Nằm trong không gian Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Cao nguyên đá Đồng Văn, Lũng Cú, Tuyên Quang sở hữu một hệ tài nguyên du lịch đặc biệt. Cột cờ Quốc gia Lũng Cú tạo nên sức hút biểu tượng về chủ quyền; cảnh quan núi đá mang giá trị địa chất; những bản làng của đồng bào dân tộc thiểu số lưu giữ kiến trúc, phong tục và đời sống văn hóa giàu bản sắc.
Trong hệ giá trị ấy, Lô Lô Chải đã trở thành điểm nhấn nổi bật sau khi được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh là “Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025”. Lũng Cú còn có hai di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gồm Lễ cúng tổ tiên của dân tộc Lô Lô và Nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Lô Lô Đen.
Những nếp nhà truyền thống, nghề thêu dệt, trang phục, ẩm thực, lễ hội và sinh hoạt cộng đồng không chỉ tạo nên vẻ riêng của vùng đất địa đầu Tổ quốc. Đây còn là nguồn nguyên liệu để hình thành các trải nghiệm có chiều sâu, giúp du khách chuyển từ ngắm cảnh sang tìm hiểu, lưu trú và tham gia vào đời sống bản địa.
Sức hút của Lũng Cú được thể hiện khá rõ qua số liệu 6 tháng đầu năm 2026. Toàn xã đón 329.345 lượt khách, trong đó khách quốc tế được ghi nhận 80.820 lượt; doanh thu từ hoạt động du lịch ước đạt trên 200 tỷ đồng. Địa phương hiện có 85 cơ sở lưu trú với khoảng 515 phòng, 830 giường; 11 cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống và 7 cơ sở cho thuê trang phục dân tộc.
Tuy nhiên, lượng khách lưu trú mới đạt khoảng 56.000 lượt, tương đương gần 17% tổng lượt khách. Tương quan này cho thấy Lũng Cú đã tạo được lý do để du khách tìm đến, nhưng khả năng chuyển khách tham quan thành khách ở lại và chi tiêu nhiều hơn vẫn còn khoảng trống đáng kể.
Nhìn từ góc độ phát triển điểm đến, số lượt khách mới phản ánh sức hút ban đầu. Giá trị du lịch bền vững còn nằm ở thời gian lưu trú, chất lượng trải nghiệm, mức chi tiêu tại chỗ và phần lợi ích được giữ lại cho người dân. Đó cũng là khoảng cách từ một nơi giàu tài nguyên đến một điểm đến tạo ra giá trị kinh tế cho cộng đồng.
 |
| Các đồng chí Thường trực Đảng ủy, HĐND, UBND xã Lũng Cú tham dự Lễ ra mắt điểm check-in "Chạm Lũng Cú" (Ảnh: Việt Anh) |
Nghị quyết số 23/2026/NQ-HĐND ngày 27/5/2026 của Hội đồng nhân dân (HĐND) tỉnh Tuyên Quang quy định một số chính sách hỗ trợ phát triển du lịch trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2026–2030. Thay vì tập trung vào một hạng mục riêng lẻ, chính sách bao quát nhiều thành phần của chuỗi trải nghiệm, từ kiến trúc, lưu trú, văn hóa đến môi trường và quản lý điểm đến.
Theo nghị quyết, mỗi mái nhà lợp ngói âm dương theo kiến trúc truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số phục vụ kinh doanh du lịch được hỗ trợ 100 triệu đồng. Homestay xây dựng mới được hỗ trợ 100 triệu đồng/cơ sở; trường hợp sửa chữa được hỗ trợ 40 triệu đồng/cơ sở.
Các đội văn nghệ dân tộc tại khu, điểm du lịch được hỗ trợ 70 triệu đồng để mua sắm, sửa chữa thiết bị, đạo cụ, nhạc cụ, trang phục và hệ thống âm thanh. Đây là phần hỗ trợ có ý nghĩa trực tiếp đối với việc đưa văn hóa bản địa vào sản phẩm trải nghiệm, thay vì chỉ lưu giữ di sản trong phạm vi cộng đồng.
Đối với hạ tầng phục vụ khách, chính sách hỗ trợ 300 triệu đồng cho một khu, điểm du lịch đầu tư đường dạo bộ; 300 triệu đồng xây dựng hệ thống thu gom rác thải và 150 triệu đồng xây dựng nhà vệ sinh công cộng. Máy tính, camera giám sát, máy in hóa đơn điện tử, màn hình cùng một số thiết bị phục vụ quản lý cũng nằm trong nhóm được hỗ trợ.
