Nghị định 308/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 05/8/2026 mở ra cơ chế đáng chú ý: người lao động của doanh nghiệp trong một số ngành, nghề có thể được đào tạo miễn phí tại cơ sở giáo dục nghề nghiệp. Nhưng đọc kỹ văn bản cho thấy, đây không phải một “gói hỗ trợ” doanh nghiệp cứ đăng ký là được hưởng. Khoảng cách từ chính sách đến lợi ích thực tế phụ thuộc rất lớn vào khả năng chủ động của chính doanh nghiệp.
 |
| Nghị định 308/2026/NĐ-CP: Được Nhà nước hỗ trợ đào tạo, nhưng doanh nghiệp không thể ngồi chờ |
Doanh nghiệp không còn đứng ngoài quá trình đào tạo
Điều 4 Nghị định 308 cho thấy một sự chuyển dịch đáng chú ý trong tư duy chính sách. Doanh nghiệp không chỉ tuyển và sử dụng lao động sau đào tạo mà được khuyến khích tham gia từ khâu xây dựng chương trình, chuẩn đầu ra, giáo trình, học liệu số đến tổ chức đào tạo, thực hành, thực tập và đánh giá kỹ năng.
Cụ thể, điểm b khoản 1 Điều 4 cho phép doanh nghiệp tham gia xây dựng, rà soát và đề xuất cập nhật chương trình đào tạo phù hợp nhu cầu sử dụng lao động; điểm d cho phép đặt hàng đào tạo, đào tạo lại, nâng cao kỹ năng; điểm đ mở đường cho chuyên gia của doanh nghiệp tham gia giảng dạy và hướng dẫn thực hành.
Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, cơ chế này đặc biệt đáng quan tâm. Thay vì liên tục than phiền “đào tạo không sát nhu cầu”, doanh nghiệp đã có một hành lang để trực tiếp đưa yêu cầu của thị trường vào nhà trường.
“Đào tạo miễn phí” có điều kiện
Điểm đáng chú ý nhất nằm ở khoản 2 Điều 6: người lao động của doanh nghiệp thuộc các ngành, nghề ưu tiên hoặc khó xã hội hóa có thể được đào tạo miễn phí tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Tuy nhiên, điều kiện không hề đơn giản. Theo điểm a khoản 2 Điều 6, trước hết phải có danh mục ngành, nghề ưu tiên hoặc khó xã hội hóa do Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành. Trên cơ sở đó, UBND cấp tỉnh quyết định những ngành, nghề được hỗ trợ tại địa phương, tùy chiến lược phát triển, nhu cầu nhân lực và khả năng cân đối ngân sách.
Doanh nghiệp còn phải lập danh sách người lao động đã ký hợp đồng lao động, phù hợp ngành nghề và tiêu chuẩn đăng ký, gửi cơ quan chuyên môn cấp tỉnh để rà soát, tổng hợp trước khi kế hoạch được phê duyệt.
Nói cách khác, đây không phải cơ chế “đào tạo trước, xin hoàn tiền sau”. Doanh nghiệp muốn tiếp cận chính sách phải theo đúng quy trình ngay từ đầu.
Miễn học phí nhưng doanh nghiệp vẫn phải tính chi phí thật
Điểm b khoản 2 Điều 6 quy định rõ hỗ trợ đào tạo không bao gồm tiền ăn, sinh hoạt phí và tiền đi lại. Đây là chi tiết doanh nghiệp nhỏ rất dễ bỏ qua.
Một khóa học không mất học phí vẫn có thể tạo chi phí đáng kể nếu người lao động phải nghỉ sản xuất, di chuyển dài ngày hoặc doanh nghiệp phải bố trí nhân sự thay thế. Bài toán cần tính không chỉ là “Nhà nước trả bao nhiêu”, mà là tổng chi phí và lợi ích sau đào tạo.
Hộ kinh doanh không nên hiểu rằng mình đương nhiên được hưởng
Điểm b khoản 1 Điều 2 xác định đối tượng áp dụng là doanh nghiệp được thành lập, tổ chức và hoạt động theo pháp luật Việt Nam. Nghị định không liệt kê hộ kinh doanh trong nhóm này.
Vì vậy, không có căn cứ để mặc nhiên áp dụng cơ chế dành cho doanh nghiệp sang hộ kinh doanh. Đây lại là một yếu tố đáng cân nhắc đối với những hộ đang mở rộng quy mô và đứng trước quyết định chuyển đổi mô hình.
Đừng chờ chính sách tìm đến doanh nghiệp
Với SME và startup, việc cần làm ngay là lập danh mục những kỹ năng thiếu hụt trong 1–3 năm tới, xác định nhóm lao động cần đào tạo lại, theo dõi danh mục ngành nghề được hỗ trợ tại địa phương và chủ động tìm cơ sở giáo dục nghề nghiệp phù hợp.
Giá trị thực sự của Nghị định 308 không chỉ là giảm một khoản chi phí đào tạo. Quan trọng hơn, chính sách đang mở cánh cửa để doanh nghiệp bước từ vị trí “người mua lao động” sang vị trí đồng kiến tạo nguồn nhân lực.
Trong cuộc cạnh tranh về năng suất, doanh nghiệp biết đào tạo người mình cần có thể tạo lợi thế bền vững hơn doanh nghiệp chỉ biết chờ thị trường cung cấp người phù hợp.
Đón đọc kỳ 2: Quỹ đào tạo nhân lực – Cơ hội mới nhưng đừng biến thành “quỹ treo”
