Ngân hàng Thế giới: Thương chiến đe dọa tới hai phần ba các nền kinh tế đang phát triển

Tăng trưởng toàn cầu chậm nhất kể từ năm 2008

Trong báo cáo triển vọng kinh tế mới nhất, Ngân hàng Thế giới (WB) dự báo tốc độ tăng trưởng của các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển sẽ chỉ đạt 3,8% trong năm 2025, giảm so với mức 4,2% của năm trước và thấp hơn một điểm phần trăm so với mức trung bình của thập niên 2010.

Thương chiến đe dọa tới hai phần ba các nền kinh tế đang phát triển

Tăng trưởng GDP bình quân đầu người tại các quốc gia này cũng chỉ đạt 2,9%, giảm mạnh so với giai đoạn 2000–2019. Về tổng thể, đây sẽ là năm có tốc độ tăng trưởng toàn cầu thấp nhất kể từ năm 2008, nếu loại trừ các năm suy thoái kinh tế.

Nguyên nhân chính được xác định là leo thang căng thẳng thương mại toàn cầu, đặc biệt sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump công bố loạt thuế quan đối ứng hồi tháng 4/2025, và gia tăng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhắm vào Trung Quốc và các đối tác thương mại lớn.

Nguy cơ đảo ngược kỳ tích toàn cầu hóa

Hơn 50 năm qua, thương mại toàn cầu đã giúp GDP bình quân đầu người tại các nước đang phát triển tăng gần gấp bốn lần, đưa hơn 1 tỷ người thoát nghèo cùng cực. Tuy nhiên, Ngân hàng Thế giới cảnh báo xu hướng này đang bị đảo ngược nhanh chóng.

Ông Indermit Gill - Chuyên gia kinh tế trưởng của WB - nhận định gay gắt: “Ngoại trừ châu Á, các nước đang phát triển giờ đây đang trở thành một khu vực không còn phát triển. Tăng trưởng của nhóm nước đang phát triển đã giảm dần trong ba thập kỷ liên tiếp, từ 6% mỗi năm trong thập niên 2000 xuống còn dưới 4% trong thập niên 2020”.

Một yếu tố khác làm gia tăng áp lực là dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào các nước đang phát triển đã giảm một nửa so với mức đỉnh năm 2008. Ngoài ra, WB dự báo tăng trưởng thương mại toàn cầu hàng hóa và dịch vụ sẽ chỉ đạt 1,8% trong năm 2025, giảm mạnh so với mức 3,4% năm ngoái.

Báo cáo cũng cho biết, trong khi các nước phát triển có thể khôi phục mức thu nhập bình quân đầu người như trước đại dịch COVID-19, thì các nước đang phát triển, ngoại trừ Trung Quốc, sẽ tụt lại 6% so với xu hướng cũ. “Với tốc độ hiện tại, phải mất hai thập kỷ để các nền kinh tế đang phát triển phục hồi phần tăng trưởng đã mất trong thập niên này”, WB cảnh báo.

Cơ quan này kêu gọi cần có hợp tác toàn cầu để xây dựng lại hệ thống thương mại ổn định, minh bạch và hỗ trợ quy mô lớn hơn cho các quốc gia dễ tổn thương do xung đột, nợ công và biến đổi khí hậu. Đáng chú ý, một số ngân hàng trung ương lớn tại các thị trường mới nổi đã bắt đầu hạ thấp kỳ vọng tăng trưởng.

Ngân hàng Trung ương Mexico - nền kinh tế phụ thuộc lớn vào thương mại với Mỹ, đã hạ dự báo tăng trưởng năm nay xuống gần bằng 0%. Tương tự, Ngân hàng Dự trữ Nam Phi cảnh báo tăng trưởng 1,2% của nước này đang bị đe dọa bởi “sự kết hợp giữa hàng rào thuế quan cao và bất ổn chính sách kéo dài”.

Bà Gita Gopinath - Phó Tổng giám đốc IMF - nhận định, các nền kinh tế mới nổi đang phải đối mặt với “bài toán chính sách khó hơn cả giai đoạn đại dịch”, vì tác động không thể đoán định từ các hàng rào thương mại và rủi ro dòng vốn đảo chiều.

Nghịch lý: Nhà đầu tư vẫn đổ tiền vào thị trường mới nổi

Dù các dự báo tỏ ra ảm đạm, dòng tiền đầu tư vẫn đang chảy mạnh vào một số thị trường mới nổi lớn. Chỉ tính từ đầu năm 2025, đồng real Brazil đã tăng 11% so với USD, vượt cả franc Thụy Sĩ và euro. Chứng khoán và trái phiếu bằng nội tệ tại các nước mới nổi cũng tăng khoảng 10% từ đầu năm đến nay, chỉ đứng sau thị trường châu Âu.

Ngân hàng JPMorgan lý giải hiện tượng này là do nhà đầu tư tại châu Á, vốn từng rót mạnh vào cổ phiếu và trái phiếu Mỹ, nay bắt đầu quay đầu, dẫn đến nhu cầu cao với tài sản nội địa và đồng nội tệ tăng giá.

Trong báo cáo ngày thứ Ba (10/6), JPMorgan viết: “Dù xuất khẩu có thể chậm lại vì thuế, dòng vốn quay về khiến tiền tệ các nước châu Á tăng giá, điều mà đầu năm ít ai dự đoán”.

Theo bà Alaa Bushehri - Giám đốc bộ phận nợ thị trường mới nổi tại BNP Paribas Asset Management, một số nền kinh tế đang phát triển đã “xây dựng được nền tảng tài chính mạnh mẽ hơn” sau một thập kỷ tái cấu trúc hậu khủng hoảng giá dầu 2015 và các cú sốc tài chính khác.

Mỹ và Trung Quốc đạt khung thỏa thuận tạm ngừng thương chiến

Bắc Kinh thu hút “influencer” Mỹ bằng chuyến du lịch Trung Quốc miễn phí

Nguy cơ giảm phát từ Trung Quốc đang lan rộng ở Đông Nam Á