TP.HCM định hình cấu trúc siêu đô thị cho giai đoạn phát triển mới

Trong bối cảnh TP.HCM bước vào giai đoạn phát triển với quy mô không gian và dân số lớn hơn sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, yêu cầu xây dựng mô hình đô thị hiện đại, kết nối và có khả năng thích ứng ngày càng cấp thiết. Hội thảo khoa học "Định hình cấu trúc không gian siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh trong bối cảnh mới" đã tập hợp nhiều nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý để đề xuất các định hướng quy hoạch phục vụ tầm nhìn phát triển thành phố trong nhiều thập niên tới.

Hội thảo quy tụ các nhà khoa học, chuyên gia và nhà quản lý thảo luận định hướng phát triển đô thị.

Theo Ban Tổ chức, hội thảo do Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Viện Nghiên cứu Phát triển TP.HCM tổ chức nhằm tạo diễn đàn trao đổi giữa giới nghiên cứu, cơ quan quản lý và các đơn vị tư vấn về những vấn đề trọng tâm của quy hoạch đô thị. Sự kiện diễn ra trong bối cảnh thành phố đang xây dựng Quy hoạch tổng thể giai đoạn 2025-2050, tầm nhìn 100 năm với mục tiêu hướng tới mô hình phát triển hiện đại, thích ứng và bền vững.

Ban Tổ chức cho biết hội thảo nhận được 92 bản tóm tắt nghiên cứu, lựa chọn 55 công trình đưa vào kỷ yếu. Các tham luận tiếp cận nhiều lĩnh vực như quy hoạch không gian, hạ tầng giao thông, phát triển đô thị thông minh, kinh tế xanh, hạ tầng xanh, chuyển đổi số, mục tiêu Net Zero và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Phát biểu khai mạc, đại diện Trường Đại học Kiến trúc TP.HCM nhấn mạnh việc mở rộng không gian phát triển đã đưa thành phố bước sang giai đoạn mới với định hướng hình thành mô hình siêu đô thị đa cực. Trong định hướng này, các cực tăng trưởng sẽ được kết nối bằng hệ thống giao thông hiện đại, hạ tầng số và các hành lang sinh thái nhằm phát huy lợi thế từng khu vực, đồng thời nâng cao chất lượng sống của người dân.

Ths.KTS. Vũ Chí Kiên "Một siêu đô thị không được hình thành chỉ bằng việc mở rộng quy mô hay gia tăng các chỉ số tăng trưởng. Điều cốt lõi là xây dựng được cấu trúc không gian đủ năng lực kết nối các cực phát triển, phát huy lợi thế từng khu vực, gìn giữ bản sắc và không ngừng nâng cao chất lượng sống của người dân".

Nhiều góc tiếp cận cho mô hình quy hoạch TP.HCM tương lai

Một trong những nội dung thu hút sự quan tâm tại hội thảo là cách tiếp cận đối với cấu trúc siêu đô thị TP.HCM trong bối cảnh địa giới hành chính và quy mô phát triển thay đổi.

Theo các nghiên cứu được trình bày, việc hình thành siêu đô thị không chỉ dựa trên mở rộng diện tích hay gia tăng dân số mà cần xác lập rõ mô hình tổ chức không gian. Các chuyên gia cho rằng cần phân biệt giữa cấu trúc phát triển và cấu trúc không gian, đồng thời xác định rõ khái niệm đô thị đa trung tâm, đô thị đa cực và mạng lưới liên kết vùng để tránh chồng chéo trong quy hoạch.

Kinh nghiệm từ Seoul, Thượng Hải cùng nhiều đô thị lớn trên thế giới cũng được giới thiệu như những tham chiếu quan trọng. Các mô hình này đều đặt trọng tâm vào việc phát triển các cực chức năng chuyên biệt, tăng cường kết nối giao thông và hình thành các hành lang phát triển thay vì tập trung toàn bộ nguồn lực vào khu vực trung tâm.

Ở góc độ quy hoạch tổng thể, nhiều tham luận đề xuất xây dựng TP.HCM theo hướng siêu đô thị toàn cầu với mạng lưới đa trung tâm, kết hợp năm cực phát triển, các hành lang kinh tế - xã hội và những khu chức năng chuyên biệt. Mô hình này hướng tới khai thác đồng thời lợi thế về tài chính, đổi mới sáng tạo, logistics, kinh tế biển, công nghệ cao và chuyển đổi số để tạo động lực tăng trưởng dài hạn.

ThS.KTS. Nguyễn Thu Phong "Không gian xanh cần được phân bổ ngay trong từng khu dân cư thay vì chỉ tập trung ở các công viên lớn. Mô hình GreenHood hướng tới hình thành mạng lưới những 'tế bào xanh' đa chức năng, giúp người dân tiếp cận dễ dàng các hoạt động văn hóa, thể thao, giáo dục và sinh hoạt cộng đồng".

Không gian xanh và hạ tầng tích hợp được xem là nền tảng phát triển

Bên cạnh các định hướng quy hoạch vĩ mô, nhiều tham luận tập trung vào việc nâng cao chất lượng không gian sống thông qua hệ thống hạ tầng xanh và các mô hình phát triển lấy cộng đồng làm trung tâm.

