Lâm Thượng có những thứ mà nhiều khu du lịch phải mất nhiều năm và nguồn lực lớn để xây dựng: một không gian thiên nhiên trong lành, những bản làng yên bình, nét văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc Tày cùng nhịp sống chậm, gần gũi với thiên nhiên.
Nhưng có một thực tế, không phải nơi nào có cảnh đẹp cũng có thể phát triển du lịch. Không phải nơi nào có bản sắc cũng có thể tạo ra sinh kế. Giá trị chỉ thực sự được hình thành khi những tài nguyên ấy được tổ chức, khai thác đúng cách và trở thành một phần trong đời sống kinh tế của cộng đồng.
Tại xã Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai, Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Lâm Thượng đang từng bước tìm lời giải cho bài toán đó bằng một hướng đi mới: phát triển du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp, văn hóa bản địa và trải nghiệm đời sống địa phương. Đây không chỉ là sự mở rộng ngành nghề của một hợp tác xã, mà còn là sự thay đổi trong cách nhìn về giá trị của vùng đất.
 |
| Nhà nghỉ cộng đồng của HTX nông nghiệp và dịch vụ Lâm Thượng được xây dựng theo kiến trúc truyền thống, tạo không gian gần gũi và mang đậm bản sắc địa phương (Ảnh: Trần Thị Hà Xuyên) |
Trước đây, hoạt động chính của Hợp tác xã Nông nghiệp và Dịch vụ Lâm Thượng tập trung vào sản xuất nông nghiệp và cung cấp các dịch vụ phục vụ thành viên.
Tuy nhiên, sản xuất nông nghiệp ở khu vực miền núi luôn đối mặt với những thách thức không nhỏ. Thời tiết ảnh hưởng trực tiếp đến mùa vụ, thị trường tiêu thụ thiếu ổn định, trong khi giá trị gia tăng của nhiều sản phẩm chưa tương xứng với công sức người dân bỏ ra.
Câu hỏi đặt ra không chỉ với HTX Lâm Thượng mà với nhiều mô hình kinh tế nông thôn là: Làm thế nào để người dân có thể tạo ra nhiều giá trị hơn trên chính mảnh đất quê hương mình?
Câu trả lời của HTX không phải là từ bỏ nông nghiệp, mà là tìm cách kết nối nông nghiệp với những giá trị khác đang hiện hữu. Bởi một sản phẩm nông nghiệp không chỉ là sản phẩm được tạo ra từ đất. Đằng sau đó còn là câu chuyện về con người, văn hóa, phương thức canh tác và không gian sinh sống của cộng đồng. Khi những giá trị ấy được kết nối với du lịch, sản phẩm có thêm một vòng đời mới.
 |
| Khu bungalow phục vụ khách du lịch của HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Lâm Thượng (Ảnh: Trần Thị Hà Xuyên) |
Nhằm từng bước đưa du lịch cộng đồng trở thành một hướng phát triển mới, HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Lâm Thượng đã đầu tư 2 căn bungalow và 1 nhà nghỉ cộng đồng, có khả năng phục vụ khoảng 25 - 30 khách.
Nhưng điều tạo nên sức hút của mô hình không nằm đơn thuần ở cơ sở lưu trú. Điểm đặc biệt là cách HTX đưa du khách đến gần hơn với đời sống bản địa. Ở đây, du khách không chỉ nghỉ ngơi giữa không gian thiên nhiên, mà còn được thưởng thức những món ăn chế biến từ nguyên liệu địa phương, tìm hiểu hoạt động sản xuất, khám phá văn hóa truyền thống và cảm nhận nhịp sống của người dân vùng cao. Đó cũng là cách những sản phẩm nông nghiệp có thêm cơ hội nâng cao giá trị.
Nếu trước đây nông sản chủ yếu được bán theo cách truyền thống, thì nay có thể trở thành một phần trong hành trình trải nghiệm của du khách. Một món ăn địa phương không chỉ mang giá trị ẩm thực, mà còn chứa đựng câu chuyện về vùng đất và con người nơi đây.
Năm 2026, doanh thu từ dịch vụ du lịch của HTX dự kiến đạt khoảng 80 triệu đồng, lợi nhuận khoảng 45 triệu đồng. Con số này chưa lớn, nhưng lại cho thấy một hướng đi đang hình thành. Quan trọng hơn, mô hình đã tạo thêm việc làm ổn định cho khoảng 20 lao động, với mức thu nhập bình quân từ 6 - 7 triệu đồng/người/tháng.
Với một địa phương miền núi, việc tạo ra sinh kế ngay tại chỗ có ý nghĩa đặc biệt. Người dân không phải rời quê để tìm kiếm cơ hội việc làm, mà có thể tham gia vào chính chuỗi giá trị được tạo dựng từ quê hương mình.
Đó là thay đổi lớn nhất mà du lịch cộng đồng mang lại. Không chỉ tạo ra doanh thu, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy phát triển. Người dân bắt đầu nhìn thấy rằng những giá trị quen thuộc như ngôi nhà truyền thống, món ăn dân gian, cảnh quan thiên nhiên hay nét văn hóa bản địa đều có thể trở thành nguồn lực kinh tế.
Sự chuyển đổi của HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Lâm Thượng diễn ra trong thời điểm du lịch cộng đồng đang trở thành một hướng phát triển quan trọng của địa phương.
 |
| Du khách giao lưu, trải nghiệm không gian văn hóa truyền thống tại HTX nông nghiệp và dịch vụ Lâm Thượng (Ảnh: Trần Thị Hà Xuyên) |
Tháng 7/2026, Làng du lịch Lâm Thượng được Hiệp hội Du lịch Việt Nam trao Giải thưởng VITA Awards 2026 ở hạng mục “Làng du lịch tốt nhất năm 2025”. Đây là sự ghi nhận đối với những nỗ lực của chính quyền, người dân và các cơ sở kinh doanh trong việc phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa, bảo vệ cảnh quan và nâng cao sinh kế cộng đồng.
Tuy nhiên, phát triển du lịch cộng đồng cũng đặt ra những yêu cầu mới. Đó là làm sao nâng cao chất lượng dịch vụ, xây dựng sản phẩm đặc trưng, đào tạo nguồn nhân lực, giữ gìn bản sắc văn hóa và bảo vệ môi trường trong quá trình khai thác.
Bởi du lịch cộng đồng chỉ thực sự bền vững khi người dân vừa là người tham gia, vừa là người được hưởng lợi và cũng là người gìn giữ những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến.
Câu chuyện của HTX Nông nghiệp và Dịch vụ Lâm Thượng cho thấy một hướng đi đáng chú ý của kinh tế tập thể vùng cao: phát triển không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc tạo ra những điều hoàn toàn mới. Đôi khi, động lực phát triển nằm ngay trong những giá trị đã tồn tại từ lâu, chỉ cần được nhìn nhận bằng một tư duy mới.
Khi ruộng đồng không chỉ tạo ra nông sản, mà còn tạo ra trải nghiệm. Khi văn hóa không chỉ để gìn giữ, mà còn trở thành nguồn lực. Khi người dân không chỉ là người sống trong điểm đến, mà trở thành chủ thể tạo ra giá trị.
Đó chính là lúc một vùng đất bắt đầu mở ra con đường phát triển mới. Và với Lâm Thượng, hành trình biến bản sắc vùng cao thành nguồn lực kinh tế mới đang được bắt đầu từ những bước đi nhỏ, nhưng đầy triển vọng.
