Nghị định 357/2026/NĐ-CP: Khi tiền thoái vốn được đặt lại trong”đường ống” ngân sách

Cổ phần hóa, thoái vốn hay chuyển đổi một đơn vị sự nghiệp công lập thường được nhìn dưới góc độ giá bán, tỷ lệ vốn Nhà nước còn nắm giữ hoặc nhà đầu tư nào bước vào doanh nghiệp. Nhưng Nghị định 357/2026/NĐ-CP đặt một câu hỏi ít được chú ý hơn: tiền sau cơ cấu lại được giữ ở đâu, ai quản lý và cuối cùng được sử dụng cho mục tiêu gì?

Câu trả lời của Nghị định cho thấy một thay đổi quan trọng về tư duy quản trị: nguồn thu sau cơ cấu lại không phải “khoảng đệm tài chính” để doanh nghiệp tùy nghi xử lý, mà phải đi vào hệ thống ngân sách, được nhận diện, kê khai và kiểm soát như một nguồn lực công.

Nghị định 357/2026/NĐ-CP: Khi tiền thoái vốn được đặt lại trong”đường ống” ngân sách

Thu được tiền chưa có nghĩa doanh nghiệp được giữ tiền

Khoản 1 Điều 3 Nghị định 357 đặt nguyên tắc rất rõ: các khoản thu từ cơ cấu lại doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp công lập phải được nộp đầy đủ, kịp thời vào ngân sách nhà nước. Nguồn thu thuộc trung ương nộp ngân sách trung ương; nguồn thu thuộc địa phương nộp ngân sách địa phương; cơ quan thuế thực hiện quản lý thu.

Đáng chú ý, điểm b khoản 2 Điều 6 yêu cầu việc khai, nộp được thực hiện theo từng lần phát sinh số phải nộp, chứ không phải đợi kết thúc toàn bộ quá trình cơ cấu mới quyết toán một lần.

Đây là chi tiết có tác động trực tiếp tới quản trị dòng tiền. Nếu bộ phận tài chính xem khoản thu từ bán vốn như tiền có thể tạm sử dụng cho vốn lưu động, thanh toán nhà cung cấp hoặc đầu tư ngắn hạn, doanh nghiệp có thể tự tạo ra rủi ro thanh khoản khi nghĩa vụ ngân sách đến hạn.

Vì vậy, với doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh, mỗi phương án thoái vốn hay cổ phần hóa cần có một “dòng tiền pháp lý” song song với dòng tiền thương mại: tiền nào thực nhận, tiền nào phải nộp, thời điểm nào phát sinh nghĩa vụ và tài liệu nào chứng minh số phải nộp.

Thu về ngân sách để tái bố trí vào những “điểm rơi” lớn hơn

Nếu chỉ nhìn Nghị định 357 như một văn bản về thu ngân sách sẽ bỏ qua điểm chính sách đáng chú ý nhất. Khoản 2 Điều 3 cho phép tổng hợp các khoản thu này vào ngân sách để đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp và đầu tư các công trình kết cấu hạ tầng trọng điểm, quan trọng.

Đặc biệt, Nghị định cho phép sử dụng toàn bộ nguồn thu từ cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước để đầu tư vào những doanh nghiệp mạnh, quy mô lớn, có vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược.

Về chính sách, đây là một bước chuyển từ tư duy “bán vốn để thu tiền” sang “rút vốn để tái phân bổ vốn”. Vấn đề từ đây không còn chỉ là thoái được bao nhiêu, mà là nguồn lực sau thoái vốn có được đưa vào nơi tạo ra năng suất và sức lan tỏa lớn hơn hay không.

Với cộng đồng doanh nghiệp tư nhân, tác động có thể đi theo hai hướng. Khi vốn nhà nước tập trung vào hạ tầng và doanh nghiệp dẫn dắt, thị trường phụ trợ, logistics, công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ có thể mở rộng. Nhưng cùng lúc, doanh nghiệp nhỏ cũng có thể đối mặt sức ép cạnh tranh lớn hơn từ những doanh nghiệp được tăng cường nguồn lực.

Hộ kinh doanh không trực tiếp “nộp tiền thoái vốn”, nhưng vẫn chịu sóng thị trường

Đối tượng trực tiếp của Nghị định chủ yếu là cơ quan đại diện chủ sở hữu, doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn nhà nước, doanh nghiệp đã chuyển đổi sở hữu, SCIC và các tổ chức, cá nhân liên quan. Hộ kinh doanh thông thường không đương nhiên trở thành đối tượng phải kê khai các khoản thu chỉ vì đang giao dịch với doanh nghiệp nhà nước.

Tuy nhiên, khi một doanh nghiệp lớn cơ cấu lại, thay đổi thường không dừng ở bảng cân đối vốn. Hệ thống nhà cung cấp, hợp đồng dịch vụ, lao động, bất động sản và mạng lưới phân phối có thể cùng thay đổi.

Đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ đang phụ thuộc lớn vào một khách hàng có vốn nhà nước, “rủi ro tập trung khách hàng” vì thế cần được nhìn cả từ kế hoạch cơ cấu sở hữu của đối tác.

Điểm đáng chú ý nhất của Nghị định 357 là đưa dòng tiền cơ cấu lại vốn nhà nước vào kỷ luật ngân sách ngay từ khi phát sinh. Doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh cần tách bạch tiền của giao dịch với tiền được quyền sử dụng. Còn với doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh, điều đáng theo dõi không phải tờ khai ngân sách mà là những thay đổi thị trường phía sau mỗi thương vụ cơ cấu vốn.