Lào Cai: Người có uy tín cùng bà con Lâm Thượng làm du lịch, giữ gìn bản sắc

Lâm Thượng, tỉnh Lào Cai có những cảnh quan giàu tiềm năng như Hang Thẳm Dường, Thác Nặm Chắn, Đồi Lung Trạng – Đồi 700, Thung lũng Tùng Lâm cùng những cánh đồng, núi rừng mang nét đặc trưng của vùng cao. Bên cạnh cảnh quan thiên nhiên, địa phương còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa của đồng bào các dân tộc, từ hát Then, đàn Tính, trang phục truyền thống, nghề dệt thổ cẩm, đan lát đến lễ hội, trò chơi dân gian và những món ăn mang hương vị bản địa.

Đó không chỉ là tài sản tinh thần mà còn là nguồn lực để phát triển du lịch, tạo thêm sinh kế cho người dân nếu được khai thác phù hợp.

Thực tế bước đầu cho thấy hướng đi này có triển vọng. Sáu tháng đầu năm 2026, Lâm Thượng đón khoảng 24.630 lượt khách, doanh thu du lịch đạt hơn 22 tỷ đồng. Các cơ sở và điểm trải nghiệm như Xới Farmstay, Dũng Phiêu Homestay, Jack Ecolodge, Ngọt's House, Cát Sỏi từng bước góp phần hình thành sản phẩm du lịch gắn với thiên nhiên và đời sống địa phương.

Tuy nhiên, những con số về lượng khách và doanh thu mới phản ánh một phần kết quả. Điều quan trọng hơn là du lịch có giúp nhiều hộ dân cải thiện thu nhập hay không, người dân có chủ động tham gia hay không và những giá trị văn hóa làm nên sức hấp dẫn của bản làng có được gìn giữ hay không.

Một hộ có thể mở homestay, nhưng để hình thành một điểm đến hấp dẫn cần sự chung tay của cả cộng đồng. Đường làng sạch sẽ, cảnh quan được bảo vệ, món ăn bảo đảm chất lượng, cách ứng xử thân thiện và những nét văn hóa được gìn giữ đều góp phần tạo nên trải nghiệm của du khách.

Trong quá trình ấy, người có uy tín có vai trò đặc biệt. Họ gần gũi với đồng bào, hiểu phong tục, tập quán, nắm bắt tâm tư của từng gia đình và có khả năng giải thích những điều mới bằng ngôn ngữ, cách nói quen thuộc. Khi người có uy tín gương mẫu thực hiện, kiên trì vận động và chỉ ra lợi ích cụ thể, chủ trương phát triển du lịch sẽ dễ đi vào cuộc sống hơn.

Người có uy tín, nghệ nhân và người cao tuổi xã Lâm Thượng tham gia Hội thi Hương cốm bản Noọng năm 2026 do Câu lạc bộ Văn hóa - Nghệ thuật - Thể thao nòng cốt xã Lâm Thượng phối hợp với Trung tâm Phát triển cộng đồng sinh thái (ECODE) tổ chức.

Du lịch cộng đồng hấp dẫn bởi những điều chân thực. Du khách đến Lâm Thượng không chỉ để ngắm cảnh mà còn muốn tìm hiểu cuộc sống, thưởng thức ẩm thực, nghe làn điệu dân ca, trải nghiệm nghề thủ công và cảm nhận sự thân thiện của người dân.

Bởi vậy, phát triển du lịch không thể chỉ tập trung xây dựng cơ sở lưu trú hay tạo ra những sản phẩm phục vụ nhu cầu trước mắt. Nếu những giá trị truyền thống bị lãng quên, cảnh quan bị tổn hại hoặc sinh hoạt văn hóa bị biến thành màn trình diễn thiếu tự nhiên, bản làng sẽ dần đánh mất chính điều làm nên sức hấp dẫn của mình.

Người có uy tín, nghệ nhân và người cao tuổi có thể góp phần truyền dạy hát Then, đàn Tính, nghề dệt, nghề đan lát; vận động con cháu gìn giữ trang phục, món ăn, lễ hội và phong tục tốt đẹp. Việc bảo tồn cần bắt đầu từ gia đình, thôn bản, từ những sinh hoạt thường ngày, để văn hóa tiếp tục được trao truyền giữa các thế hệ chứ không chỉ xuất hiện khi có khách du lịch.

Cùng với đó, cần phân biệt rõ việc gìn giữ giá trị truyền thống với việc duy trì những tập quán không còn phù hợp. Vận động bà con phát huy nét đẹp văn hóa phải đi đôi với nâng cao nhận thức, xây dựng nếp sống văn minh, tôn trọng quyền và lợi ích chính đáng của mỗi người.

Đây cũng là cách đưa công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến gần cộng đồng. Thay vì chỉ phổ biến những điều khoản khó nhớ, người có uy tín có thể bắt đầu từ những việc cụ thể: không xả rác ra suối, không làm tổn hại cảnh quan, giữ gìn không gian sinh hoạt văn hóa, tôn trọng du khách và cùng nhau bảo vệ tài sản chung. Những việc làm ấy vừa giữ gìn bản làng, vừa góp phần hình thành ý thức sống và kinh doanh có trách nhiệm.

