Luật hóa ưu đãi đầu tư hạ tầng hàng hải, thúc đẩy chuyển đổi xanh toàn diện quốc gia

Việc hoàn thiện khung pháp lý cho phát triển hạ tầng hàng hải và đường thủy nội địa đang bước vào giai đoạn quan trọng, khi Bộ Xây dựng đề xuất dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam với nhiều điểm mới mang tính đột phá. Trong đó, đáng chú ý nhất là việc luật hóa các cơ chế ưu đãi đầu tư và tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư đối với các dự án hạ tầng quy mô lớn, có ý nghĩa chiến lược, tạo nền tảng thúc đẩy phát triển kinh tế biển theo hướng hiện đại và bền vững.

Một trong những điểm nhấn của dự thảo là bổ sung quy định rõ ràng về tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư cho các dự án cảng biển và cảng thủy nội địa trọng điểm. Đây là bước đi cần thiết trong bối cảnh nhiều dự án có quy mô lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến kết cấu hạ tầng quốc gia, cũng như các yếu tố quốc phòng và an ninh. Theo đó, các dự án như khu bến cảng thuộc cảng biển loại đặc biệt, cảng container trung chuyển quốc tế hay cảng thủy nội địa đầu mối khu vực sẽ phải tuân thủ quy trình lựa chọn nhà đầu tư nghiêm ngặt, minh bạch và có sự giám sát chặt chẽ từ cơ quan quản lý nhà nước.

Luật hóa ưu đãi đầu tư hạ tầng hàng hải, thúc đẩy chuyển đổi xanh toàn diện quốc gia.

Việc thiết lập các tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư không chỉ nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật về đầu tư và đấu thầu mà còn giúp sàng lọc các nhà đầu tư có năng lực thực sự, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, kém hiệu quả. Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho hạ tầng ngày càng lớn, việc lựa chọn đúng đối tác không chỉ quyết định tiến độ dự án mà còn ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành và khai thác lâu dài.

Bên cạnh cơ chế lựa chọn nhà đầu tư, dự thảo luật lần này còn mở ra một hệ thống chính sách ưu đãi và hỗ trợ đầu tư mang tính toàn diện. Trọng tâm của các chính sách này là thúc đẩy phát triển hạ tầng hàng hải và đường thủy theo hướng “xanh”, thông minh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây được xem là xu hướng tất yếu trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cam kết giảm phát thải và chuyển đổi sang nền kinh tế carbon thấp.

Cụ thể, các dự án đầu tư xây dựng cảng biển cửa ngõ, cảng trung chuyển quốc tế, cảng thủy nội địa đầu mối sẽ được hưởng các cơ chế hỗ trợ đặc thù nhằm thu hút nguồn lực xã hội. Đồng thời, các hoạt động như nạo vét luồng hàng hải, nâng cấp tuyến đường thủy nội địa, phát triển cảng xanh, cảng thông minh và ứng dụng công nghệ số trong quản lý, vận hành cũng nằm trong danh mục được ưu tiên.

Đáng chú ý, dự thảo đặc biệt nhấn mạnh vai trò của công nghệ và môi trường trong phát triển hạ tầng. Các khoản đầu tư vào hệ thống thu gom, xử lý chất thải, kiểm soát ô nhiễm và cung cấp năng lượng sạch cho tàu thuyền sẽ được khuyến khích mạnh mẽ. Điều này không chỉ giúp giảm tác động tiêu cực đến môi trường mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống cảng biển Việt Nam trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng đề cao tiêu chuẩn xanh.

Một điểm tiến bộ khác là việc luật hóa các định hướng ưu tiên đầu tư thay vì để rải rác ở nhiều văn bản như trước đây. Việc tập trung hóa các quy định giúp tạo sự rõ ràng, minh bạch và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận chính sách. Đồng thời, điều này cũng góp phần giảm thiểu rủi ro pháp lý, nâng cao niềm tin của nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Tuy nhiên, để các chính sách ưu đãi phát huy hiệu quả, yếu tố quan trọng là phải đảm bảo nguyên tắc triển khai. Các dự án được hưởng ưu đãi cần phù hợp với quy hoạch tổng thể, chiến lược phát triển ngành và đảm bảo hiệu quả đầu tư. Việc công khai, minh bạch trong phân bổ nguồn lực cũng là điều kiện tiên quyết nhằm tránh thất thoát và lãng phí.

Ngoài ra, vai trò của Nhà nước vẫn giữ vị trí then chốt trong việc đầu tư các công trình kết nối hạ tầng giao thông công cộng đến cảng, cũng như các công trình hàng hải và đường thủy nội địa mang tính công ích. Sự kết hợp giữa đầu tư công và huy động vốn tư nhân theo hình thức đối tác công tư (PPP) được kỳ vọng sẽ tạo ra nguồn lực đủ lớn để phát triển hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại.

Trong bối cảnh kinh tế biển ngày càng đóng vai trò quan trọng trong tăng trưởng quốc gia, việc xây dựng một hệ thống hạ tầng hàng hải và đường thủy hiệu quả, bền vững là yêu cầu cấp thiết. Dự thảo Bộ luật lần này không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn đặt nền móng cho sự phát triển dài hạn, hướng tới mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển.

Có thể thấy, việc luật hóa cơ chế ưu đãi đầu tư hạ tầng hàng hải và đường thủy không đơn thuần là một thay đổi về chính sách, mà còn là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc toàn bộ hệ thống logistics quốc gia. Khi các nguồn lực được huy động và phân bổ hiệu quả, cùng với định hướng phát triển xanh và bền vững, hạ tầng hàng hải Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế trong những thập kỷ tới.