏ.

Dù vậy, lợi ích của chủ thẻ còn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có tiếp tục chấp nhận đầy đủ các loại thẻ hay không. Một hệ quả có thể xảy ra là một bộ phận doanh nghiệp nhỏ ngừng chấp nhận thẻ tín dụng sau ngày 1/10 và chuyển sang mô hình ưu tiên, thậm chí chỉ nhận tiền mặt, nhằm tránh chi phí giao dịch.

Nhưng tiền mặt cũng không miễn phí: doanh nghiệp vẫn phải tổ chức thu, kiểm đếm, bảo quản và nộp tiền vào ngân hàng. Vì vậy, phần lớn doanh nghiệp — đặc biệt là các nhà bán lẻ lớn, nơi tập trung phần đáng kể chi tiêu của người dân — nhiều khả năng vẫn tiếp tục chấp nhận thẻ, ngay cả khi thanh toán tiền mặt phục hồi phần nào.

Nếu khả năng chấp nhận thẻ nhìn chung không thay đổi lớn, câu hỏi tiếp theo là giá trị của các chương trình điểm thưởng sẽ biến động ra sao. Nhóm theo đuổi dặm bay và các phần thưởng khách hàng thân thiết thường dùng thẻ tín dụng cho chi tiêu thiết yếu như thực phẩm, nhiên liệu, thậm chí cả chi phí kinh doanh. Với họ, hiệu quả của thẻ phụ thuộc vào chênh lệch giữa giá trị điểm nhận được và tổng phí phải trả.

Mặt tích cực là chi phí phát sinh tại điểm bán sẽ biến mất. Nhưng ở chiều ngược lại, nhiều thẻ tích điểm đang kém hấp dẫn hơn khi nhà phát hành tăng phí, loại bỏ thưởng đăng ký hoặc siết điều kiện tích lũy. Lợi ích từ lệnh cấm phụ phí vì thế có thể bị bào mòn nếu chi phí được chuyển sang các cấu phần khác của sản phẩm thẻ.

Do đó, người dùng nên rà soát lại điều khoản với nhà phát hành và cân nhắc chuyển đổi nếu thẻ hiện tại không còn tạo ra giá trị ròng sau khi tính đủ phí, lãi suất và các quyền lợi bị cắt giảm.

Tuy nhiên, sự suy giảm quyền lợi không diễn ra trên toàn thị trường. Vẫn có những sản phẩm được đánh giá có giá trị tương đối tốt và chi phí sở hữu thực tế thấp, chẳng hạn Qantas American Express Ultimate Card hoặc American Express Velocity Platinum Card. Amex cho biết hãng chưa thực hiện thay đổi nào để phản ứng với quy định mới của RBA và cũng không dự kiến công bố điều chỉnh trong tuần này.

Ở chiều rộng hơn, thay đổi chính sách cũng có thể định hình lại cạnh tranh giữa các nhà phát hành. Pointhacks.com.au nhận định thị trường vẫn còn những ưu đãi hấp dẫn và cho rằng sau khi quy định có hiệu lực, các nhà phát hành có thể tung ra chương trình khuyến mại tốt hơn để kéo khách hàng quay lại. Như vậy, lệnh cấm phụ phí không chỉ thay đổi cách chi phí được thể hiện, mà còn có thể kích hoạt một vòng cạnh tranh mới về phí, quyền lợi và ưu đãi thẻ.