Xã Lâm Thượng tổ chức các hoạt động hỗ trợ kết nối chuỗi du lịch, dược liệu và sản phẩm địa phương, góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho phụ nữ và cộng đồng.

Khi du lịch phát triển, hoạt động đón khách, cung cấp thực phẩm, tổ chức trải nghiệm và kinh doanh dịch vụ cũng đặt ra những yêu cầu mới. Các hộ dân cần quan tâm đến vệ sinh an toàn thực phẩm, phòng cháy, chữa cháy, bảo vệ môi trường, quản lý lưu trú và thực hiện các thủ tục cần thiết phù hợp với loại hình hoạt động của mình.

Đây là những nội dung liên quan trực tiếp đến an toàn của người dân, du khách và hiệu quả kinh doanh. Một bữa ăn sạch, nơi nghỉ an toàn hay dòng suối không bị ô nhiễm không chỉ giúp giữ uy tín cho cơ sở du lịch mà còn bảo vệ lợi ích của cả cộng đồng.

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 đã xác định việc bồi dưỡng, hỗ trợ già làng, trưởng thôn, người có uy tín trong cộng đồng dân cư tham gia phổ biến pháp luật là một nội dung cần được quan tâm. Điều đó cho thấy vai trò của người có uy tín không chỉ nằm ở khả năng vận động đồng bào mà còn có thể trở thành cầu nối đưa quy định của Nhà nước đến với đời sống.

Tuy nhiên, để làm tốt vai trò này, người có uy tín cần được cung cấp thông tin chính xác, cập nhật và hướng dẫn cách truyền đạt phù hợp. Những nội dung liên quan đến thủ tục kinh doanh, lưu trú, an toàn thực phẩm hay bảo vệ di sản cần có sự phối hợp của cán bộ chuyên môn, chính quyền và các tổ chức đoàn thể. Người có uy tín giúp giải thích, vận động và nắm bắt phản hồi của bà con; còn cơ quan chức năng có trách nhiệm hướng dẫn cụ thể, bảo đảm người dân hiểu đúng và thực hiện đúng.

Cách làm hiệu quả không phải là đưa ra thật nhiều quy định trong một buổi họp, mà là chỉ rõ từng việc cần làm, vì sao phải làm và ai có thể hỗ trợ khi người dân gặp khó khăn. Khi bà con hiểu rằng tuân thủ quy định giúp bảo vệ sức khỏe, tránh rủi ro, giữ khách và duy trì nguồn thu, việc chấp hành sẽ gắn với lợi ích thiết thực của chính họ.

Ông Hoàng Ngọc Tú, Người có uy tín thôn Khéo Lẹng, xã Lâm Thượng tham luận tại Hội nghị biểu dương, tôn vinh điển hình tiên tiến, phát huy vai trò người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số năm 2026

Lâm Thượng đã thành lập Ban Chỉ đạo phát triển du lịch và Ban Quản lý du lịch cộng đồng; phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng Dự án ADB khảo sát tiềm năng, xây dựng ý tưởng phát triển. Các thôn Khéo Lẹng, Tông Pinh Cại và Tông Pắng đã được rà soát theo các nhóm tiêu chí Làng du lịch cộng đồng ASEAN. Người dân và những hộ tiên phong cũng được tham quan, học tập, tập huấn về ẩm thực, cải thiện cơ sở lưu trú, xây dựng sản phẩm và tuyến trải nghiệm.

Những hoạt động này cần tiếp tục gắn với yêu cầu mở rộng cơ hội tham gia cho người dân. Không phải gia đình nào cũng có điều kiện mở homestay, nhưng nhiều hộ có thể cung cấp nông sản, thực phẩm, sản phẩm thủ công, tham gia biểu diễn văn nghệ, hướng dẫn trải nghiệm hoặc cung cấp các dịch vụ phù hợp.

Khi người dân có thêm việc làm và thu nhập, họ sẽ có động lực gìn giữ cảnh quan, văn hóa và cùng xây dựng môi trường du lịch thân thiện. Ngược lại, nếu lợi ích chỉ tập trung ở một số cơ sở, sự tham gia của cộng đồng sẽ khó bền vững. Vì vậy, việc phát huy vai trò người có uy tín cần gắn với đối thoại, tạo đồng thuận và vận động chia sẻ cơ hội phát triển một cách phù hợp.

Về phía địa phương, cần tiếp tục bồi dưỡng người có uy tín về kiến thức du lịch, kỹ năng tuyên truyền và những quy định thiết thực đối với cộng đồng; đồng thời hỗ trợ người dân hoàn thiện sản phẩm, nâng cao chất lượng dịch vụ, quảng bá điểm đến và bảo vệ môi trường.

Phát triển du lịch cộng đồng ở Lâm Thượng không chỉ là đón thêm khách, mà còn là làm sao để bản làng đẹp hơn, văn hóa được tiếp nối và đời sống người dân ngày càng tốt hơn. Khi cấp ủy định hướng, chính quyền đồng hành, người có uy tín gương mẫu vận động và người dân thực sự là chủ thể, du lịch mới có thể trở thành động lực phát triển lâu dài. Khi ấy, mỗi nếp nhà, món ăn, làn điệu dân ca và cảnh sắc quê hương không chỉ được du khách trân trọng mà còn góp phần tạo dựng tương lai bền vững cho chính cộng đồng đang gìn giữ những giá trị ấy.