Đáng chú ý, mô hình GreenHood được giới thiệu như một giải pháp xây dựng mạng lưới không gian xanh quy mô khu dân cư. Thay vì chỉ phát triển các công viên lớn, mô hình hướng tới hình thành những "tế bào xanh" phân bố đều trong từng khu phố, tích hợp cây xanh, sân chơi, không gian sinh hoạt cộng đồng, khu thể thao và các hoạt động văn hóa.

Theo nhóm nghiên cứu, GreenHood kế thừa các nguyên lý của Placemaking, Tactical Urbanism và mô hình "Thành phố 15 phút", trong đó người dân có thể tiếp cận các dịch vụ thiết yếu trong khoảng cách ngắn. Kinh nghiệm từ Singapore và Nhật Bản cho thấy việc huy động cộng đồng tham gia quản lý, chăm sóc không gian công cộng giúp nâng cao hiệu quả khai thác cũng như hình thành bản sắc riêng cho từng khu dân cư. Nhiều chuyên gia nhận định, khi quy mô đô thị ngày càng mở rộng, việc bổ sung những không gian xanh quy mô nhỏ nhưng kết nối liên tục sẽ góp phần giảm hiệu ứng đảo nhiệt, cải thiện môi trường sống và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

TS KTS Phạm Ngọc Tuấn "Tái cấu trúc không gian TP.HCM cần được dẫn dắt bởi các động lực phát triển mới như đổi mới sáng tạo, kinh tế biển, logistics, hạ tầng chiến lược và chuyển đổi xanh. Khi các động lực này được kết nối bằng hệ thống hành lang chức năng, thành phố sẽ hình thành mô hình siêu đô thị đa cực có sức cạnh tranh quốc tế". - Ảnh Yphong

Từ động lực phát triển đến mô hình siêu đô thị đa cực

Một trong những tham luận được quan tâm là nghiên cứu về tái cấu trúc không gian siêu đô thị TP.HCM dựa trên các động lực phát triển mới. Theo đó, nhóm nghiên cứu đề xuất năm động lực nền tảng gồm phát triển nguồn nhân lực sáng tạo; tăng cường kết nối toàn cầu và đổi mới sáng tạo; đầu tư hạ tầng chiến lược; xây dựng đô thị sinh thái; hoàn thiện thể chế và cơ chế tài chính. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, địa kinh tế toàn cầu được xem là động lực bao trùm, tạo điều kiện để thành phố tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực và thế giới.

Trên cơ sở đó, tham luận đề xuất mô hình phát triển gồm 6+1 cực chiến lược, bao gồm trung tâm tài chính quốc tế, cực đổi mới sáng tạo phía Đông, cực công nghiệp - logistics phía Bắc, cực kinh tế biển, cực sinh thái biển, cực di sản Côn Đảo và đô thị sân bay Long Thành. Các cực phát triển được kết nối thông qua sáu hành lang chức năng về giao thông, logistics, đổi mới sáng tạo, sinh thái, kinh tế biển và nông nghiệp đô thị nhằm hình thành mạng lưới phát triển thống nhất trên toàn vùng.

Các chuyên gia cho rằng cách tiếp cận này góp phần giảm áp lực cho khu vực trung tâm, đồng thời khai thác hiệu quả lợi thế của từng địa phương sau khi mở rộng không gian phát triển.

Ông Quentin Michaud – Chuyên gia Boston Consulting Group (BCG) "Để trở thành siêu đô thị có sức cạnh tranh khu vực, TP.HCM cần phát triển theo mô hình đa trung tâm, gắn với các cực tăng trưởng chuyên biệt, hạ tầng hiện đại và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Quy hoạch không gian phải song hành với chuyển đổi số, kinh tế xanh và các ngành công nghệ chiến lược".

Hướng tới quy hoạch TP.HCM hiện đại, thích ứng và cạnh tranh khu vực

Từ nhiều góc nhìn khác nhau, các tham luận đều thống nhất rằng quá trình xây dựng cấu trúc siêu đô thị TP.HCM cần được đặt trên nền tảng phát triển đa trung tâm, liên kết vùng, hạ tầng tích hợp và chuyển đổi xanh.

Những khuyến nghị được đưa ra không chỉ tập trung vào tổ chức không gian mà còn nhấn mạnh vai trò của đổi mới sáng tạo, kinh tế số, hệ thống giao thông công cộng, mô hình TOD, hạ tầng xanh và các giải pháp nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Đây cũng được xem là những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của TP.HCM trong bối cảnh các đô thị lớn trên thế giới đang chuyển mạnh sang mô hình phát triển bền vững.

Ban Tổ chức kỳ vọng các kết quả nghiên cứu tại hội thảo sẽ bổ sung cơ sở khoa học cho quá trình hoàn thiện Quy hoạch tổng thể TP.HCM thời kỳ 2025-2050, đồng thời tạo thêm luận cứ phục vụ việc hoạch định chính sách và tổ chức không gian đô thị trong dài hạn.