Nghị định 311/2026/NĐ-CP: Từ thuế, môi trường đến sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp có thể đối diện nhiều chủ thể có thẩm quyền xử phạt

Nghị định 311/2026/NĐ-CP làm rõ thêm một thực tế quản trị: rủi ro pháp lý của doanh nghiệp ngày càng mang tính liên ngành. Một doanh nghiệp có thể hoạt động trong một ngành, nhưng chịu sự điều chỉnh của nhiều lĩnh vực pháp luật.

Điểm đáng chú ý của Nghị định 311 nằm ở Điều 1, khi sửa đổi Điều 6 Nghị định 189/2025/NĐ-CP và xác định lại hàng loạt chức danh có thẩm quyền xử phạt.

Danh sách này trải từ đất đai, môi trường, xây dựng, bất động sản đến sở hữu trí tuệ, viễn thông, công nghệ số và AI; từ kế toán, kiểm toán, thuế, bảo hiểm đến chứng khoán, đấu thầu, đầu tư nước ngoài; từ công nghiệp, điện lực, hóa chất đến thương mại điện tử và xuất nhập khẩu. Đối với chủ doanh nghiệp, đây không đơn thuần là thay đổi tên cơ quan.

Nghị định 311/2026/NĐ-CP: Từ thuế, môi trường đến sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp có thể đối diện nhiều chủ thể có thẩm quyền xử phạt

Thuế và hải quan: Một ranh giới cần đọc kỹ

Điều 4 Nghị định 311 sửa đoạn mở đầu Điều 11 Nghị định 189. Theo đó, thẩm quyền của Hải quan đối với hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn, không thu; trốn thuế, cùng trường hợp ngân hàng thương mại không thực hiện trách nhiệm trích chuyển tiền từ tài khoản của người nộp thuế, được thực hiện theo Luật Quản lý thuế 108/2025/QH15 và các văn bản hướng dẫn.

Đây là điểm doanh nghiệp xuất nhập khẩu đặc biệt cần lưu ý: không nên đọc Nghị định 311 tách khỏi pháp luật quản lý thuế. Chính Nghị định đã dẫn chiếu sang hệ thống pháp luật chuyên ngành đối với nhóm hành vi này.

Môi trường, thực phẩm, thương mại điện tử: Rủi ro không nằm riêng trong một phòng ban

Điều 3 Nghị định 311 sửa khoản 5 Điều 8 Nghị định 189, xác định thẩm quyền đối với nhiều chức danh thuộc lực lượng Công an.

Trong đó đáng chú ý với cộng đồng doanh nghiệp là các chức danh thuộc lực lượng phòng, chống tội phạm về môi trường trong các lĩnh vực công nghiệp, xây dựng, giao thông; nông, lâm, ngư nghiệp, đa dạng sinh học và tài nguyên; y tế, an toàn thực phẩm, dịch vụ du lịch.

Cùng lúc, Điều 1 lại xác định các chức danh quản lý chuyên ngành trong môi trường, an toàn thực phẩm, công nghiệp, thương mại điện tử, xuất nhập khẩu... có thẩm quyền theo quy định.

Điều đó tạo ra một yêu cầu quản trị quan trọng: doanh nghiệp không nên xây dựng “ốc đảo tuân thủ”, trong đó kế toán chỉ biết thuế, nhà máy chỉ biết môi trường còn bộ phận bán hàng chỉ quan tâm doanh thu. Một dữ liệu sai ở khâu vận hành có thể kéo theo vấn đề ở nhiều hồ sơ pháp lý.

Đừng chỉ hỏi “phạt bao nhiêu?”

Đây có lẽ là thay đổi tư duy quan trọng nhất với SME và hộ kinh doanh. Điều 5 Nghị định 311 quy định lại thẩm quyền của cơ quan thi hành án dân sự. Chấp hành viên đang thi hành công vụ có quyền cảnh cáo, phạt tiền đến 20% mức tiền phạt tối đa của lĩnh vực tương ứng và tịch thu tang vật, phương tiện trong giới hạn luật định.

Ở cấp cao hơn, thủ trưởng cơ quan thi hành án dân sự cấp tỉnh và Trưởng phòng Thi hành án cấp quân khu có thể phạt đến 50% mức tối đa, đồng thời có quyền tước giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn, tịch thu tang vật, phương tiện và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả. Cấp Cục trưởng được trao thẩm quyền tới mức tối đa của lĩnh vực tương ứng.

Điều 6 cũng thiết kế các nấc thẩm quyền tương tự đối với Cảng vụ hàng hải, hàng không và đường thủy nội địa. Vì vậy, rủi ro của vi phạm hành chính không thể chỉ quy đổi thành một khoản tiền.

Đình chỉ hoạt động, tước giấy phép, tịch thu phương tiện hay buộc khắc phục hậu quả đôi khi gây tác động tới dòng tiền và khả năng vận hành lớn hơn chính tiền phạt. Đó mới là con số mà người đứng đầu doanh nghiệp cần đưa vào bài toán quản trị rủi ro.