Rừng tre là nhà, măng là lộc trời ban. Từ bao đời nay, đồng bào Tày ở Lâm Thượng, Lào Cai đã dựa vào rừng để sống, đồng thời gìn giữ rừng bằng những quy ước được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Người phụ nữ trong bản biết mùa nào măng ngon, nơi nào được hái, búp nào nên lấy và gốc nào cần để lại. Họ vào rừng không phải để thu gom bằng được những gì thiên nhiên ban tặng. Mỗi nhát cuốc, mỗi lần lựa măng đều có sự chừng mực.
Đó là cách người Tày “nương tay” với thiên nhiên: chỉ lấy vừa đủ cho bữa ăn và cuộc sống, không tận thu nguồn lộc của mùa sau.
Trong chiếc gùi trở về bản vì thế không chỉ có măng. Ở đó còn có kinh nghiệm nhận biết cây rừng, cách ứng xử với đất đai và tri thức được người mẹ truyền cho con gái qua những lần cùng nhau lên núi.
 |
| Người phụ nữ Tày, Lâm Thượng yêu công việc này, yêu mảnh đất Lâm Thượng bằng tất cả niềm tự hào (Ảnh: Lê Minh Tâm - Phạm Hải Quỳnh) |
Khách đến vùng cao ngày nay không còn chỉ muốn đứng trước một cảnh đẹp để chụp ảnh. Điều họ tìm kiếm là cơ hội được bước vào đời sống địa phương, dù chỉ trong một ngày.
Lâm Thượng có thể bắt đầu hành trình ấy từ những điều vốn rất quen thuộc với người dân. Buổi sáng, du khách theo người Tày vào rừng tre, nghe kể về mùa măng và học cách nhận biết những búp măng vừa đủ độ ngon. Trên đường đi, họ được quan sát cây cỏ, lắng nghe tiếng rừng và hiểu vì sao người dân luôn dành cho thiên nhiên một sự kính trọng.
Khi chiếc gùi đã đủ, mọi người trở về nhà sàn, cùng sơ chế nguyên liệu và chuẩn bị bữa cơm. Câu chuyện về măng tiếp tục bên bếp lửa: vì sao có loại phải ngâm kỹ, loại nào phù hợp với từng cách chế biến và người Tày thường dành món ngon nào để đãi khách quý.
Một trải nghiệm như vậy không cần trang trí cầu kỳ. Sức hấp dẫn nằm ở bàn tay thật, công việc thật và câu chuyện thật. Du khách không đứng ngoài quan sát mà được tham gia, được trò chuyện và hiểu món ăn từ lúc còn là búp măng dưới tán rừng.
Đến tối, trong không gian nhà sàn, tiếng đàn Tính có thể nối dài câu chuyện về bản làng. Âm thanh khi sâu lắng như lời thủ thỉ của núi rừng, lúc rộn ràng theo câu hát và nhịp chân. Bữa cơm, bếp lửa và tiếng đàn tạo thành một hành trình cảm xúc liền mạch, thay vì những tiết mục rời nhau để khách xem rồi rời đi.
 |
| Ẩm thực địa phương khi có măng và thịt lợn mắm cơm đỏ - 1 món ăn của người dân tộc Tày xã Lâm Thượng |
Trong hành trình ấy, người phụ nữ Tày không chỉ là người hái măng hay chuẩn bị bữa ăn. Họ giữ nhiều lớp tri thức của cộng đồng: hiểu cây rừng, biết chế biến món ăn, khéo đường kim mũi chỉ và thuộc những câu chuyện của gia đình, bản làng.
Nếu được hỗ trợ kỹ năng đón khách và kể chuyện, chính họ có thể trở thành những “hướng dẫn viên bản địa” gần gũi nhất. Không cần những lời giới thiệu được học thuộc, mỗi người kể bằng ký ức và trải nghiệm của mình.
Du lịch khi ấy tạo thêm giá trị cho công việc vốn diễn ra hằng ngày. Măng rừng không chỉ được bán như nguyên liệu; nó trở thành một phần của hành trình trải nghiệm. Bữa cơm không đơn thuần tính bằng suất ăn; trong đó có công sức, tri thức và lòng hiếu khách. Tiếng đàn Tính cũng không còn là tiết mục minh họa mà trở thành tiếng nói văn hóa của cộng đồng.
Khi người dân trực tiếp làm dịch vụ và được hưởng lợi, họ sẽ có thêm lý do để giữ rừng, giữ nghề, giữ nhà sàn và truyền dạy văn hóa cho lớp trẻ.
 |
| Tiếng đàn Tính ngân lên, như lời thủ thỉ của núi rừng, như tình yêu quê hương được dệt qua từng nốt nhạc, từng đường kim mũi chỉ. Tự hào biết mấy những người con Lâm Thượng – những "người giữ lửa" kiên trì, đưa du lịch bản làng vươn xa bằng chính cốt cách của người Tày. (Ảnh: Vũ Ngọc Dũng - Phạm Hải Quỳnh) |
Điều Lâm Thượng cần tránh là biến công việc đời thường thành một màn diễn được lặp lại cho khách xem. Nếu hái măng chỉ còn là động tác tạo dáng, đàn Tính chỉ vang lên theo lịch đặt đoàn và trang phục truyền thống chỉ được khoác vào để chụp ảnh, trải nghiệm sẽ nhanh chóng mất đi sức sống.
Hoạt động vào rừng cần có người dân hướng dẫn, giới hạn số lượng khách và tuân thủ cách khai thác truyền thống. Không thể vì nhu cầu trải nghiệm mà thu hái quá mức hoặc gây xáo trộn không gian sinh hoạt của cộng đồng.
Địa phương cũng cần tính đến những điều rất cụ thể: đường đi an toàn, nơi lưu trú sạch sẽ, giá dịch vụ rõ ràng, an toàn thực phẩm và cách xử lý rác thải. Các hộ dân, nghệ nhân, người làm ẩm thực và đơn vị lữ hành cần cùng xây dựng một hành trình thống nhất, tránh tình trạng mỗi nhà làm một kiểu.
 |
| Noong Hoàng Thị Tia - Người con dân tộc Tày Lâm Thượng chia sẻ bán hàng và sử dụng nền tảng số trên điện thoại thông minh. |
Lâm Thượng không cần trở thành bản sao của bất kỳ điểm du lịch nào. Nơi đây có thể tạo dấu ấn bằng chính đời sống của người Tày: một buổi theo chân người phụ nữ vào rừng tìm măng, một bữa cơm quây quần trong nhà sàn và một đêm nghe đàn Tính giữa đại ngàn.
Đó không phải loại hình du lịch ồn ào. Nó dành cho những người muốn đi chậm, muốn nghe, muốn chạm và muốn hiểu vùng đất mình đặt chân tới.
Khi rời Lâm Thượng, du khách có thể mang theo một món quà nhỏ của bản. Nhưng điều ở lại lâu hơn sẽ là hình ảnh người phụ nữ Tày khoác gùi dưới tán tre, bàn tay nâng niu búp măng vừa nhú và niềm tự hào trong câu chuyện về quê hương.
Chính những điều bình dị ấy có thể làm nên lời mời hấp dẫn nhất của Lâm Thượng: hãy đến, sống cùng bản làng một ngày và lắng nghe hồn dân tộc ngân vang giữa đại ngàn.