Điểm đáng chú ý của Nghị quyết 23 là nguồn lực được hướng vào cả những hạng mục dễ nhìn thấy và những tiện ích ít tạo hiệu ứng truyền thông. Một mái nhà truyền thống được giữ lại có thể trở thành không gian homestay; trang phục, nhạc cụ và điệu múa có thể hình thành sản phẩm trải nghiệm. Trong khi đó, đường đi bộ, điểm thu gom rác, nhà vệ sinh hay công cụ thanh toán lại ảnh hưởng trực tiếp đến sự thuận tiện, mức độ hài lòng và cảm nhận chuyên nghiệp của du khách.
Nghị quyết không chỉ khuyến khích người dân, doanh nghiệp đầu tư cơ sở vật chất mà còn mở ra cơ hội gìn giữ những giá trị làm nên bản sắc điểm đến. Khi cảnh quan, văn hóa và dịch vụ được kết nối thành sản phẩm hoàn chỉnh hơn, người dân có thêm điều kiện tham gia, tăng thu nhập và cùng cộng đồng giữ gìn thương hiệu du lịch Lũng Cú.
Với thời hạn thực hiện đến năm 2030, Nghị quyết 23 còn tạo ra khung chính sách tương đối ổn định để người dân, hợp tác xã, doanh nghiệp và địa phương tính toán phương án đầu tư. Ý nghĩa của nghị quyết vì thế không chỉ nằm ở từng mức hỗ trợ, mà ở khả năng khơi thông nguồn lực xã hội và kết nối các chủ thể cùng tham gia phát triển điểm đến.
 |
| Điểm check-in "Chạm Lũng Cú" (Ảnh: Việt Anh) |
Lô Lô Chải cho thấy một thương hiệu du lịch cộng đồng không được tạo dựng chỉ bằng cảnh quan. Nền tảng của điểm đến nằm ở việc người dân cùng giữ gìn nếp nhà, trang phục, phong tục, ẩm thực và môi trường sống; đồng thời chuyển những giá trị ấy thành dịch vụ có chất lượng mà không làm mất đi tính nguyên bản.
Trên địa bàn xã hiện có hai sản phẩm OCOP gồm Bánh đá của hộ Làng Dỉ Cáng ở thôn Lô Lô Chải và Làng du lịch cộng đồng OCOP thôn Lô Lô Chải. Các sản phẩm như thổ cẩm Lô Lô, rượu ngô men lá, mật ong bạc hà cùng nhiều sản vật truyền thống đã được giới thiệu, tiêu thụ gắn với hoạt động du lịch.
Mỗi sản phẩm được du khách lựa chọn sẽ mở thêm một dòng thu nhập cho hộ sản xuất, nghệ nhân và người dân trong cộng đồng. Khi đó, doanh thu du lịch không chỉ nằm ở tiền phòng hay dịch vụ ăn uống, mà được phân bổ rộng hơn qua hàng thủ công, nông sản, biểu diễn văn hóa và các hoạt động trải nghiệm.
Sau khi Nghị quyết 23 được ban hành, xã Lũng Cú xác định tuyên truyền, rà soát nhu cầu của người dân, hợp tác xã và cơ sở kinh doanh; đồng thời hướng dẫn hoàn thiện hồ sơ để tiếp cận chính sách. Việc lựa chọn đúng mô hình và tổ chức thực hiện phù hợp với điều kiện từng bản làng sẽ quyết định nguồn hỗ trợ có tạo ra sản phẩm mới, nâng chất lượng dịch vụ và giữ được bản sắc hay không.
Du lịch cộng đồng cũng đứng trước nguy cơ các homestay, điểm check-in và hoạt động biểu diễn trở nên giống nhau nếu phát triển thiên về hình thức. Bởi vậy, triển vọng từ Nghị quyết 23 phụ thuộc vào khả năng biến nguồn lực hỗ trợ thành động lực bảo tồn và sáng tạo, trong đó người dân giữ vai trò chủ thể, còn doanh nghiệp và hợp tác xã góp phần hoàn thiện chuỗi dịch vụ.
Từ một vùng đất giàu biểu tượng và tài nguyên văn hóa, Lũng Cú đang có cơ hội tiến thêm một bước để trở thành không gian trải nghiệm có chiều sâu của du lịch Tuyên Quang. Hiệu quả của bước chuyển ấy không chỉ được đo bằng số lượt khách, mà còn bằng số đêm lưu trú, giá trị sản phẩm địa phương được tiêu thụ, thu nhập ở lại với cộng đồng và khả năng bảo tồn những nét riêng đã làm nên sức hút của vùng đất địa đầu Tổ quốc.
